Chưa hoàn toàn phục hồi sau cuộc khủng hoảng kinh tế-tài chính toàn cầu, châu Âu
lại phải đối mặt với nguy cơ cuộc khủng hoảng nợ ở Hy Lạp có thể bùng phát thành
"đại dịch" và lan ra toàn châu lục vốn đã “quá già cỗi và mệt mỏi," thậm chí có
thể lan sang cả nền kinh tế số một thế giới ở bên kia bờ Đại Tây Dương là Mỹ.
Sự hiện hữu của "bóng ma" khủng hoảng nợ đã và đang làm đau đầu các nhà
lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU). Khủng hoảng nợ ở Hy Lạp và sự mong manh của các
nền kinh tế thành viên đang thử thách tính thống nhất của EU và làm tiêu tan
giấc mơ trở thành siêu cường của châu lục này. Gói cứu trợ dài hạn EU/IMF 110 tỷ
euro dành cho Hy Lạp, đạt được sau nhiều tuần tranh cãi, đã chứng tỏ mức độ
nghiêm trọng của "cơn sóng ngầm" nợ công.
Theo Cơ quan thống kê châu Âu (Eurostats), thâm hụt ngân sách của Athens
năm 2009 chiếm 13,6% GDP, trong khi nợ công chiếm 115% GDP, thậm chí có thể lên
tới 150% GDP vào năm 2013.
Tín dụng của Hy Lạp bị coi là "đồ đồng nát," trong khi tăng trưởng kinh tế
được dự báo giảm 4% trong năm nay và 2,6% trong năm tới. Athens đã thực hiện một
loạt biện pháp
"thắt lưng buộc bụng" bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của dân chúng,
đồng thời phát hành nhiều đợt trái phiếu dài và ngắn hạn bất chấp lãi suất "tăng
xoáy trôn ốc" với hy vọng tìm ra một nguồn thu cho ngân sách đang ở trạng thái
"về mo." Thế nhưng, “lực bất tòng tâm," những nỗ lực đó dường như không mang lại
kết quả. Khoản viện trợ của EU/IMF cũng không thể làm dịu các thị trường tài
chính.
Ngoài nguy cơ "mắt xích" Hy Lạp đứt tung, một số "mắt xích" khác trong cỗ
máy kinh tế EU cũng đang "rệu rã." Sau một thập kỷ gần như đình trệ, tăng trưởng
kinh tế của Bồ Đào Nha được dự báo là rất yếu (0,6% năm 2010 và 1,1% năm 2011).
Thâm hụt ngân sách nhà nước lên đến 9,4% trong năm 2009. Nợ công cũng ở mức
76,6% GDP trong năm ngoái và có thể lên tới 86% trong năm nay. Chính phủ Bồ Đào
Nha đang phải tìm cách ổn định khu vực tài chính công trong bối cảnh nợ và thâm
hụt ngân sách nhà nước đã và đang làm xói mòn lòng tin của thị trường.
Theo đánh giá của một số nhà kinh tế Mỹ, Bồ Đào Nha đang trong tình cảnh
"giống Argentina năm 2001." Một quan chức Bồ Đào Nha thừa nhận kinh tế nước này
dù chưa tới ngưỡng "thùng thuốc súng," nhưng "tâm trạng bất lực đang ngự trị ở
đây."
Tây Ban Nha, từng tận hưởng hơn một thập kỷ kinh tế tăng trưởng nhanh và
từ lâu vẫn được đánh giá là có một ngân sách cân bằng và mức nợ công thấp, hiện
cũng đang đứng trước những khó khăn không dễ tháo gỡ do nền kinh tế mất đi sức
cạnh tranh và tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt.
Thâm hụt ngân sách của Tây Ban Nha lên tới 11,2% trong năm 2009 và có thể
vẫn cao gấp ba mức trần của EU trong năm 2010. Madrid đã chi quá nhiều cho phúc
lợi thất nghiệp và các biện pháp kích thích kinh tế sau khủng hoảng. Quốc gia
này mới đây cũng đã chính thức tham gia chiến dịch "thắt lưng buộc bụng" của khu
vực đồng euro nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát khủng hoảng nợ trên toàn châu Âu.
Tình hình tại bốn nền kinh tế lớn ở châu Âu là Anh, Pháp, Italy và Đức
cũng đáng lo ngại. Nợ công của Italy vào khoảng 115% GDP, trong khi thâm hụt
ngân sách của Anh ở mức gần 12% GDP. Pháp cũng phải tạm ngừng mọi chi tiêu cho
khu vực công trong vài năm tới để giảm thâm hụt ngân sách, trong khi Đức đang
phải vật lộn để cân bằng mức thâm thủng ngân sách khổng lồ.
Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) mới đây đã cảnh báo rằng những quan ngại của thị
trường về tính thanh khoản của nhà nước và khả năng thanh toán nợ ở Hy Lạp có
thể biến thành một cuộc khủng hoảng nợ công toàn diện, lây lan sang các nước
khác. Hy Lạp chỉ là “phần nổi của tảng băng chìm” và mối lo ngại thực sự hiện
đang tập trung ở Tây Ban Nha và Italy - hai nền kinh tế lớn hơn đang chìm trong
nợ nần.
Mối đe dọa khủng hoảng nợ có thể khiến các nước EU phải đoàn kết để cứu
các "mắt xích" có “hệ miễn dịch kém” trước nguy cơ "mầm dịch" ở Hy Lạp lan ra
toàn châu lục. Nếu không hành động, từ các khoản nợ không thể thanh toán, các
nước EU có thể phải hứng chịu những hậu quả thảm khốc như thị trường chứng khoán
sụt giảm, lãi suất tăng, nợ nần ngày càng chồng chất. "Đại dịch" khủng hoảng nợ,
nếu bùng phát ở châu Âu, có thể kéo sập các thị trường tài chính Nhật Bản và Mỹ,
hiện cũng đang đứng trước nguy cơ tương tự.
Trong bối cảnh trên, liệu gói cứu trợ dài hạn EU/IMF 110 tỷ euro dành cho
Hy Lạp, “Quỹ chống khủng hoảng” trị giá 750 tỷ euro (1.000 tỷ USD) vừa được EU
và IMF thiết lập cũng như các biện pháp “thắt lưng buộc bụng” khắc khổ của các
nước có xua tan được "bóng ma" khủng hoảng nợ đang bao trùm châu Âu hay không?
Mặc dù những động thái trên trước mắt có thể tạm thời xua tan nguy cơ vỡ
nợ ở Hy Lạp và phủ một màu sáng nhẹ lên bức tranh thị trường chứng khoán toàn
cầu, song về lâu dài, việc Hy Lạp áp dụng mạnh tay các biện pháp cắt giảm chi
tiêu có thể đẩy nước này cuốn nhanh hơn vào vòng xoáy suy thoái do đầu tư, sản
xuất và sức mua giảm, kéo cả nền kinh tế "lao dốc."
Đối với khu vực đồng euro, “Quỹ chống khủng hoảng” chỉ là liều thuốc trấn
an thị trường, song không thể trị bệnh tận gốc. Chính sách "thắt lưng buộc bụng"
của các nước EU thậm chí có thể đe dọa khả năng phục hồi của khu vực đồng euro,
vốn còn đang rất mong manh.
Báo chí châu Âu nhận định “Quỹ chống khủng hoảng” có thể không phát huy
tác dụng như mong đợi bởi các nhà lãnh đạo EU chưa đưa ra được cơ chế rõ ràng về
mức đóng góp của các nước thành viên đối với việc giải ngân 440 tỷ euro trong
quỹ trên. Thậm chí, một số nhà quan sát cảnh báo kế hoạch trên có thể tạo ra
hiệu ứng ngược đối với đồng euro cũng như tình hình lạm phát nói chung của khu
vực.
Dư luận hiện đang nghi ngờ khả năng của EU trong việc ngăn chặn cuộc khủng
hoảng nợ ở Hy Lạp bùng phát thành “đại dịch," ảnh hưởng xấu tới các nước thành
viên khác cũng như khả năng kiểm soát khu vực đồng euro.
Một nhược điểm có thể thấy rõ của EU qua các cuộc khủng hoảng gần đây là
sự thiếu thống nhất và ít có tiếng nói chung. Do đó, để có thể ứng phó hiệu quả
với những nguy cơ hiện hữu, các nước EU cần tăng cường sự đoàn kết, “đồng tâm
hợp lực," đồng thời nâng cao tính thống nhất về tiền tệ, kinh tế và chính trị
của khu vực./.