Theo các chuyên gia dự báo, thị trường
gạo năm 2010 sẽ sôi động hơn 2009 và giá
xuất cũng tăng cao hơn, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn trong thời gian tới.
Trước mắt, theo dự báo của Phó Chủ tịch kênh thông tin Rice Trader, Tổng
biên tập tạp chí Rice Today (thuộc Viện Lúa quốc tế - IRRI), trong tháng 2 và
tháng 3/2010, nhu cầu nhập khẩu gạo của Ấn Độ có thể đạt mức 1,5-2 triệu tấn.
Ngay trong tháng 12/2009, Philippines sẽ mở thầu 600.000 tấn gạo các loại. Đây
là cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam nắm bắt để đàm phán hợp đồng.
Nhận định của ông V. Subramanian, Tổng biên tập Tạp chí Rice Today cho
thấy do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và dịch bệnh gây hại nên năm 2009, 2010
sản lượng lúa của các nước Philippines, Brazil, Ấn Độ bị sụt giảm đáng kể.
Ông Subramanian cũng xác nhận năm 2009 sản lượng lúa của Ấn Độ sụt giảm
khoảng 4 triệu tấn và có nguy cơ chuyển từ quốc gia xuất khẩu thứ ba thế giới
suốt 21 năm thành nước nhập khẩu khoảng 3 triệu tấn gạo trong năm tới.
Ông Subramanian cũng đồng ý giá gạo sẽ tăng vì không chỉ nguồn cung giảm
mà còn do ảnh hưởng giá dầu tăng, đồng USD giảm giá, chỉ số giá cả tăng...
Các chủng loại gạo tăng giá mạnh nhất sẽ là gạo cao cấp, gạo thơm bởi lẽ các
nước xuất khẩu chủ lực mặt hàng này là Thái Lan, Ấn Độ, Pakistan đều bị sụt giảm
về sản lượng, trong đó có dự báo là Thái Lan sẽ bị giảm đến 30% sản lượng vì bị
dịch rầy nâu.
Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), tính đến ngày 25/11/2009, lượng
gạo ký hợp đồng đạt trên 6,72 triệu tấn, tăng hơn 47,8% so cùng kỳ và lượng đã
giao ở thời điểm này đạt 5,601 triệu tấn. Số lượng giao trong tháng 12/2009
khoảng 1,12 triệu tấn.
Trong năm 2009 này, lượng gạo xuất khẩu đạt hơn 6 triệu tấn các loại.
Chiếm 15% thị trường xuất khẩu gạo toàn cầu, nhưng hạt gạo Việt Nam giá trị xuất
còn thấp, một bộ phận đời sống người trồng lúa còn gặp khó khăn. Năm 2010, các
chuyên gia thị trường cho rằng, sẽ có nhiều triển vọng cho ngành gạo nhưng cũng
là năm đầy biến động và thử thách, các doanh nghiệp cần liên kết lại để nâng cao
giá trị hạt gạo Việt Nam.
Mặc dù đạt con số kỷ lục cao nhất về lượng gạo xuất khẩu từ 1989 đến nay,
nhưng chất lượng hạt gạo còn thấp, giá trị tăng thêm không cao. Theo thống kê
của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, chỉ 25% nông dân tiếp cận được thông
tin thị trường và 90% sản phẩm nông nghiệp bán ở dạng thô. Trong khi đó, mối
liên kết “4 nhà” chưa thực sự hài hòa để các bên cùng có lợi. Điều này làm giảm
chất lượng cạnh tranh của hạt gạo Việt Nam ở thị trường quốc tế, giá gạo xuất
bình quân cũng giảm.
Năm 2008, giá gạo bình quân 614 USD/tấn, còn tính đến thời điểm này, giá
gạo xuất khẩu chỉ hơn 404 USD/tấn. Các chuyên gia đánh giá chất lượng gạo Việt
Nam không kém so với các nước xuất khẩu gạo trên thế giới, đặc biệt là Thái Lan.
Giá xuất thấp là do việc điều tiết, tiếp cận thị trường còn nhiều hạn chế...
Mới đây, tại hội thảo “Triển vọng ngành lúa gạo Việt Nam năm 2010” do
phòng Thương mại-Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh Cần Thơ phối hợp
cùng VFA, Viện chính sách và chiến lược (Agroinfo) thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát
triển Nông thôn tổ chức. Nhiều đại biểu tham dự hội thảo cho rằng, để ngành lúa
gạo Việt Nam nói chung và Đồng bằng sông Cửu Long phát triển bền vững, cần có sự
liên kết của “4 nhà” trong xây dựng vùng nguyên liệu.
Thêm vào đó, đầu tư cơ sở hạ tầng nông thôn đáp ứng nhu cầu phát triển,
trong đó tập trung giải quyết khâu thu hoạch, tiêu thụ để đảm bảo đầu ra, chất
lượng hạt gạo và khuyến khích nông dân gắn bó với đồng ruộng. Bởi Pakistan và
Myanmar đang nổi lên trở thành đối thủ cạnh tranh lớn của Việt Nam tại thị
trường gạo phẩm cấp thấp 25% tấm ở châu Phi.
Theo tiến sĩ Võ Hùng Dũng, Giám đốc VCCI chi nhánh Cần Thơ, để nâng cao
sức cạnh tranh gạo Việt Nam thì cần phải nâng cao chuỗi giá trị hạt gạo để kết
nối từng khâu trong sản xuất và tiêu thụ. Gạo Việt Nam thấp hơn gạo Thái Lan
khoảng 60 USD/tấn do hệ thống phân phối yếu kém, phải qua nhiều tầng nấc và
người bán chiếm giữ giá trị tăng thêm đa số, nông dân rất thiệt thòi. Phải giảm
chi phí trung gian để rút ngắn khoảng cách lưu thông của hạt gạo từ ruộng của
nông dân đến thẳng nhà máy. Vừa khuyến khích nông dân gia tăng sản xuất, vừa
giải quyết những yếu kém tồn tại từ trước đến nay trong khâu phân phối.
Chủ tịch VFA Trương Thanh Phong cho rằng, nhu cầu gạo thế giới ngày một
tăng, nhưng các nước nhập khẩu dù thiếu ăn vẫn lấy rào cản về dư lượng thuốc bảo
vệ thực vật, an toàn thực phẩm làm rào cản gia nhập thị trường của gạo Việt Nam.
Do vậy, nông dân cần chú trọng khâu sản xuất an toàn, áp dụng kỹ thuật tiên tiến
vào sản xuất.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Sánh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển
(trường Đại học Cần Thơ) đã đề xuất: Muốn nâng cao giá trị hạt gạo, cần dựa trên
liên kết "4 nhà" và hành xử theo nguyên tắc thị trường, đảm bảo hài hòa lợi ích
các bên để liên kết này thật sự bền vững. Các doanh nghiệp xuất khẩu cần chọn
thị trường, nắm bắt thị hiếu người tiêu dùng ở thị trường đó để đặt hàng cho
nông dân sản xuất loại giống mình cần và dĩ nhiên phải có sự tham gia của nhà
khoa học trong công tác nghiên cứu./.