Căn nhà gỗ 2 tầng mới dựng đầu năm của anh Hồ Văn Quy và chị Tinh Thị Tới nằm dựa lưng vào núi. (Ảnh: Võ Phương/Vietnam+)

Cơn bão số 1 và số 2 quét qua tỉnh Lào Cai đã khiến 13 người bị chết và mất tích, hàng trăm ngôi nhà và công trình bị cuốn trôi. Tính đến thời điểm tháng 8/2016, theo thống kê của Ban Chỉ huy Phòng chống lụt bão tỉnh Lào Cai, có tới hơn 1.300 hộ dân nằm trong vùng bị ảnh hưởng bởi thiên tai, phải sớm có biện pháp di dời.

Địa hình dốc, nhà dân dựa sát đồi, núi, kè... cộng với kết cấu công trình xây dựng chưa lường hết được sức mạnh của tự nhiên... đã khiến cho Lào Cai đang phải đương đầu với nguy cơ sạt, lở từ những quả bom đất trên các vùng cao.


Bài 1: Những cái chết đau lòng đã được báo trước

Trong cơn lũ đêm 4 rạng sáng 5/8, Bát Xát là huyện chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của tỉnh Lào Cai khi có tới 9 người chết và mất tích, hàng trăm ngôi nhà bị vùi lấp dưới đất bùn. Sau cơn trở mình giận dữ của Mẹ thiên nhiên, những người may mắn còn sống mới nhận ra, chính họ cũng phải chịu trách nhiệm một phần cho những mất mát, những nỗi đau vừa ập đến.

Họ, hoặc thờ ơ với cảnh báo của chính quyền; hoặc không ý thức được hết mức tàn khốc của lũ quét, lũ ống nên vẫn cứ hồn nhiên xây nhà ngay sát chân các ngọn núi lở.

Một đêm mất 3 đứa con

Trên Quốc lộ 4D (Thành phố Lào Cai - Sapa), căn nhà gỗ 2 tầng mới dựng đầu năm của anh Hồ Văn Quy và chị Tinh Thị Tới nằm dựa lưng vào núi. Không nhận ra sự có mặt của chúng tôi, người đàn ông ngoài 30, dáng vẻ gầy gò, khắc khổ vẫn cứ lầm lũi cùng một số người dân trong thôn dọn dẹp đống đất đá từ trên núi đổ sấp vào trong nhà.

Nếu biết cách đây mấy ngày, anh Quy vừa phải tận mắt chứng kiến khối bùn, đất đá khổng lồ vùi lấp 3 đứa con, tận tay đào bới đất đá trong vô vọng, hẳn không ai có thể tin vào sự bình tĩnh của anh hiện tại.

Lịch sự mời chúng tôi lên tầng hai, anh chậm rãi kể lại đêm kinh hoàng hôm đó. 3 giờ sáng ngày 5/8, trời bắt đầu mưa lớn. Nước đục ngầu sùng sục chảy từ trên vách núi phía sau thúc mạnh vào hông căn nhà gỗ. Quy giật mình thức dậy. Nghĩ ao cá phía sau có nguy cơ vỡ, Quy với vợ vội vã chạy ra ngoài. Đường vẫn đen và oằm oặp nước. Phía trong nhà, ba cháu bé vẫn ngủ say.

Tới 5 giờ sáng, khi mưa ngớt, một tiếng động lớn bỗng nổ ra sau nhà. Mảng đất đá lớn bị lũ ống cuồn cuộn đổ về, như một bàn tay đen ngòm thốc thẳng vào căn nhà gỗ ven quốc lộ. Anh Quy sựng người, chết đứng khi chỉ vài giây sau, toàn bộ tầng một nơi ba đứa con đang ngủ đã bị vùi kín hoàn toàn.

Kể đến đây, sự rắn rỏi của người đàn ông trước mặt chúng tôi hoàn toàn tan biến. Chỉ còn đôi mắt đỏ ngầu và ngấn nước. Quy bảo: Anh như hoá điên, lao vào đống bùn đất tan hoang, lần theo chiếc chăn các con mình đắp thì tìm ra cháu cả và cháu út. Quy chỉ biết ôm các con cuộn lại, đặt tạm lên bàn rồi lại tiếp tục bới tìm trong tuyệt vọng.

Nỗi đau khiến Quy thẫn thờ. Ngay cả lúc này, anh vẫn như người ở một thế giới khác, ai hỏi gì đáp nấy, lặng lờ đi lại trong căn nhà còn ẩm mùi bùn đất như một cái bóng. Đau xót hơn, đến tận lúc này, Quy vẫn hờn trách, đổ lỗi cho Thiên nhiên về cái chết ba người con của mình.

Ông Nguyễn Văn Hợp, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Cốc San, khi nhắc về trường hợp của Quy đã lắc đầu chán nản và cho rằng, lỗi do thiên nhiên chỉ một, mà lỗi do cha mẹ lại đến mười. Theo ông Hợp, Quy vốn là lao động tự do, gần đây hai vợ chồng tự ý xây dựng trái phép ngôi nhà nằm ngay sát khe núi.

Bi kịch phải chăng đến từ sự thiếu hiểu biết? (Ảnh: Võ Phương/Vietnam+)

"Chính quyền đã nhiều lần tuyên truyền, yêu cầu chủ hộ phá dỡ vì ngôi nhà nằm ngay dưới vùng có nguy cơ sạt lở cao nhưng họ vẫn không chấp hành. Đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến sự việc đau lòng vừa qua," ông Hợp buồn rầu nói.

Nhắc đến câu chuyện buồn nhà anh Hồ Văn Quy, ông Nguyễn Quốc Huy, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân huyện Bát Xát lắc đầu tiếc nuối: “Trường hợp này nếu chịu di rời theo quyết định của huyện từ đầu tháng Tám, chắc đã không xảy ra chuyện đau lòng như thế”.

Với bi kịch một đêm mất ba đứa con, thì chắc còn rất lâu, hoặc có thể là không bao giờ, anh Quy, chị Tới mới có thể gượng dậy được.

Chúng tôi rời căn nhà gỗ còn ngổn ngang với sự thương cảm tột cùng, và mạn phép là cả sự trách móc. Tiễn vị khách từ Hà Nội, ông bố tội nghiệp vẫn một mực khẳng định: “Không, tôi ở đây bao nhiêu năm trời tôi biết, cũng không nguy hiểm lắm đâu”

Cuộc chạy lũ bất thành

Nằm cách nhà anh Hồ Văn Quy chừng 6km, trên địa bàn thôn Chu Cang Hồ (xã Tòng Sành, huyện Bát Xát), bầu không khí tang thương bao trùm căn nhà của anh Vàng Văn Quynh (sinh năm 1983). Những ngày qua, dù lực lượng nỗ lực tìm kiếm ngày đêm nhưng vẫn chưa thể đưa được vợ và 2 bé gái của anh Quynh trở về.

Tập tễnh đi lại bên ban thờ vợ con, anh Quynh dường như cố làm mình xao nhãng, để không phải nhìn vào ba tấm di ảnh.

Quynh thoát chết trong dòng lũ dữ sáng 5/8, nhưng số phận có lẽ quá nhẫn tâm khi để anh sống, sau khi tận mắt chứng kiến dòng nước xiết cuốn vợ và 2 con mình đi.

Quynh thoát chết trong dòng lũ dữ sáng 5/8 sau khi tận mắt chứng kiến dòng nước xiết cuốn vợ và 2 con mình đi. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Đêm đó, mưa lớn đục ngầu quốc lộ 4D, anh Quynh, chị Quỳnh cùng 2 cháu Hạnh và Duyên đang say giấc trong nhà. Những tưởng căn nhà sẽ an toàn khi nằm bên taluy, nhưng bi kịch lại đến một cách quá đỗi oái oăm.

Nước từ trên núi đổ xuống mang theo đất đá bịt kín ngầm gần nhà. Nước ùng ục dâng lên khiến ngầm tràn trở nên vô dụng. Ngôi nhà nhỏ của Quynh trở thành miếng mồi cho dòng nước dữ hung hãn lao tới.

Trong cơn rối trí, bốn người đã lao ra khỏi nhà với hy vọng kịp chạy vào trú nhờ trong chiếc xe khách đỗ tránh gần đó. Nhưng chỉ chạy được một đoạn, cả gia đình bị lũ cuốn ngược xuống phía vực sâu hun hút phía dưới.

“Dòng nước mạnh hất tôi ngã lăn lốc, tay chỉ kịp với tới chạm vào Quỳnh lần cuối. Tôi bị mắc vào taluy nên không bị trôi còn cả nhà thì bị cuốn mất, qua chiếc xe khách đỗ gần đó, nhưng không ai dám ra cứu,” Quynh bật khóc nức nở.

Sau một chốc choáng váng, người đàn ông khốn khổ tuyệt vọng dò dẫm đi men theo lan can, đập cửa xin những người trong chiếc xe giúp tìm vợ con mình, nhưng những gì anh nhận lại là cái xua tay ái ngại.

Đến tận lúc này, ngồi trước mặt chúng tôi, người đàn ông bản Chu Cang Hồ vẫn khóc. Nước mắt chỉ còn ri rỉ qua kẽ mắt thâm quầng nhăn nhúm...

Điều đáng nói, việc ba mẹ con chị Quỳnh ở bản Chu Cang Hồ bị lũ cuốn trôi một phần đến từ việc các hộ dân không lường trước được nguy cơ lũ ống, lũ quét có thể xảy ra đối với khu vực mình sinh sống.

Theo ông Tảo Láo Sử, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Tòng Sành, huyện Bát Xát, đã nhiều năm nay, tại địa bàn xã này mới xảy ra hiện tượng lũ quét trên diện rộng.

Cũng chính vì "lâu mới xảy ra" nên hầu hết người dân đều không có cảm giác biết sợ. Họ vẫn hồn nhiên xây nhà sát vách núi, thậm chí không phép, sai phép như hộ của Hồ Văn Quy, xã Cốc San; hoặc dựng nhà ở đối diện, sát các ngầm nước như hộ anh Vàng Văn Quynh, xã Tòng Sành. Khi nước đổ dồn về, các căn nhà này đều trở thành điểm có nguy cơ cao dễ dẫn đến sự cố đáng tiếc.

Thậm chí, theo thống kê nhanh từ Ủy ban Nhân dân xã Tòng Sành, tại địa phương này, có cả một bản xây nhà theo lối dựa lưng vào núi, đồi, nên sau cơn lũ rạng sáng 5/8, toàn bộ bản bị đặt trong báo động đỏ vì hiện tượng sụt lở có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Nguy cơ về những quả "bom đất" trên cao cộng với sự chủ quan của người dân, một phần nào đó là các cơ quan có trách nhiệm, đã và đang phải trả giá rất đắt, bằng chính mạng người mỗi khi mưa lũ đổ về.

Bài 2: Rùng mình trước những ngôi nhà làm "mồi" cho lũ dữ ở Lào Cai