Đã tròn 5 năm kể từ ngày khởi công công trình, với sự cố gắng hết mình của hơn 10.000 cán bộ, kỹ sư, công nhân trên công trường thủy điện Sơn La, điện đã bừng sáng trên núi rừng Tây Bắc.

Tổ máy 1 hòa vào dòng điện quốc gia đã khẳng định nỗ lực của tập thể cán bộ, kỹ sư và công nhân Việt Nam bởi họ đã "về đích" trước hai năm so với chỉ tiêu Quốc hội đề ra và làm lợi cho đất nước khoảng 1 tỷ USD.

Ngày mai (7/1), nơi đây sẽ diễn ra Lễ mừng phát điện tổ máy số 1 vào lưới điện quốc gia. Những ngày đầu năm mới 2011, đất Mường La như bừng sáng hơn bởi tại đây đã ghi được dấu ấn của lịch sử: công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á đang hiện hữu.

Trải qua những thời khắc quan trọng nhất

Nhớ lại thời điểm cách đây 5 năm, do tầm quan trọng cũng như tính cấp bách của công trình thủy điện Sơn La (tổng công suất 2.400 MW) trong hệ thống điện ở giai đoạn nền kinh tế Việt Nam đang hội nhập nên đây là công trình thủy điện duy nhất do Quốc hội giám sát và được Thủ tướng Chính phủ cho phép tiến hành khởi công, cũng là thời điểm ngăn sông Đà đợt 1.

Từ đó, có thể khẳng định việc chặn dòng sông Đà đợt 3, tích nước hồ thủy điện Sơn La theo đúng kế hoạch là bước đi quan trọng để tổ máy số 1 (công suất 400 MW) Nhà máy thủy điện Sơn La phát điện vào ngày 17/12/2010.

Các chuyên gia năng lượng nhận định có được kết quả này là sự nỗ lực không mệt mỏi của hàng chục ngàn cán bộ, công nhân nhà thầu thi công, Ban quản lý dự án làm chủ công nghệ, thiết bị hiện đại trong lĩnh vực xây dựng thủy điện; sự đóng góp nghĩa tình của người dân 3 tỉnh Lai Châu, Sơn La và Điện Biên đã khẩn trương nhường đất xây dựng công trình và đặc biệt là quyết định táo bạo, chính xác, dám chịu trách nhiệm trong việc điều hành của Chính phủ.

Dấu ấn quyết định

Tròn 1 tháng kể từ ngày tổ máy 1 chạy không tải, đúng 12 giờ 45 phút ngày 17/12/2010, tổ máy số 1 Nhà máy thủy điện Sơn La hòa thành công vào hệ thống điện quốc gia.

Hàng ngàn con tim đã từng ngẹt thở khi chứng kiến những giây phút tổ máy 1 bắt đầu chạy không tải, rồi lại vỡ òa trong niềm vui khó tả.

Ðây không chỉ là sự kiện quan trọng đối với đội ngũ những người thợ xây dựng thủy điện mà còn tạo dấu ấn quyết định cho việc hoàn thành toàn bộ 6 tổ máy vào cuối năm 2012.

Đợt thi đua nước rút toàn công trường với 125 ngày đêm vừa qua là một minh chứng cho sự nỗ lực vượt bậc đó. Thời gian này, lãnh đạo, cán bộ của Ban quản lý dự án, tổng thầu, nhà thầu suốt ngày đêm bám sát công trường, chỉ đạo đôn đốc thi công.

Trưởng Phòng Kỹ thuật, Ban chuẩn bị sản xuất Nhà máy thủy điện Sơn La Khương Thế Anh cho biết chỉ sau 4 ngày hòa lưới quốc gia, tổ máy 1 đã chạy được 100% công suất.

Đến ngày 6/1/2011, tổ máy đã phát lên hệ thống điện quốc gia được sản lượng 165 triệu kWh và đang trong giai đoạn chạy thử thách 30 ngày. 60 công nhân trực tiếp vận hành tổ máy được chia làm 3 ca, trực 24/24 giờ.

Ổn định đời sống cho bà con tái định cư

Ổn định đời sống cho bà con tái định cư là mục tiêu song hành với cả quá trình xây dựng công trình thủy điện lớn nhất đất nước.

Tại rất nhiều hội nghị giao ban Ban chỉ đạo Nhà nước Dự án thủy điện Sơn La, các thành viên của Ban chỉ đạo đều thừa nhận với khối lượng cơ bản hoàn thành số hộ dân di chuyển để xây dựng công trình lớn nhất từ trước đến nay (99,84% với hơn 18.000 hộ) là một kỳ tích chưa từng có.

Ông Hoàng Văn Định - trưởng bản Quỳnh Sơn, tiền thân là bản Nậm Phung, huyện Quỳnh Nhai hồ hởi cho biết đã gần 4 năm di dời đến nơi ở mới, người dân trong bản tái định cư nay đã có cuộc sống ổn định. Bà con cũng xác định đây là nơi an cư lập nghiệp lâu dài.

Chị Trần Thị Minh, người dân tái định cư ở phường Chiềng Sinh cũng khẳng định đời sống người dân tái định cư của phường đang ngày càng cải thiện theo đúng tinh thần để bà con tái định cư đến nơi ở mới tốt hơn nơi ở cũ.

Lợi ích to lớn

Việc phát điện tổ máy số 1 đúng tiến độ không chỉ tăng khả năng phát điện tối đa của thủy điện Hòa Bình với sản lượng 22 triệu kWh/ngày, mà còn bổ sung cho hệ thống điện quốc gia 9,6 triệu kWh/ngày, góp phần khắc phục tình trạng thiếu công suất của hệ thống điện quốc gia vào mùa khô năm 2011, một năm được các chuyên gia năng lượng đánh giá là đặc biệt khó khăn trong việc cung cấp điện.

Cùng với phát điện tổ máy 1 đúng tiến độ, 5 tổ máy còn lại sẽ lần lượt hoàn thành, mỗi tổ máy sau 4 tháng. Như vậy đến cuối năm 2012, khi toàn bộ 6 tổ máy đi vào vận hành, sớm trước 2 năm so với mục tiêu Quốc hội đề ra, sẽ làm lợi cho đất nước khoảng 1 tỷ USD, các chuyên gia năng lượng tính toán.

Anh Trần Ngọc Thanh - đội trưởng Đội tuabin máy phát Công ty cổ phần Lilama 10 cho biết thành công của tổ máy 1 khiến anh em công nhân quyết tâm chạy không tải tổ máy 2 trong tháng 4/2011.

“Đội đang có 100 công nhân làm việc 3 ca liên tục cộng với làm thêm giờ cho kịp tiến độ phát điện tổ máy 2. Chúng tôi tự tin về chất lượng lắp đặt và chờ mong giây phút hòa lưới điện tiếp theo của các tổ máy,” anh Thanh nói.

Trên toàn công trường Nhà máy thủy điện Sơn La trong những ngày này có khoảng 4.000 công nhân của các đơn vị Lilama 10, Sông Đà 5, Sông Đà 7, Sotraco đang thực hiện tiếp những phần việc còn lại. Như vậy, các phần việc của các tổ máy 1, 2, 3 đã hoàn thành.

Sắp tới, tổ máy số 2, số 3… rồi số 6 lần lượt phát điện, sẽ ghi thêm những mốc son mới của công trình thế kỷ này./.