Hình tượng ba chú khỉ “tam không” được xuất hiện rất nhiều ở các quốc gia châu Á. Nhưng không phải ai cũng biết về nguồn gốc cũng như ý nghĩa sâu xa mà người xưa muốn truyền dạy lại cho thế hệ sau qua 3 bức tượng tưởng chừng như vô tri đó.

Thoạt đầu khi mới nhìn qua bức tượng này chúng ta sẽ thấy, 1 chú thì dùng tay che hai mắt, chú thì dùng tay bịt hai tai và chú thì dùng tay bịt miệng lại. Với hình tượng ba chú khỉ này có không ít người suy ra rằng đó là: “không nói, không nghe, không thấy”, hãy cứ sống an phận, mặc kệ những gì đang xảy ra xung quanh.

Nhưng nếu hiểu như vậy thì thiếu chính xác và chưa đầy đủ. Vì nếu đứng giữa cuộc đời đầy những điều thị phi mà cứ bịt tai, bịt mắt, bịt miệng như thế, thì thử hỏi cuộc sống này có còn gì là thi vị nữa không?

Thực ra, nguồn gốc xuất xứ của vật phẩm phong thủy này bắt nguồn từ Ấn độ từ vài ngàn năm trước. Lúc đầu, đó là bức tượng về một vị thần – Thần Vajrakilaya, là vị thần có 6 tay, mỗi đôi tay dùng để bịt hai mắt, hai tai và hai miệng, nhằm để răn dạy con người: Không nhìn bậy, không nghe bậy và không nói bậy.

Trong xã hội hiện nay, bức tượng ba con khỉ càng có ý nghĩa hơn bao giờ hết. Bởi mỗi người đều đang tự làm khổ chính mình: Khổ vì nghe chuyện thiên hạ, khổ vì nói chuyện thế gian và khổ vì nhìn lỗi người khác. Bản chất của con người vốn là sự tò mò nên bất cứ câu chuyện nào, về bất cứ ai, dù không liên quan thì cũng cố nghe hết để có chuyện kể lại cho người khác, dần dần trở thành người xấu xí.

Xấu ở đây là ở cái tâm không chịu nghĩ điều tốt đẹp cho người mà chỉ nhìn thấy những thói hư, tật xấu ở những người xung quanh. Bởi vậy, mỗi người cần biết tu sửa thân tâm, nhìn lỗi của người khác như lời nhắc nhở để ta không phạm phải những sai lầm đó.

Cũng như vậy, tai nghe thấy những việc phiền não cũng đừng giữ trong lòng. Từng bước, từng bước như vậy chúng ta sẽ dần hoàn thiện được con người của mình. Hình ảnh “Bộ khỉ tam không” tưởng như đơn giản mà lại mang những giáo lý vô cùng sâu sắc.

Tết đến Xuân về khi đi dạo trong khuôn viên của chùa, nhìn thấy hình ảnh những chú khỉ ấy, ta vừa thấy thích thú trước một hình ảnh ngộ nghĩnh, vừa cảm nhận được một lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà thâm thúy của các bậc thiện tri thức muốn truyền đạt lại cho thế hệ mai sau./.

Tác phẩm điêu khắc “Bộ khỉ tam không” hay “Ba con khỉ thông thái” ở đền Toshogu, Nhật Bản.