Sau khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời, tôi nhận được điện thoại của ông Solodovnikov Arkadi Philipovich (83 tuổi), cựu Tham tán Đại sứ quán Liên Xô tại Việt Nam (1977-1983), hiện là Phó Chủ tịch Hội hữu nghị Nga-Việt. Năm 2004, ông Solodovnikov đã xuất bản cuốn "Những trang sách cuộc đời" viết đề cuộc đời mình, trong đó có đoạn nói về kỷ niệm những năm tháng đáng nhớ công tác tại Việt Nam và đặc biệt là ấn tượng cuộc gặp của ông và đoàn cựu chuyên gia Nga tại nhà riêng Đại tướng Võ Nguyên Giáp năm 2001.

Càng xúc động hơn khi qua điện thoại, ông Solodovnikov nói ông đã gửi thư điện tử cho tôi, trong đó có những trang viết mà ông đã đánh dấu trong cuốn sách của mình, nói về cuộc gặp khó quên tại nhà Đại tướng, cách đây đã 12 năm, đồng thời coi đây là những tư liệu quý.

Sau khi đọc những dòng viết ông Solodovnikov gửi, tôi đã đến nhà ông. Câu chuyện với ông diễn ra thật thú vị. Ông Solodovnikov cho biết, trong 6 năm công tác tại Việt Nam, ông đã đến mọi miền đất nước, tham gia vào hầu hết các dự án xây dựng quan trọng do Liên Xô giúp đỡ, đặc biệt là dự án xây dựng nhà máy thủy điện Hòa Bình. Điều tôi quan tâm hơn cả là ấn tượng của ông trong cuộc gặp với vị Đại tướng lỗi lạc của nhân dân Việt Nam - Võ Nguyên Giáp.

Ông Solodovnikov kể vào năm 2001, ông quay trở lại Việt Nam sau 19 năm. Trước đây ông chỉ thấy Tướng Giáp trong các sự kiện chính thức, còn nay ông cùng đoàn cựu chuyên gia Nga được gặp nhân vật huyền thoại tại nhà riêng Đại tướng. Trước đó, ông từng mơ ước được gặp Võ Nguyên Giáp, được nắm chặt tay Tướng Giáp, làm quen, nói chuyện.

Solodovnikov cho rằng ông rất may mắn vì cùng với Tướng V.L Govorov, người dẫn đầu đoàn Nga lúc đó, được gặp Tướng Giáp. Thời điểm đó là 1 năm sau khi Tướng Giáp tròn 90 tuổi và đoàn Nga được đưa tới một căn phòng, trên tường treo đầy quà mừng sinh nhật Đại tướng, được gửi tới từ tất cả các vùng miền Việt Nam.

Cuộc trò chuyện rất sôi nổi. Điều gây ấn tượng với Solodovnikov là "sự giản dị không thể tin nổi" của Đại tướng.

Solodovnikov kể: "Chúng tôi chăm chú, nín thở, lắng nghe Tướng Giáp nói. Ông kể rất nhiều về con đường binh nghiệp của mình. Chúng tôi vô cùng kính trọng những thành tích của ông. Chúng tôi đặt các câu hỏi và ông trả lời. Có người hỏi: Đại tướng cảm thấy sức khỏe thế nào? và ông trả lời dí dỏm: "Các bạn thấy đấy, tôi không chỉ nói chuyên được với các bạn mà thậm chí còn ôm các bạn."

Trả lời câu hỏi thời điểm nào bắt đầu quan hệ Việt-Xô, Tướng Giáp cho rằng nếu nói thẳng, nói ngắn gọn, sẽ không có Việt Nam ngày nay nếu không có Cách mạng tháng Mười vĩ đại. Khi đó Solodovnikov nhìn Tướng Giáp và nghĩ có lẽ đây chính là chân lý lịch sử đúng đắn nhất, bởi đó là câu nói của người đã trải qua 30 năm chiến tranh, hiểu rõ từng người lính quý tới mức nào, bao nhiêu người đã ngã xuống.

Đánh giá về yếu tố quan trọng nhất ở Tướng Giáp, ông Solodovnikov cho rằng Tướng Giáp là người rất có tài, ông là nhà hoạch định quân sự đại tài, ông đã cống hiến cả cuộc đời mình cho dân tộc Việt Nam./.