NgườiHà Nội xưa nay thường tự hào sống trên mảnh đất gắn với lịch sử định đôcủa các triều đại Lý, Trần, Lê, Mạc và cũng là trung tâm chính trị kinhtế văn hóa, giáo dục lớn của cả nước hiện nay.
Thủ đô Hà Nội vẫn tiếpnối dòng chảy văn hóa của kinh thành Thăng Long xưa với một khối lượngphong phú các di sản văn hóa, đa dạng về loại hình; trong đó, di sản vănhóa phi vật thể được coi là tinh hoa văn hóa đất Kinh kỳ, có trữ lượnglớn, phản ánh đa dạng và chân thực truyền thống sinh hoạt văn hóa ngườiHà Nội.
Đề án Kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể do Sở Văn hóa-Thể thaovà Du lịch Hà Nội đang thực hiện là một trong những hoạt động tích cựcđể bảo tồn văn hóa Thăng Long-Hà Nội đang phần nào bị biến dạng trướcnhững xoay vần của cuộc sống.
Dấu ấn của mảnh đất văn hiến nghìn năm
Trảiqua hơn 1.000 năm, bên cạnh những yếu tố gốc, di sản văn hóa phi vật thểHà Nội còn có sự hội nhập, dung hòa của văn hóa các vùng miền khác mộtcách linh hoạt, cởi mở. Đó là những sinh hoạt văn hóa, sinh hoạt đờithường của người dân bốn phương tụ lại nơi Kẻ Chợ, qua thời gian, có sựtiếp biến, hòa vào văn hóa bản địa, tạo nên bản sắc văn hóa Thăng Long.Chính vì vậy, văn hóa Thăng Long có sự đa dạng, đặc sắc là điều khôngkhó hiểu.
Hoạt động lễ hội tại Hà Nội được đánh giá rấtphong phú với trên 1.000 lễ hội lớn nhỏ, kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡngdân gian và trò chơi truyền thống, mang đậm sắc màu lịch sử. Lễ hộitruyền thống là hoạt động văn hóa không thể thiếu đối với cộng đồng dâncư, tác động tích cực đến đời sống tinh thần người dân. Hòa mình vào lễhội, người ta gắn bó chặt chẽ với nhau hơn, tinh thần cùng hướng vềnguồn cội, tri ân tiên tổ, những bậc tiền nhân đã mang lại công lao chodân làng.
Di sản văn hóa Hà Nội còn thể hiện ở những tụclệ, hương ước làng xã cũ, quy định trách nhiệm của chủ thể cá nhân đốivới gia đình, dòng họ, làng xã. Theo số liệu bước đầu, Hà Nội còn lưugiữ hàng trăm bản hương ước bằng chữ Hán và chữ Nôm, là những tư liệulịch sử rất quý.
Văn hóa ẩm thực đất Kinh Kỳ tạo nên mộtgiá trị tinh túy, là niềm tự hào của người dân Hà Nội từ ngàn đời nay.Ẩm thực Hà Nội không những có mặt ở các tỉnh thành trên cả nước mà cònvượt qua phạm vi quốc gia đến với nhiều nước trên thế giới như chả cá LãVọng, cốm làng Vòng, bánh cuốn Thanh Trì, bún chả Hàng Mành, phở, nem…Mỗi món ăn đều có phong vị riêng, quyến rũ thực khách đến lạ kỳ.
36phố phường xưa bắt đầu bằng những tên Hàng đều gắn với phường hội,phường nghề riêng hoặc những sản phẩm thủ công truyền thống được bày bánnơi này. Đến nay, nhiều phố nghề không còn nhưng nhiều phố vẫn kinhdoanh mặt hàng truyền thống, tựa như muốn níu lại những giá trị quý đangdần mất đi. 244 làng nghề truyền thống tại các huyện ngoại hành cũng lànhững di sản đang cần bảo tồn và phát triển.
Tên tuổi,sự nghiệp những danh nhân lớn làm rạng danh Hà Nội và cả dân tộc như LýCông Uẩn, Lý Thường Kiệt, Chu Văn An, Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu, VănCao, Nguyễn Đình Thi… cũng trở thành di sản văn hóa thiêng liêng củavăn hiến Thăng Long.
Nhận diện, đánh giá để bảo tồn
Trướckia, nói về di sản văn hóa phi vật thể Hà Nội, người ta cùng chung mộtnhận định đó là kho tàng văn hóa phong phú, đặc sắc nhưng cụ thể như thếnào thì không ai định rõ.
Theo ông Trương Minh Tiến, Phó Giám đốc SởVăn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nội, kiểm kê di sản văn hóa phi vật thểHà Nội là một việc làm cấp thiết, nhằm mục đích nhận diện rõ ràng khôngchỉ về khối lượng, loại hình các di sản văn hóa phi vật thể mà còn nhằmxác định và đánh giá giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và vai trò, ýnghĩa của di sản văn hóa phi vật thể trong đời sống đương đại.
Vấn đềthen chốt của việc kiểm kê là xác định các biện pháp đảm bảo khả năngtồn tại của di sản văn hóa phi vật thể theo hướng kế thừa văn hóa sống.Ngoài việc kiểm kê, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nội tiến hành lậphồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể để đề nghị đưa vào danh mục disản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Di sản văn hóa phivật thể được kiểm kê lần này gồm: tiếng nói, chữ viết của các dân tộc cótrên địa bàn, ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian, tậpquán xã hội, lễ hội truyền thống, nghề thủ công truyền thống, tri thứcdân gian.
Theo Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nội,đợt kiểm kê này thực hiện tại toàn bộ các làng, thôn, bản, khu dân cưcủa 379 xã, 154 phường và 2 thị trấn của 28 quận, huyện, thị xã trên địabàn thành phố. Riêng huyện Đông Anh đã thực hiện kiểm kê thí điểm từnăm 2011, bằng nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia của Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch và ngân sách Ủy ban Nhân dân huyện Đông Anh.
BàNguyễn Thị Hạnh, Phó phòng Văn hóa Thông tin huyện Đông Anh cho biết, sau khi tiến hành kiểm kê di sản văn hóa tại các xã, chúng tôi có dịptrao đổi với cán bộ địa phương, những người quản lý di sản về các kinhnghiệm bảo quản, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, qua đó góp phầntuyên truyền, giáo dục về truyền thống lịch sử, văn hóa của địa phương.Thời gian thực hiện đề án Kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể Hà Nội đượctiến hành đến hết năm 2014, với kinh phí trên 13 tỷ đồng.
Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Hà Nội cho rằng, việc kiểm kê là cơ sở đầu tiên vàcó ý nghĩa quan trọng nâng cao vai trò công tác quản lý Nhà nước bảo tồnvà phát huy một cách có hiệu quả những di sản văn hóa của Hà Nội./.
Thủ đô Hà Nội vẫn tiếpnối dòng chảy văn hóa của kinh thành Thăng Long xưa với một khối lượngphong phú các di sản văn hóa, đa dạng về loại hình; trong đó, di sản vănhóa phi vật thể được coi là tinh hoa văn hóa đất Kinh kỳ, có trữ lượnglớn, phản ánh đa dạng và chân thực truyền thống sinh hoạt văn hóa ngườiHà Nội.
Đề án Kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể do Sở Văn hóa-Thể thaovà Du lịch Hà Nội đang thực hiện là một trong những hoạt động tích cựcđể bảo tồn văn hóa Thăng Long-Hà Nội đang phần nào bị biến dạng trướcnhững xoay vần của cuộc sống.
Dấu ấn của mảnh đất văn hiến nghìn năm
Trảiqua hơn 1.000 năm, bên cạnh những yếu tố gốc, di sản văn hóa phi vật thểHà Nội còn có sự hội nhập, dung hòa của văn hóa các vùng miền khác mộtcách linh hoạt, cởi mở. Đó là những sinh hoạt văn hóa, sinh hoạt đờithường của người dân bốn phương tụ lại nơi Kẻ Chợ, qua thời gian, có sựtiếp biến, hòa vào văn hóa bản địa, tạo nên bản sắc văn hóa Thăng Long.Chính vì vậy, văn hóa Thăng Long có sự đa dạng, đặc sắc là điều khôngkhó hiểu.
Hoạt động lễ hội tại Hà Nội được đánh giá rấtphong phú với trên 1.000 lễ hội lớn nhỏ, kết hợp hài hòa giữa tín ngưỡngdân gian và trò chơi truyền thống, mang đậm sắc màu lịch sử. Lễ hộitruyền thống là hoạt động văn hóa không thể thiếu đối với cộng đồng dâncư, tác động tích cực đến đời sống tinh thần người dân. Hòa mình vào lễhội, người ta gắn bó chặt chẽ với nhau hơn, tinh thần cùng hướng vềnguồn cội, tri ân tiên tổ, những bậc tiền nhân đã mang lại công lao chodân làng.
Di sản văn hóa Hà Nội còn thể hiện ở những tụclệ, hương ước làng xã cũ, quy định trách nhiệm của chủ thể cá nhân đốivới gia đình, dòng họ, làng xã. Theo số liệu bước đầu, Hà Nội còn lưugiữ hàng trăm bản hương ước bằng chữ Hán và chữ Nôm, là những tư liệulịch sử rất quý.
Văn hóa ẩm thực đất Kinh Kỳ tạo nên mộtgiá trị tinh túy, là niềm tự hào của người dân Hà Nội từ ngàn đời nay.Ẩm thực Hà Nội không những có mặt ở các tỉnh thành trên cả nước mà cònvượt qua phạm vi quốc gia đến với nhiều nước trên thế giới như chả cá LãVọng, cốm làng Vòng, bánh cuốn Thanh Trì, bún chả Hàng Mành, phở, nem…Mỗi món ăn đều có phong vị riêng, quyến rũ thực khách đến lạ kỳ.
36phố phường xưa bắt đầu bằng những tên Hàng đều gắn với phường hội,phường nghề riêng hoặc những sản phẩm thủ công truyền thống được bày bánnơi này. Đến nay, nhiều phố nghề không còn nhưng nhiều phố vẫn kinhdoanh mặt hàng truyền thống, tựa như muốn níu lại những giá trị quý đangdần mất đi. 244 làng nghề truyền thống tại các huyện ngoại hành cũng lànhững di sản đang cần bảo tồn và phát triển.
Tên tuổi,sự nghiệp những danh nhân lớn làm rạng danh Hà Nội và cả dân tộc như LýCông Uẩn, Lý Thường Kiệt, Chu Văn An, Nguyễn Tri Phương, Hoàng Diệu, VănCao, Nguyễn Đình Thi… cũng trở thành di sản văn hóa thiêng liêng củavăn hiến Thăng Long.
Nhận diện, đánh giá để bảo tồn
Trướckia, nói về di sản văn hóa phi vật thể Hà Nội, người ta cùng chung mộtnhận định đó là kho tàng văn hóa phong phú, đặc sắc nhưng cụ thể như thếnào thì không ai định rõ.
Theo ông Trương Minh Tiến, Phó Giám đốc SởVăn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nội, kiểm kê di sản văn hóa phi vật thểHà Nội là một việc làm cấp thiết, nhằm mục đích nhận diện rõ ràng khôngchỉ về khối lượng, loại hình các di sản văn hóa phi vật thể mà còn nhằmxác định và đánh giá giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học và vai trò, ýnghĩa của di sản văn hóa phi vật thể trong đời sống đương đại.
Vấn đềthen chốt của việc kiểm kê là xác định các biện pháp đảm bảo khả năngtồn tại của di sản văn hóa phi vật thể theo hướng kế thừa văn hóa sống.Ngoài việc kiểm kê, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nội tiến hành lậphồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể để đề nghị đưa vào danh mục disản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Di sản văn hóa phivật thể được kiểm kê lần này gồm: tiếng nói, chữ viết của các dân tộc cótrên địa bàn, ngữ văn dân gian, nghệ thuật trình diễn dân gian, tậpquán xã hội, lễ hội truyền thống, nghề thủ công truyền thống, tri thứcdân gian.
Theo Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Hà Nội,đợt kiểm kê này thực hiện tại toàn bộ các làng, thôn, bản, khu dân cưcủa 379 xã, 154 phường và 2 thị trấn của 28 quận, huyện, thị xã trên địabàn thành phố. Riêng huyện Đông Anh đã thực hiện kiểm kê thí điểm từnăm 2011, bằng nguồn vốn chương trình mục tiêu quốc gia của Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch và ngân sách Ủy ban Nhân dân huyện Đông Anh.
BàNguyễn Thị Hạnh, Phó phòng Văn hóa Thông tin huyện Đông Anh cho biết, sau khi tiến hành kiểm kê di sản văn hóa tại các xã, chúng tôi có dịptrao đổi với cán bộ địa phương, những người quản lý di sản về các kinhnghiệm bảo quản, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, qua đó góp phầntuyên truyền, giáo dục về truyền thống lịch sử, văn hóa của địa phương.Thời gian thực hiện đề án Kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể Hà Nội đượctiến hành đến hết năm 2014, với kinh phí trên 13 tỷ đồng.
Sở Văn hóa-Thể thao và Du lịch Hà Nội cho rằng, việc kiểm kê là cơ sở đầu tiên vàcó ý nghĩa quan trọng nâng cao vai trò công tác quản lý Nhà nước bảo tồnvà phát huy một cách có hiệu quả những di sản văn hóa của Hà Nội./.
Đinh Thị Thuận (TTXVN)
