Theo phóng viên TTXVN tại Nga, ngày 8/6, Viện Thông tin khoa học xã hội thuộc Viện Hàn lâm khoa học Nga (INION RAS) đã tổ chức hội thảo bàn tròn quốc tế với chủ đề “Các cơ chế pháp lý và thể chế cho hợp tác nhà nước nhằm đảm bảo hòa bình và an ninh ở Biển Đông.”
Hội thảo quy tụ các học giả hàng đầu, chuyên gia luật quốc tế và các nhà nghiên cứu trẻ đến từ Nga, Việt Nam và một số quốc gia khu vực Đông Nam Á.
Chương trình hội thảo gồm 15 bài báo cáo khoa học của các học giả hàng đầu ở Nga trong lĩnh vực nghiên cứu về Biển Đông. Dưới góc nhìn học thuật, các tác giả cung cấp góc nhìn tổng quát về tình hình ở Biển Đông và xu thế phát triển chính trong 10 năm gần đây.
Các tham luận tại hội thảo đều đồng thuận cho rằng Biển Đông là một không gian địa chiến lược quan trọng, việc đảm bảo an ninh, ổn định và tự do hàng hải ở khu vực này có tác động trực tiếp đến toàn bộ cấu trúc an ninh toàn cầu và dòng chảy kinh tế toàn cầu.
Các học giả khẳng định quyết tâm ủng hộ việc giải quyết hòa bình các tranh chấp ở Biển Đông, bao gồm các quy trình ngoại giao và pháp lý, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, phù hợp với luật pháp quốc tế, bao gồm Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982); duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực; an ninh, an toàn và tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông; và tôn trọng pháp quyền trên biển và đại dương.
Đề cập vai trò của UNCLOS 1982 trong việc giải quyết các tranh chấp, các học giả cho rằng công ước này đại diện cho một bộ quy tắc pháp lý quốc tế phổ quát, thống nhất và tối cao, điều chỉnh một cách bắt buộc quyền tài phán, quyền chủ quyền và nghĩa vụ của các quốc gia ven biển.
Khẳng định vai trò trung tâm của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trong các vấn đề khu vực hiện nay, các học giả nhấn mạnh ASEAN tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong việc duy trì cân bằng chiến lược, quản lý xung đột và thúc đẩy ngoại giao phòng ngừa thông qua các cấu trúc tiểu vùng.
Trong tình hình hiện nay, các học giả kêu gọi các bên sớm chuyển đổi Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) sang một Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có tính ràng buộc pháp lý, có ý nghĩa, hiệu quả và được phối hợp, phù hợp với các nguyên tắc của UNCLOS 1982.
Trên cơ sở đó, các học giả tham dự Hội thảo thông qua khuyến nghị chung trong đó kêu gọi các quốc gia ven Biển Đông nhất quán sử dụng các cơ chế giải quyết tranh chấp được quy định trong UNCLOS như một công cụ hòa bình để hội tụ và phân định không gian biển.
Bên cạnh đó, các bên liên quan cần phát triển các cơ chế giám sát khách quan và công khai các vi phạm trật tự pháp luật quốc tế trên biển, nhằm tạo công cụ ngăn ngừa các chủ thể thực hiện các hành động phá hoại đơn phương.
Các quốc gia trong khu vực cũng cần sớm khởi xướng các mô hình quản trị chung trong các lĩnh vực như: quản lý tài nguyên sinh học xuyên biên giới, chống ô nhiễm rác thải nhựa đại dương, tìm kiếm và cứu nạn hàng hải (SAR) và nghiên cứu hải dương học chung để khôi phục lòng tin chiến lược.
Để phối hợp hiệu quả các biện pháp xây dựng lòng tin, giới học giả Nga đề xuất phát triển các diễn đàn nghiên cứu thường xuyên để tạo ra các lập luận khoa học khách quan, phi chính trị hóa các mâu thuẫn hiện có và đưa ra các khuyến nghị thực tiễn cho các kênh ngoại giao chính thức giữa các quốc gia.
Nhiều tham luận của các học giả đánh giá cao nỗ lực kiên trì của Việt Nam trong việc tìm kiếm giải pháp cho vấn đề ở Biển Đông.
Giáo sư Irina Umnova, Chủ tọa Hội thảo, ghi nhận trong bối cảnh căng thẳng đang diễn ra ở khu vực, Việt Nam đã và đang sử dụng mọi kênh ngoại giao song phương và đa phương hiện có để tìm tiếng nói đồng thuận, tạo môi trường tích cực để giải quyết vấn đề của khu vực.
Giáo sư Umnova khẳng định tuyên bố chung giữa Việt Nam và Nga ngày 20/6/2024, trong khuôn khổ chuyến thăm của Tổng thống Nga Vladimir Putin tới Việt Nam, về việc làm sâu sắc thêm quan hệ đối tác chiến lược toàn diện có ý nghĩa chính trị rất lớn đối với vấn đề Biển Đông.
Văn bản này nêu rõ: “Nga và Việt Nam sẽ đảm bảo an ninh hàng hải, tự do hàng hải và hàng không, thương mại không bị cản trở, chủ trương kiềm chế trong quan hệ, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, và giải quyết tranh chấp bằng các biện pháp hòa bình giữa các bên liên quan phù hợp với các nguyên tắc và chuẩn mực được công nhận rộng rãi của luật pháp quốc tế, bao gồm cả những điều khoản được ghi trong Hiến chương LHQ, UNCLOS 1982, cũng như các tiêu chuẩn và khuyến nghị thực tiễn của Tổ chức Hàng không Dân dụng quốc tế (ICAO) và các văn kiện, công ước của Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO).”
Theo chuyên gia Umnova, Việt Nam và Nga đều có lập trường ủng hộ việc thực hiện nhất quán DOC và hoan nghênh những nỗ lực nhanh chóng thông qua COC hiệu quả và thực chất cho các bên ở Biển Đông.
Việt Nam và Nga ủng hộ việc tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN trong hệ thống quan hệ liên quốc gia ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, bao gồm cả việc thúc đẩy các giá trị và nguyên tắc của Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Đông Nam Á (TAC)./.