Sản xuất nước mắm ở huyện đảo PhúQuốc, tỉnh Kiên Giang là nghề truyền thống, hình thành và phát triển đến nay hơn200 năm. Sản phẩm nước mắm Phú Quốc chất lượng thơm ngon, nổi tiếng trong vàngoài nước.
Tuy nhiên, nghề truyền thống này đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức dothiếu nguyên liệu cá cơm, trước nguy cơ không còn trụ lại được. Tại thời điểmnày, các ngành chức năng tỉnh Kiên Giang vẫn chưa tìm ra những giải pháp hữuhiệu nhất để cứu lấy nghề sản xuất nước mắm Phú Quốc.
Thương lái cạnh tranh, cá cơm nguyên liệu lên… sân phơi
Bà Nguyễn Thị Tịnh, Chủ tịch Hội nước mắm Phú Quốc (Kiên Giang), cho biết gầnhai năm nay, các nhà thùng sản xuất nước mắm ở Phú Quốc luôn trong tình trạngthiếu cá cơm nguyên liệu trầm trọng.
Nếu như trước đây, sau khi đánh bắt, ngư dân chuyển cá cơm tươi hoặc ướp muốiđưa về bán cho nhà thùng để sản xuất nước mắm tại đảo Phú Quốc thì từ tháng10/2012 đến nay, họ bán cá ngay trên ngư trường.
Nhiều thương lái từ nơi khác đến tổ chức tàu dịch vụ bám theo ngư dân ra biểnmua gom cá cơm, với giá 18.000-20.000 đồng/kg, cao gấp 2,5-3 lần so với giá nhàthùng mua.
Theo bà Tịnh, việc tranh mua áp đảo giá khá cao này nên sản lượng cá cơm đánhbắt được, hầu như ngư dân đều bán hết cho thương lái vừa có lợi nhuận tăng thêmnhiều, vừa giảm tiêu hao nhiên liệu vận chuyển cá vào đảo, không tốn chi phí muamuối, nước đá, thời gian bám biển dài ngày và những lợi ích khác.
Tính toán chi phí của nhà thùng, cá cơm nguyên liệu đầu vào khoảng 6.000-7.000đồng/kg cá tươi và 9.000-10.000 đồng/kg cá ướp muối thì việc sản xuất nước mắmmới có lãi.
Trong khi đó, thương lái mua cao gấp 2-3 lần ngay trên biển nên nhà thùng gặprất nhiều khó khăn, không thể cạnh tranh giá với họ được.
Bà Tịnh cho biết: “Tại Phú Quốc hiện có trên 10 cơ sở thu mua cá cơm luộc phơikhô. Cá loại 1 họ xuất khẩu, cá loại 2, 3 tiêu thụ trong nước. Với cá cơm khô,trong khoảng thời gian 3-7 ngày chế biến thành phẩm, xuất bán thì thương lái thuhồi vốn và biết được lợi nhuận. Trong khi đó, sản xuất nước mắm mất thời gian10-12 tháng mới cho sản phẩm và thu hồi vốn nên nhà thùng không thể cạnh tranhđược giá mua cá cơm nguyên liệu với thương lái. Hơn nữa, đầu ra nước mắm 30ºNgiá bán 15.000-20.000 đồng/lít, không thể tăng giá cao gấp 2-3 lần so với hiệnnay. Tình trạng các nhà thùng không mua được nguyên liệu cá cơm đang là vấn đềsống còn của nghề sản xuất nước mắm Phú Quốc.”
Trên thực tế, sản lượng cá cơm nguyên liệu phục vụ cho sản xuất nước mắm PhúQuốc 40.000-50.000 tấn/năm. Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, các nhà thùng trênđảo Phú Quốc chỉ mua được khoảng 30% sản lượng này. Số còn lại thương lái thumua đưa lên sân phơi khô.
Phần lớn số lượng cá nguyên liệu nhà thùng mua được vì thương lái không mua dochất lượng kém và lẫn lộn nhiều cá tạp khác.
Để duy trì nghề sản xuất nước mắm truyền thống, nhiều nhà thùng lớn như KhảiHoàn, Thành Khoa, Anh Duyệt và Hưng Thành… đã tổ chức phương tiện thu mua cá cơmnguyên liệu trên biển, nhưng vẫn không cạnh tranh được giá với thương lái.
Nhà thùng… treo thùng
Theo Hội nước mắm Phú Quốc, do không cạnh tranh mua được nguyên liệu cá cơm nêntừ đầu năm đến nay, có khoảng 60% số thùng của các nhà thùng nước mắm Phú Quốcbỏ thùng trống, treo thùng; 10 doanh nghiệp sản xuất nước mắm không trụ lại đượcbuộc phải giải thể, bỏ nghề và hiện chỉ còn 80 cơ sở hoạt động cầm chừng.
Sở dĩ hiện nay các nhà thùng còn duy trì sản xuất là do cá muối họ mua những nămtrước còn tồn lại và chỉ sản xuất nhỏ giọt bán lẻ cho khách du lịch chứ khôngquy mô như trước đây cung cấp cho thị trường Thành phố Hồ Chí Minh, khu vực Đồngbằng sông Cửu Long cũng như xuất khẩu.
Ông Trần Mỹ Thuận, chủ cơ sở sản xuất nước mắm Thịnh Phát, thị trấn Dương Đông(Phú Quốc), cho biết: “Gia đình tôi đã qua ba đời làm nghề nước mắm theo cáchcha truyền con nối. Bản thân tôi biết làm nghề này từ năm 15 tuổi đến nay đã hơn40 năm trong nghề nhưng chưa bao giờ gặp nhiều khó khăn như trong gần hai nămqua. Nguy cơ buộc phải từ bỏ nghề sản xuất nước mắm đang hiện hữu trước mắt nếutình trạng thiếu nguyên liệu không sớm khắc phục. Với giá cá cơm mua theo thươnglái như hiện nay, mỗi thùng nước mắm đầu vào nguyên liệu hơn 300 triệu đồngtrong khi trước đây chỉ khoảng 100 triệu đồng thì làm sao trụ lại được?”
Trước đây, với hơn 100 thùng, cơ sở sản xuất nước mắm của ông Thuận bình quânmuối ủ 12-14 tấn cá cơm/thùng. Tuy nhiên, hiện nay, cơ sở này chỉ còn hoạt động40 thùng.
Ông Thuận cho biết cùng thời điểm này trước đây, cơ sở của ông xuất bán 300.000- 400.000 lít nước mắm ra thị trường. Trong bảy tháng đầu năm nay, cơ sở này chỉbán khoảng 6.000-7.000 lít, giảm 50% so với cùng kỳ năm 2012; sản lượng cánguyên liệu chỉ mua được 50 tấn ủ muối bốn thùng.
Bà Nguyễn Thị Tịnh, Chủ tịch Hội nước mắm Phú Quốc, cho biết nước mắm 30ºN, năm2000 Phú Quốc sản xuất hơn 7 triệu lít; trong 2 năm (2002-2003) sản xuất 8-10triệu lít/năm; năm 2011 sản xuất 25 triệu lít là thời điểm thịnh hành nhất củanước mắm Phú Quốc, với sản lượng lớn nhất. Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, PhúQuốc chỉ sản xuất bán ra thị trường hơn 7 triệu lít, giảm 60% so với năm 2012.
Sản lượng nước mắm sụt giảm, nhà thùng bỏ trống thùng, treo thùng và nguy cơ maimột làng nghề nước mắm Phú Quốc đang rất cần những giải pháp hữu hiệu để vực dậytừ các ngành chức năng tỉnh Kiên Giang.
Theo các nhà thùng nước mắm, điều cần nhất hiện nay là Nhà nước cần có giải phápcan thiệp, kiểm soát và bảo vệ nguồn nguyên liệu cá cơm. Vì nghề này là nghềtruyền thống đặc thù của địa phương, không như những ngành nghề khác, khôngnguyên liệu nào thay thế được ngoài cá cơm.
Tiếp đến, ngành ngân hàng cần gia hạn nợ vay, miễn giảm lãi suất cho các nhàthùng. Có như vậy, nghề sản xuất nước mắm Phú Quốc mới trụ vững và không bị mấtđi./.
Tuy nhiên, nghề truyền thống này đang đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức dothiếu nguyên liệu cá cơm, trước nguy cơ không còn trụ lại được. Tại thời điểmnày, các ngành chức năng tỉnh Kiên Giang vẫn chưa tìm ra những giải pháp hữuhiệu nhất để cứu lấy nghề sản xuất nước mắm Phú Quốc.
Thương lái cạnh tranh, cá cơm nguyên liệu lên… sân phơi
Bà Nguyễn Thị Tịnh, Chủ tịch Hội nước mắm Phú Quốc (Kiên Giang), cho biết gầnhai năm nay, các nhà thùng sản xuất nước mắm ở Phú Quốc luôn trong tình trạngthiếu cá cơm nguyên liệu trầm trọng.
Nếu như trước đây, sau khi đánh bắt, ngư dân chuyển cá cơm tươi hoặc ướp muốiđưa về bán cho nhà thùng để sản xuất nước mắm tại đảo Phú Quốc thì từ tháng10/2012 đến nay, họ bán cá ngay trên ngư trường.
Nhiều thương lái từ nơi khác đến tổ chức tàu dịch vụ bám theo ngư dân ra biểnmua gom cá cơm, với giá 18.000-20.000 đồng/kg, cao gấp 2,5-3 lần so với giá nhàthùng mua.
Theo bà Tịnh, việc tranh mua áp đảo giá khá cao này nên sản lượng cá cơm đánhbắt được, hầu như ngư dân đều bán hết cho thương lái vừa có lợi nhuận tăng thêmnhiều, vừa giảm tiêu hao nhiên liệu vận chuyển cá vào đảo, không tốn chi phí muamuối, nước đá, thời gian bám biển dài ngày và những lợi ích khác.
Tính toán chi phí của nhà thùng, cá cơm nguyên liệu đầu vào khoảng 6.000-7.000đồng/kg cá tươi và 9.000-10.000 đồng/kg cá ướp muối thì việc sản xuất nước mắmmới có lãi.
Trong khi đó, thương lái mua cao gấp 2-3 lần ngay trên biển nên nhà thùng gặprất nhiều khó khăn, không thể cạnh tranh giá với họ được.
Bà Tịnh cho biết: “Tại Phú Quốc hiện có trên 10 cơ sở thu mua cá cơm luộc phơikhô. Cá loại 1 họ xuất khẩu, cá loại 2, 3 tiêu thụ trong nước. Với cá cơm khô,trong khoảng thời gian 3-7 ngày chế biến thành phẩm, xuất bán thì thương lái thuhồi vốn và biết được lợi nhuận. Trong khi đó, sản xuất nước mắm mất thời gian10-12 tháng mới cho sản phẩm và thu hồi vốn nên nhà thùng không thể cạnh tranhđược giá mua cá cơm nguyên liệu với thương lái. Hơn nữa, đầu ra nước mắm 30ºNgiá bán 15.000-20.000 đồng/lít, không thể tăng giá cao gấp 2-3 lần so với hiệnnay. Tình trạng các nhà thùng không mua được nguyên liệu cá cơm đang là vấn đềsống còn của nghề sản xuất nước mắm Phú Quốc.”
Trên thực tế, sản lượng cá cơm nguyên liệu phục vụ cho sản xuất nước mắm PhúQuốc 40.000-50.000 tấn/năm. Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, các nhà thùng trênđảo Phú Quốc chỉ mua được khoảng 30% sản lượng này. Số còn lại thương lái thumua đưa lên sân phơi khô.
Phần lớn số lượng cá nguyên liệu nhà thùng mua được vì thương lái không mua dochất lượng kém và lẫn lộn nhiều cá tạp khác.
Để duy trì nghề sản xuất nước mắm truyền thống, nhiều nhà thùng lớn như KhảiHoàn, Thành Khoa, Anh Duyệt và Hưng Thành… đã tổ chức phương tiện thu mua cá cơmnguyên liệu trên biển, nhưng vẫn không cạnh tranh được giá với thương lái.
Nhà thùng… treo thùng
Theo Hội nước mắm Phú Quốc, do không cạnh tranh mua được nguyên liệu cá cơm nêntừ đầu năm đến nay, có khoảng 60% số thùng của các nhà thùng nước mắm Phú Quốcbỏ thùng trống, treo thùng; 10 doanh nghiệp sản xuất nước mắm không trụ lại đượcbuộc phải giải thể, bỏ nghề và hiện chỉ còn 80 cơ sở hoạt động cầm chừng.
Sở dĩ hiện nay các nhà thùng còn duy trì sản xuất là do cá muối họ mua những nămtrước còn tồn lại và chỉ sản xuất nhỏ giọt bán lẻ cho khách du lịch chứ khôngquy mô như trước đây cung cấp cho thị trường Thành phố Hồ Chí Minh, khu vực Đồngbằng sông Cửu Long cũng như xuất khẩu.
Ông Trần Mỹ Thuận, chủ cơ sở sản xuất nước mắm Thịnh Phát, thị trấn Dương Đông(Phú Quốc), cho biết: “Gia đình tôi đã qua ba đời làm nghề nước mắm theo cáchcha truyền con nối. Bản thân tôi biết làm nghề này từ năm 15 tuổi đến nay đã hơn40 năm trong nghề nhưng chưa bao giờ gặp nhiều khó khăn như trong gần hai nămqua. Nguy cơ buộc phải từ bỏ nghề sản xuất nước mắm đang hiện hữu trước mắt nếutình trạng thiếu nguyên liệu không sớm khắc phục. Với giá cá cơm mua theo thươnglái như hiện nay, mỗi thùng nước mắm đầu vào nguyên liệu hơn 300 triệu đồngtrong khi trước đây chỉ khoảng 100 triệu đồng thì làm sao trụ lại được?”
Trước đây, với hơn 100 thùng, cơ sở sản xuất nước mắm của ông Thuận bình quânmuối ủ 12-14 tấn cá cơm/thùng. Tuy nhiên, hiện nay, cơ sở này chỉ còn hoạt động40 thùng.
Ông Thuận cho biết cùng thời điểm này trước đây, cơ sở của ông xuất bán 300.000- 400.000 lít nước mắm ra thị trường. Trong bảy tháng đầu năm nay, cơ sở này chỉbán khoảng 6.000-7.000 lít, giảm 50% so với cùng kỳ năm 2012; sản lượng cánguyên liệu chỉ mua được 50 tấn ủ muối bốn thùng.
Bà Nguyễn Thị Tịnh, Chủ tịch Hội nước mắm Phú Quốc, cho biết nước mắm 30ºN, năm2000 Phú Quốc sản xuất hơn 7 triệu lít; trong 2 năm (2002-2003) sản xuất 8-10triệu lít/năm; năm 2011 sản xuất 25 triệu lít là thời điểm thịnh hành nhất củanước mắm Phú Quốc, với sản lượng lớn nhất. Tuy nhiên, từ đầu năm đến nay, PhúQuốc chỉ sản xuất bán ra thị trường hơn 7 triệu lít, giảm 60% so với năm 2012.
Sản lượng nước mắm sụt giảm, nhà thùng bỏ trống thùng, treo thùng và nguy cơ maimột làng nghề nước mắm Phú Quốc đang rất cần những giải pháp hữu hiệu để vực dậytừ các ngành chức năng tỉnh Kiên Giang.
Theo các nhà thùng nước mắm, điều cần nhất hiện nay là Nhà nước cần có giải phápcan thiệp, kiểm soát và bảo vệ nguồn nguyên liệu cá cơm. Vì nghề này là nghềtruyền thống đặc thù của địa phương, không như những ngành nghề khác, khôngnguyên liệu nào thay thế được ngoài cá cơm.
Tiếp đến, ngành ngân hàng cần gia hạn nợ vay, miễn giảm lãi suất cho các nhàthùng. Có như vậy, nghề sản xuất nước mắm Phú Quốc mới trụ vững và không bị mấtđi./.
Lê Huy Hải (TTXVN)
