Mùa mưa vừa bắt đầu, nhưng “thiên lôi” đã kịp lấy đi mạng sống của 5 nông dân và làm bị thương nặng hơn 10 người chỉ trong thời gian chưa đầy 1 tháng. Phải phòng chống sét mùa mưa thế nào?
 
Những cái chết bi thảm
 
Khoảng 6 giờ sáng ngày 14/6, những người nông dân ở thôn Vệ, xã Tứ Mỹ (huyện Tam Nông, Phú Thọ) đang làm đồng tại cánh đồng Bãi Cháy gần làng bỗng giật bắn mình bởi những luồng chớp giật đùng đùng, sau đó là tiếng sấm nổ ngang trời.
 
Ngay sau khi luồng giông sét đi qua, những người nông dân hốt hoảng khi thấy 8 người bị sét đánh nằm gục giữa cánh đồng, trong đó có hai người tử vong là chị Nguyễn thị Tú, 35 tuổi và em Hà Văn Vàng, 11 tuổi.
 
Trước đó, ngày 16/5, “Thiên lôi” cũng ghé thăm cánh đồng xã Nam Thành, Trung Thành và Khánh Thành (huyện Yên Thành, Nghệ An) lấy đi mạng sống của 6 nông dân và gây thương tích nặng cho 14 người.  
 
Những người may mắn sống sót ở xã Nam Thành kể lại, lúc ấy vào khoảng 16h chiều, trời bất ngờ đổ mưa giông và sấm sét. Để tránh mưa giông, 11 người đang làm đồng gần lều canh dưa hấu đã chui vào trong đó để trú (lều rộng chừng 2m2, lợp mái tôn).
 
Cả nhóm đang cười nói rôm rả, bỗng một luồng sét xé toạc bầu trời kèm theo một tiếng nổ lớn đúng vào chiếc lều trơ trọi giữa cánh đồng, tất cả đều bị sét hất văng ra ngoài khiến 3 người chết tại chỗ, 8 người bị thương nặng. Trong số những người chết có 2 em nhỏ 16 tuổi và một phụ nữ 51 tuổi. Những người sống sót đều có cảm giác chân tay tê dại, nghe không rõ, miệng cứng đờ.
 
Cùng thời điểm đó, tại hai cánh đồng làng bên xã Khánh Thành và xã Trung Thành, luồng sét trên cũng cướp đi mạng sống của hai phụ nữ và một nam thanh niên ngay tại ruộng lúa.
 
Trước đó, một người đàn ông ở xã Thanh Hà (huyện Thanh Chương, Nghệ An) cũng bị sét đánh khi đang cầm ống thổi bằng sắt để thổi bếp nấu cơm. Rất may luồng sét không mạnh nên người đàn ông này đã giữ được mạng sống.
 
Trời quang, chưa mưa vẫn có sét
 
Theo tiến sĩ Nguyễn Xuân Anh, Phó Viện trưởng Viện Vật lý Địa cầu (Viện Khoa học Công nghệ Việt Nam), sét là hiện tượng phóng điện trong một đám mây giữa các vùng điện tích trái dấu, giữa các đám mây với nhau hoặc giữa đám mây với mặt đất.
 
Sét được chia thành hai loại sét âm và sét dương, trong đó chủ yếu là sét âm. Loại sét này chủ yếu xuất hiện từ phần dưới đám mây đánh xuống đất, còn sét dương thường xuất hiện trên đỉnh đám mây đánh xuống. Tuy ít xuất hiện nhưng tiến sĩ Xuân Anh cảnh báo loại sét dương này đôi khi rất nguy hiểm vì chúng thường xuất hiện bất ngờ và đôi khi trời quang, chưa mưa vẫn có sét.
 
Theo tài liệu của Viện Vật lý Địa cầu, sét có luồng điện cực mạnh. Một tia sét thông thường có thể thắp sáng bóng đèn 100W trong thời gian 3 tháng.
 
Riêng ở Việt Nam, có thể có tới 2 triệu cú sét đánh xuống đất trong vòng 1 năm, trong đó có một số khu vực bị sét viếng thăm nhiều như Cổ Dũng (Hải Dương), Sơn Lộc (Hà Tĩnh) và Đồng bằng sông Cửu Long.
 
Dễ tử vong nếu tập trung đông người trú mưa
 
Nghiên cứu của Viện Vật lý Địa cầu cho thấy sét có thể gây thương tích cho người bằng rất nhiều cách như đánh tạt ngang khi nạn nhân đứng cạnh vật bị sét đánh, nạn nhân tiếp xúc với vật bị sét đánh, đánh điện thế bước (khi nạn nhân tiếp xúc với mặt đất ở một vài điểm, sét lan truyền trên mặt đất), sét lan truyền qua đường dây cáp tới các vật như tivi, ổ cắm, điện thoại…
 
Nhưng nguy hiểm nhất vẫn là sét đánh thẳng vào vị trí nạn nhân từ đám mây xuống, cứ 10 người bị sét đánh thì đến 8 người chết. Nhẹ nhất là thương vong do điện thế bước. Trong một số trường hợp năng lượng tia sét không tiêu tán ngay tại chỗ mà truyền theo mặt đất khiến nạn nhân đứng trên đường truyền đó có thể bị liệt.
 
Việc tập trung đông người trú mưa tại một địa điểm hoặc trú dưới tán cây khi trời giông sét đặc biệt nguy hiểm vì rất dễ tử vong. Tiến sĩ Nguyễn Xuân Anh cho biết, khi sét đánh xuống cây, một tia sét có thể giết chết vài người xung quanh. Vì vậy, tuyệt đối không dùng cây cối làm chỗ trú mưa. Nếu xung quanh có cây cao hơn thì nên tìm vị trí cây thấp và đứng chỗ khô ráo.
 
Tránh xa các vật dụng kim loại như xe máy, xe đạp, hàng rào sắt. Không đứng tập trung từng nhóm người trú mưa mà nên tách nhau ra và giữ vị trí người càng thấp càng tốt, hai tay ôm cổ. Cố gắng cho phần tiếp xúc của người với mặt đất càng ít càng tốt. Tuyệt đối không được nằm xuống đất.
 
Nếu đang đi trên ôtô hay tàu hỏa, không nên thò người ra ngoài và không chạm vào các vỏ bọc kim loại ở những phương tiện trên. Nếu ở trong nhà, nên đứng xa cửa sổ, cửa ra vào, các đồ dùng điện ít nhất là 1m. Tránh những chỗ ẩm ướt như buồng tắm, bể nước, vòi nước và không nên dùng điện thoại.
 
Với những người nông dân bị mưa khi đang ở ngoài đồng, kỹ sư Khương Lê Bình, giám đốc trung tâm dự báo khí tượng Thủy văn tỉnh Đồng Tháp khuyên nên tránh xa các vật dẫn điện như kim loại, máy móc, nông cụ. Nên chọn nơi nào có mặt ruộng thấp không trũng nước, từng người ngồi riêng lẻ trùm áo mưa hoặc nilon và càng hạ thấp độ cao càng tốt.
 

Sơ cứu người bị sét đánh

Nếu người bị sét đánh bị ngất (tim ngừng đập, tắt thở) phải thực hiện khẩn cấp các động tác hô hấp, trợ tim nhân tạo. Tìm những chỗ gãy xương, đặc biệt cẩn thận không di dời những nạn nhân nếu nghi ngờ bị gãy cột sống. Tránh làm ướt những nơi bị bỏng và nhanh chóng gọi nhân viên y tế.

Nguồn: Viện Vật lý Địa cầu


(TT&VH/Vietnam+)