Từ ngày 15 - 16/5, tại Paris, Pháp, đoàn đại biểu Việt Nam gồm 14 người, trong đó có 3 nạn nhân chất độc da cam/dioxin, 3 chuyên gia khoa học, 2 luật sư sẽ dự Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế.

Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế là sáng kiến của Hội Luật gia Dân chủ quốc tế vận động, tập họp các nhà khoa học, các nhà luật gia nổi tiếng trên thế giới thành lập ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam Việt Nam. Tòa án được mở nhằm mục đích vạch trần những nghịch lý của các cấp tòa án Hoa Kỳ; góp phần thức tỉnh lương tri thế giới đấu tranh mạnh mẽ để công lý được thực thi cho tất cả các nạn nhân chất độc da cam/dioxin thế giới trong đó có các nạn nhân Việt Nam.

Trước giờ đoàn lên máy báy xuất phát sang Paris, ngày 13/5, phóng viên TTXVN đã có cuộc trò chuyện với luật sư Lê Đức Tiết- một trong 2 luật sư của đoàn.

Thưa ông, với tư cách là luật sư của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam, ông cho biết lý do của việc thành lập và hoạt động của Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế tại Paris ủng hộ các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam?

Các nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam tiến hành vụ kiện tại Hoa Kỳ nhiều năm qua nhưng rất tiếc các cấp tòa án Hoa Kỳ đã từ chối thụ lý đơn kiện của các nạn nhân Việt Nam, chỉ với lý do duy nhất "Chất da cam tuy có chứa dioxin là một chất độc, nhưng đặc trưng vẫn là chất diệt cỏ, không phải chất độc. Hậu quả xảy ra là ngoài ý muốn" của người sử dụng”. Không hiểu vì ý đồ gì mà các quan tòa Hoa Kỳ lại từ chối bảo vệ những nạn nhân vô tội. Không những thế họ còn nhào nặn ngôn từ biến những nguyên lý cơ bản nhất của hóa chất siêu độc da cam trở thành một chất vô hại với sức khỏe con người từ thế hệ này sáng thế hệ khác và môi trường sinh thái.

Quá trình diễn biến vụ đòi công lý lẽ phải của các nạn nhân Việt Nam trên đất Hoa Kỳ đã thu hút đông đảo nhân dân Hoa Kỳ và những người yêu chuộng hòa bình trên toàn thế giới theo dõi. Nhất là các nhà khoa học (đã nhận được giải Nobel trên các lĩnh vực độc học, huyết học, dịch tễ học, di truyền học, môi trường học, sinh thái học), các nhà luật học nổi tiếng thế giới đều hết sức bất bình trước lý lẽ của các Tòa án Hoa Kỳ khi từ chối thụ lý vụ kiện của các nạn nhân Việt Nam.

Lập luận của Tòa án Hoa Kỳ đã đi ngược lại với hiện thực hậu quả vẫn đang hiển hiện trên đất nước và người dân Việt Nam, các quân nhân Hoa Kỳ tham gia phun rải thí nghiệm chất da cam trong những năm chiến tranh ở Việt Nam. Di chứng do hậu quả chất độc da cam trên thân thể của hàng chục vạn gia đình cựu binh đang sinh sống tại Hoa Kỳ, Australia, New Zealand, Hàn Quốc... và 3 triệu nạn nhân Việt Nam là nhân chứng, bằng chứng sống trước tòa. Những nhân chứng, bằng chứng thực tế khẳng định vụ kiện của các nạn nhân Việt Nam là hết sức đúng đắn để góp phần thức tỉnh lương tri hàng triệu người trên thế giới trước tội ác chiến tranh.

Xin ông cho biết rõ hơn nội dung của Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế đề cập đến lần này?

Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế lần này sẽ xác định đầy đủ sự thật khách quan: Thực trạng diễn biến cuộc chiến tranh hóa học do quân đội Hoa Kỳ tiến hành tại Việt Nam giai đoạn 1961 - 1971; thực trạng về hậu quả của cuộc chiến tranh hóa học này đối với sức khỏe con người cũng như môi trường sinh thái của Việt Nam; xác định trách nhiệm của phía Hoa Kỳ gồm các công ty hóa chất và chính quyền Hoa Kỳ trong việc đền bù thiệt hại cho các nạn nhân Việt Nam và nhân dân Việt Nam.

Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế hoạt động trên những nguyên tắc và cơ sở pháp lý nào thưa luật sư?

Cơ sở pháp lý xét xử của Tòa án nhân dân quốc tế là công pháp và luật pháp quốc tế về ngăn ngừa, cấm sản xuất, tàng trữ, sử dụng vũ khí hóa học chiến tranh. Trình tự, thủ tục tiến hành phiên tòa là trình tự thủ tục của nền khoa học pháp lý đương đại. Hội đồng xét xử gồm các luật gia, giáo sư nổi tiếng từng đảm nhiệm các chức vụ Chánh án tòa án quốc gia, giáo sư các trường Đại học pháp lý thuộc nhiều quốc tịch: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Ấn Độ, Chile, Anh, Algeria, Romania...

Tòa sẽ nghe các chuyên gia khoa học về các lĩnh vực độc học, dịch tễ học, môi trường sinh thái học, bệnh học của các nước Pháp, Nga, Anh, Hoa Kỳ, Việt Nam trình bày kết quả công trình nghiên đánh giá thực trạng cuộc chiến tranh hóa học và hậu quả mà họ đã tiến hành nghiên cứu trong hàng chục năm qua.

Các chuyên gia pháp lý của Pháp, Hoa Kỳ trình bày trước Tòa các cơ sở pháp lý về trách nhiệm của các công ty hóa chất và chính quyền Hoa Kỳ đối với hậu quả đã gây ra. Các nhân chúng là nạn nhân chất độc da cam/dioxin đến từ Việt Nam, Hoa Kỳ, Canada, Australia, New Zealand, Hàn Quốc báo cáo về điều kiện sống của thân nhân, hoàn cảnh sống của bản thân, và những người cùng cảnh ngộ.

Thực trạng, hậu quả của cuộc chiến tranh hóa học do quân đội Hoa Kỳ tiến hành tại Việt Nam trong thập kỷ 60 - 70 của thế kỷ 20, trách nhiệm của các công ty hóa chất và chính quyền Hoa Kỳ sẽ được Tòa xác định trên cơ sở những chứng cứ trình bày công khai và công bố rộng rãi cho nhân dân thế giới cùng biết.

Xin luật sư cho biết vai trò và vị trí của đoàn Việt Nam tại phiên tòa này?

Chiến tranh hóa học đã xảy ra trong thời gian chiến tranh tại Việt Nam đã để lại hậu quả nghiêm trọng tới sức khỏe không chỉ một thế hệ mà qua nhiều thế hệ vẫn chịu tác động ghê ngớm, môi trường sinh thái bị hủy diệt. Tiếng nói của các nhà khoa học, các nạn nhân - nhân chứng sống của Việt Nam tại phiên tòa tạo ra sức thuyết phục lớn đối với những người có lương tri.

Ba nạn nhân Việt Nam tham gia phiên tòa với tư cách nhân chứng gồm có: ông Hồ Ngọc Chu (Quảng Ngãi); ông Mai Giảng Vũ (thành phố Hồ Chí Minh), nguyên là quân nhân của Quân đội Việt Nam Cộng hòa trong thời gian chiến tranh và anh Phạm Thế Minh (Hải Phòng).

Ngoài ra còn có 3 chuyên gia khoa học về các lĩnh vực môi trường sinh thái, sức khỏe cộng đồng và độc học là Giáo sư, Tiến sĩ Võ Quý, bác sỹ Nguyễn Thị Ngọc Phượng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Xuân Thu cùng hai luật sư tham gia đoàn đại biểu là luật sư Lưu Văn Đạt và tôi Lê Đức Tiết.

Dư luận thế giới đánh giá như thế nào về sức mạnh của Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế?

Những chính trị gia lão luyện trên thế giới đánh giá rất cao sức mạnh của tòa án lương tâm nhân dân quốc tế hay còn gọi là tòa án công luận. Phán quyết của các tòa án lương tri không có hiệu lực buộc phải thi hành ngay như phán quyết của tòa án quốc gia. Dẫu chậm hơn nhưng cuối cùng các phán quyết của Tòa án công luận đã buộc các Chính phủ phải thay đổi đường lối chính sách lỗi thời của họ.

Trân trọng cám ơn luật sư và chúc đoàn Việt Nam thượng lộ bình an và lẽ phải sẽ được khẳng định tại Tòa án lương tâm nhân dân quốc tế./.

(TTXVN/Vietnam+)