Chiều 9/6, thảo luận tại tổ về dự án Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, hầuhết các đại biểu nhất trí với sự cần thiết ban hành luật này nhằm đảm bảo quyềnvà lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân kinh doanh, của người tiêu dùng; gópphần phát triển môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch.
Tuy nhiên, nhiều đại biểu tỏ ra băn khoăn về tính khả thi của dự luật nàybởi các quy định, chế tài còn thiếu chặt chẽ, mang tính hình thức, chung chungvà sơ sài, nhất là về cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Theo đại biểu Nguyễn Phụ Đông (Bắc Ninh), trong thực tế chưa có cơ chếthực sự hữu hiệu để bảo vệ người tiêu dùng. Xuất phát từ quan điểm coi ngườitiêu dùng là đối tượng trung tâm, dự thảo đã đề xuất một cơ chế xã hội hóa côngtác bảo vệ quyền lợi của đối tượng này, các biện pháp giải quyết tranh chấp…
Tuy thế, phạm vi và đối tượng điều chỉnh của dự thảo vẫn chưa đầy đủ, rõràng. Đại biểu cho rằng, quy định càng chi tiết, càng cụ thể thì càng dễ thựcthi. Luật càng gần gũi với đời sống của người dân thì càng được người dân quantâm.
Đại biểu Nguyễn Văn Sỹ (Quảng Nam) cũng cho rằng quy định cứng nhắc sẽ rấtkhó khăn trong quá trình xử lý bởi thực tiễn có rất nhiều hình thức vi phạmquyền lợi người tiêu dùng. Theo đại biểu Vũ Quang Hải (Hưng Yên), quyền lợi củangười tiêu dùng chỉ được đảm bảo khi dựa trên những phương thức mua bán, quản lýchặt chẽ. Nếu không có cơ chế đảm bảo, Luật sẽ khó đi vào cuộc sống.
Đề cập vấn đề quyền của người tiêu dùng, đại biểu Nguyễn Phụ Đông cho rằngđiều 5 của dự thảo đưa ra tám khoản nhưng chỉ có ba khoản là khoản 1 (được bảođảm an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản); khoản 2 (được cung cấp thông tinchính xác, đầy đủ) và khoản 5 (được bồi thường, bồi hoàn) là đáng kể, nhữngquyền khác như được giáo dục kiến thức, sống trong môi trường sống lành mạnh,trong sạch là những quyền “viển vông, không thực tế.”
Đại biểu Nguyễn Phụ Đông băn khoăn “các cá nhân hoạt động thương mại độclập, thường xuyên, không phải đăng ký kinh doanh” như trong Điều 9 chính là lựclượng đông đảo nhất phục vụ người tiêu dùng với nhiều phức tạp liên quan như antoàn vệ sinh thực phẩm, hàng giả, hàng kém chất lượng, nhưng quy định như dựthảo thì rất khó để áp dụng chế tài đối với đối tượng này, cần cân nhắc kỹ hơn.
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hà (Hà Nội) cũng đặt vấn đề với quy định chungchung như trong Điều 9, đối tượng này có trách nhiệm như thế nào đối với ngườitiêu dùng? Điều 9 cũng quy định Ủy ban Nhân dân cấp xã, ban quản lý các chợ, khuthương mại có trách nhiệm thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ quyềnlợi của người tiêu dùng khi mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ của các đối tượngnày.
Tuy nhiên đối tượng thuộc nhóm này thường là những người bán hàng rong,không cố định, sẽ rất khó quản lý. Cần phải quy định rõ về trách nhiệm của đốitượng này trong Luật .
Một nội dung khác, theo nhiều đại biểu là trong quy định về Hợp đồng theomẫu, những nội dung cụ thể như cam kết, trách nhiệm ràng buộc cũng chưa cụ thể,thiếu rõ ràng. Theo đại biểu Nguyễn Trung Nhân (Cần Thơ), có một thực tế làngười tiêu dùng đang phải ký những hợp đồng không được đàm phán đối với các đơnvị độc quyền như điện, nước…
Do đó, dự thảo phải bổ sung chi tiết hơn những quy định về bảo vệ quyềnlợi của người tiêu dùng trong giao dịch với các tổ chức, cá nhân kinh doanh. Nêulên một khía cạnh khác, đại biểu Nguyễn Trung Nhân cho rằng, bên cạnh việc bảovệ quyền lợi người tiêu dùng, cũng cần có biện pháp xử lý những hành vi khiếunại tố cáo sai sự thật, thiếu trung thực nhằm trục lợi. Ví dụ tung tin thấtthiệt, thiệt hại giả.
Liên quan đến một vấn đề mới mà dự thảo chưa đề cập là mua-bán hàng đa cấpvà bán hàng trực tuyến hiện đang phát triển mạnh, nhiều đại biểu tỏ ra băn khoănvì hiện nay chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý để quản lý loại hình kinh doanh này.
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hà (Hà Nội) nhận xét người tiêu dùng Việt Namđang phải chịu đựng và chấp nhận thực tế là xu hướng không an toàn ngày càngtăng với ngày càng nhiều những loại hình kinh doanh, trong đó có kinh doanh đacấp trong khi quy định còn nhiều bất cập, thậm chí gây khó khăn, bế tắc trongviệc xử lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Hường (Hà Nội) cũng cho rằng các hình thức bánhàng hiện nay rất phong phú, có thể qua điện thoại, internet, tivi…, người muavà người bán không nhất thiết gặp nhau. Phải có quy định tương ứng với loại hìnhgiao dịch hiện có, dự báo sẽ có thì mới bảo vệ tương đối được người tiêu dùng.Đại biểu đặt vấn đề người tiêu dùng còn sử dụng các dịch vụ như mua vé máy bay,tài chính ngân hàng, dịch vụ tư vấn. Nếu tư vấn sai, dẫn đến người tiêu dùngquyết định sai, chịu thiệt hại, họ sẽ được bảo vệ như thế nào? Mảng dịch vụtrong dự thảo luật còn bị xem nhẹ.
Về phương thức giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hành chính, đại biểuNguyễn Văn Thuận (Quảng Nam) cho rằng cần nghiên cứu lại vì quan hệ giữa ngườibán và người mua là mối quan hệ có tính chất dân sự, không nên có sự tham giacủa cơ quan hành chính, nếu không sẽ không đúng bản chất của Luật này.
Vấn đề này cũng nhận được sự đồng tình của đại biểu Nguyễn Thị NguyệtHường. Thay vào việc dùng bộ máy nhà nước, dự thảo nên xác định rõ hơn thẩmquyền của tổ chức bảo vệ người tiêu dùng. Thiết chế của dự thảo luật này chưa đủmạnh, chưa thực sự phù hợp với đời sống, không có sự liên hệ gắn bó, logic vớiLuật an toàn vệ sinh thực phẩm khi mà đặc thù của Việt Nam là người tiêu dùngchủ yếu mua hàng hóa chủ yếu từ hàng rong, chợ cóc, không phải ai cũng vào siêuthị mua hàng.
Ở địa phương, cấp huyện, cấp xã không thể đủ thời gian và lực lượng giảiquyết việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Rất cần có thiết chế để tổ chứcbảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có tiếng nói và kinh phí để hoạt động.
Trong khi đó, theo đại biểu Hồng Anh (Hà Nội), dự thảo chưa làm rõ được tổchức này do ai tổ chức, thành lập theo nguyên tắc nào, ở các cấp nào. Các nguyêntắc giải quyết tranh chấp bảo vệ người tiêu dùng có liên quan đến nhiều luậtkhác, cần một sự thống nhất để đảm bảo tính đồng bộ./.
Tuy nhiên, nhiều đại biểu tỏ ra băn khoăn về tính khả thi của dự luật nàybởi các quy định, chế tài còn thiếu chặt chẽ, mang tính hình thức, chung chungvà sơ sài, nhất là về cơ chế bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Theo đại biểu Nguyễn Phụ Đông (Bắc Ninh), trong thực tế chưa có cơ chếthực sự hữu hiệu để bảo vệ người tiêu dùng. Xuất phát từ quan điểm coi ngườitiêu dùng là đối tượng trung tâm, dự thảo đã đề xuất một cơ chế xã hội hóa côngtác bảo vệ quyền lợi của đối tượng này, các biện pháp giải quyết tranh chấp…
Tuy thế, phạm vi và đối tượng điều chỉnh của dự thảo vẫn chưa đầy đủ, rõràng. Đại biểu cho rằng, quy định càng chi tiết, càng cụ thể thì càng dễ thựcthi. Luật càng gần gũi với đời sống của người dân thì càng được người dân quantâm.
Đại biểu Nguyễn Văn Sỹ (Quảng Nam) cũng cho rằng quy định cứng nhắc sẽ rấtkhó khăn trong quá trình xử lý bởi thực tiễn có rất nhiều hình thức vi phạmquyền lợi người tiêu dùng. Theo đại biểu Vũ Quang Hải (Hưng Yên), quyền lợi củangười tiêu dùng chỉ được đảm bảo khi dựa trên những phương thức mua bán, quản lýchặt chẽ. Nếu không có cơ chế đảm bảo, Luật sẽ khó đi vào cuộc sống.
Đề cập vấn đề quyền của người tiêu dùng, đại biểu Nguyễn Phụ Đông cho rằngđiều 5 của dự thảo đưa ra tám khoản nhưng chỉ có ba khoản là khoản 1 (được bảođảm an toàn tính mạng, sức khỏe, tài sản); khoản 2 (được cung cấp thông tinchính xác, đầy đủ) và khoản 5 (được bồi thường, bồi hoàn) là đáng kể, nhữngquyền khác như được giáo dục kiến thức, sống trong môi trường sống lành mạnh,trong sạch là những quyền “viển vông, không thực tế.”
Đại biểu Nguyễn Phụ Đông băn khoăn “các cá nhân hoạt động thương mại độclập, thường xuyên, không phải đăng ký kinh doanh” như trong Điều 9 chính là lựclượng đông đảo nhất phục vụ người tiêu dùng với nhiều phức tạp liên quan như antoàn vệ sinh thực phẩm, hàng giả, hàng kém chất lượng, nhưng quy định như dựthảo thì rất khó để áp dụng chế tài đối với đối tượng này, cần cân nhắc kỹ hơn.
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hà (Hà Nội) cũng đặt vấn đề với quy định chungchung như trong Điều 9, đối tượng này có trách nhiệm như thế nào đối với ngườitiêu dùng? Điều 9 cũng quy định Ủy ban Nhân dân cấp xã, ban quản lý các chợ, khuthương mại có trách nhiệm thực hiện các biện pháp cần thiết nhằm bảo vệ quyềnlợi của người tiêu dùng khi mua, sử dụng hàng hóa, dịch vụ của các đối tượngnày.
Tuy nhiên đối tượng thuộc nhóm này thường là những người bán hàng rong,không cố định, sẽ rất khó quản lý. Cần phải quy định rõ về trách nhiệm của đốitượng này trong Luật .
Một nội dung khác, theo nhiều đại biểu là trong quy định về Hợp đồng theomẫu, những nội dung cụ thể như cam kết, trách nhiệm ràng buộc cũng chưa cụ thể,thiếu rõ ràng. Theo đại biểu Nguyễn Trung Nhân (Cần Thơ), có một thực tế làngười tiêu dùng đang phải ký những hợp đồng không được đàm phán đối với các đơnvị độc quyền như điện, nước…
Do đó, dự thảo phải bổ sung chi tiết hơn những quy định về bảo vệ quyềnlợi của người tiêu dùng trong giao dịch với các tổ chức, cá nhân kinh doanh. Nêulên một khía cạnh khác, đại biểu Nguyễn Trung Nhân cho rằng, bên cạnh việc bảovệ quyền lợi người tiêu dùng, cũng cần có biện pháp xử lý những hành vi khiếunại tố cáo sai sự thật, thiếu trung thực nhằm trục lợi. Ví dụ tung tin thấtthiệt, thiệt hại giả.
Liên quan đến một vấn đề mới mà dự thảo chưa đề cập là mua-bán hàng đa cấpvà bán hàng trực tuyến hiện đang phát triển mạnh, nhiều đại biểu tỏ ra băn khoănvì hiện nay chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý để quản lý loại hình kinh doanh này.
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hà (Hà Nội) nhận xét người tiêu dùng Việt Namđang phải chịu đựng và chấp nhận thực tế là xu hướng không an toàn ngày càngtăng với ngày càng nhiều những loại hình kinh doanh, trong đó có kinh doanh đacấp trong khi quy định còn nhiều bất cập, thậm chí gây khó khăn, bế tắc trongviệc xử lý, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Hường (Hà Nội) cũng cho rằng các hình thức bánhàng hiện nay rất phong phú, có thể qua điện thoại, internet, tivi…, người muavà người bán không nhất thiết gặp nhau. Phải có quy định tương ứng với loại hìnhgiao dịch hiện có, dự báo sẽ có thì mới bảo vệ tương đối được người tiêu dùng.Đại biểu đặt vấn đề người tiêu dùng còn sử dụng các dịch vụ như mua vé máy bay,tài chính ngân hàng, dịch vụ tư vấn. Nếu tư vấn sai, dẫn đến người tiêu dùngquyết định sai, chịu thiệt hại, họ sẽ được bảo vệ như thế nào? Mảng dịch vụtrong dự thảo luật còn bị xem nhẹ.
Về phương thức giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hành chính, đại biểuNguyễn Văn Thuận (Quảng Nam) cho rằng cần nghiên cứu lại vì quan hệ giữa ngườibán và người mua là mối quan hệ có tính chất dân sự, không nên có sự tham giacủa cơ quan hành chính, nếu không sẽ không đúng bản chất của Luật này.
Vấn đề này cũng nhận được sự đồng tình của đại biểu Nguyễn Thị NguyệtHường. Thay vào việc dùng bộ máy nhà nước, dự thảo nên xác định rõ hơn thẩmquyền của tổ chức bảo vệ người tiêu dùng. Thiết chế của dự thảo luật này chưa đủmạnh, chưa thực sự phù hợp với đời sống, không có sự liên hệ gắn bó, logic vớiLuật an toàn vệ sinh thực phẩm khi mà đặc thù của Việt Nam là người tiêu dùngchủ yếu mua hàng hóa chủ yếu từ hàng rong, chợ cóc, không phải ai cũng vào siêuthị mua hàng.
Ở địa phương, cấp huyện, cấp xã không thể đủ thời gian và lực lượng giảiquyết việc bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Rất cần có thiết chế để tổ chứcbảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có tiếng nói và kinh phí để hoạt động.
Trong khi đó, theo đại biểu Hồng Anh (Hà Nội), dự thảo chưa làm rõ được tổchức này do ai tổ chức, thành lập theo nguyên tắc nào, ở các cấp nào. Các nguyêntắc giải quyết tranh chấp bảo vệ người tiêu dùng có liên quan đến nhiều luậtkhác, cần một sự thống nhất để đảm bảo tính đồng bộ./.
Thanh Hòa (TTXVN/Vietnam+)
