Điêu tàn sau 15 năm nội chiến, thủ đô Beirut của Lebanon đang được xây dựng lạivới mục tiêu biến nó thành một Dubai thứ hai. Nhưng sự thay hình đổi dạng thànhphố như vậy liệu có làm mất đi nét văn hóa cổ của nơi này?
Hàng trăm người đã đổ xuống các con phố, mang theo những cây nến thể hiện sựphản đối việc phá hủy các tòa nhà có từ thời Ottoman và thời Pháp thuộc, từngtạo ra nét đặc sắc cho Beirut.
Những người biểu tình mang theo khẩu hiệu "Lịch sử không phải để bán," hay"Beirut không phải là Dubai." Nhưng sự phản đối này liệu có khiến các nhà quyhoạch bận tâm khi mà các loại cần cẩu và búa khoan đang trở thành một phần quangcảnh đô thị của Beirut, nơi các kiến trúc của Pháp và Ottoman từng một thời hiệndiện trên từng con phố.
Các kiến trúc sư định khoác cho Beirut "tấm áo" phát triển như các trung tâmkinh tế khác trong khu vực.
Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc mới đây cho biết Beirut sẽ có thêm300.000 tòa nhà mới trong một thập kỷ tới, khiến thành phố vốn đông dân này sẽcàng thiếu không gian chung.
Cuộc nội chiến kéo dài suốt 15 năm ở Lebanon (1975-1990) đã tàn phá thành phốnày và giờ đây nó đang được xây mới hoàn toàn thay vì phục dựng những tòa nhàtheo kiến trúc cổ.
Sự "bùng nổ" các tòa nhà mới đang dần phá hủy không chỉ vẻ đẹp của "thủ đô TrungĐông" mà còn làm biến mất các truyền thống xã hội của nó. Khu vực buôn bán xưa ởgiữa thủ đô, từng là trái tim của Beirut, nơi các nhóm tôn giáo và các tầng lớpxã hội sống bên nhau - một thiên đường hiếm thấy của lòng khoan dung trong mộtđất nước bị chia cắt bởi bất đồng tôn giáo - nay đang thay hình đổi dạng thànhBeirut Souks, một trung tâm buôn bán cao cấp với những tên tuổi nổi tiếng nhưcác hãng Cartier, Dolce & Gabbana và Saifi Village. Bên cạnh đó là một quận nghệthuật và khu dân cư.
Những thay đổi này là sáng kiến của Solidere, công ty liên doanh giữa Nhà nướcvà tư nhân do cựu Thủ tướng Rafic Hariri thành lập năm 1994 với nhiệm vụ táithiết thành phố. Một số người cho rằng Solidere đang phá hủy trung tâm thành phốđể xóa đi những kỷ niệm buồn về cuộc xung đột và xây dựng thành phố Beirut theogiấc mơ của ông Hariri: Đó là một trung tâm kinh tế và văn hóa hiện đại mangphong cách các tòa nhà của thành phố cũ nhưng không có hồn.
Solidere cho biết họ sẽ nỗ lực để đưa Beirut trở lại vũ đài thế giới và xây dựnglại khu buôn bán thành một địa danh vì hòa bình và tôn trọng lẫn nhau.
Người phụ trách phát triển đô thị của Solidere, ông Angus Gavin cho biết mộtphần dự án đã được hoàn thành, các doanh nghiệp đã mở cửa trở lại. Tuy nhiên, dựán của Solidere khiến hầu hết người Lebanon từng sống và làm việc tại đây phảitrả giá. Khoảng 150.000 người từng sống tại trung tâm mua bán đã buộc phải dờiđi khi nơi đây được dành cho những tòa nhà sang trọng để thu hút nhà đầu tư giàucó vùng Vịnh Arập và nước ngoài.
Người dân than phiền: "Beirut không còn là của Lebanon nữa." Ông Gavin cũng thừanhận rằng "Solidere đã trở thành nạn nhân của chính sự thành công của mình."
Anh Assem Salam, một kiến trúc sư địa phương xuất chúng, người thành lập Hội Bảovệ thiên nhiên và các tòa nhà cổ tại Lebanon năm 1960, cho biết giờ đây thànhphố đang bị chia cắt. Anh đang sở hữu một ngôi nhà xây từ thời Ottoman những năm1840, tại quận Zuqaq al-Blatt ở Beirut, cách Solidere không xa. Hàng ngày, anhchứng kiến nhiều công trình lịch sử xung quanh nhà bị phá đi để nhường chỗ chonhững tòa tháp mới, hiện đại.
Anh Salam buồn rầu nói: "Tôi đã giữ lại được nhà mình, nhưng để làm gì khi cảcộng đồng xung quanh không được bảo tồn, gìn giữ?" Salam cho rằng Thủ tướngHariri lẽ ra phải thống nhất các nhóm tôn giáo với nhau bằng việc khuyến khíchnhững người từng sống nơi đây trở lại sau khi phải sơ tán vì chiến tranh. Nhưngông đã bêtông hóa sự chia rẽ bằng cách đặt lợi ích kinh tế lên trên sự thốngnhất.
Theo anh, chính việc các công trình lịch sử biến mất đã khiến người dân bỏ đi.Thậm chí, nhiều người còn so sánh công cuộc tái thiết sau chiến tranh ở Beirutlà "một cuộc chiến văn hóa" bởi nhiều tòa nhà đã có thể trụ vững qua chiến tranhnhưng không thể vượt qua được cuộc khủng hoảng này. Họ nói "linh hồn của Beirutđang chết!"
Vấn đề là Bộ Văn hóa Lebanon, cơ quan có thể bảo vệ các công trình lịch sử, đangthiếu nguồn tài chính trầm trọng. Vì công tác phục dựng rất tốn kém, nên đến cảnhững lâu đài trong danh sách bảo tồn cũng đang bị chính chủ nhân của nó giậtđổ.
Các quan chức cho biết hiện chỉ còn lại 400 trong tổng số 1.200 lâu đài cổ trêncả nước mà Bộ đã kiểm kê từ khoảng giữa những năm 1990. Tình trạng phá hủy nàydiễn ra mạnh ở các làng miền núi và ở Tripoli, thành phố lớn thứ hai củaLebanon, nơi cũng đang diễn ra một "trận khẩu chiến" liên quan đến một nhà hátcổ. Tuy nhiên, mọi chuyện đang bắt đầu đi theo chiều hướng tốt.
Mọi quyết định phá hủy các tòa nhà cổ từ nay sẽ đều phải có chữ ký của Bộ trưởngVăn hóa Lebanon, ông Salim Warde, mới được phép tiến hành. Các phương tiệntruyền thông cũng sẽ giúp việc này.
Thành viên của phong trào Bảo vệ Di sản Beirut có thể tìm và chia sẻ thông tin.Người dân cũng đã dùng Facebook để phát những hình ảnh của các tòa nhà cổ, biếnđây thành một trung tâm thành phố ảo cho những giấc mơ về bảo tồn./.
Bích Liên (Báo Tin Tức/Vietnam+)