Trong bài viết “Quản lý rủi ro: Bài học từ 2025 và hướng đến 2026,” ông Douglas Matheson, Giám đốc cấp cao Quản lý rủi ro tín dụng và Tuân thủ của HSBC Việt Nam và các lãnh đạo Vietcombank, BIDV cho rằng năm 2025 mang lại nhiều kinh nghiệm quan trọng cho doanh nghiệp và tổ chức tài chính. Chính vì vậy các chuyên gia này nhấn mạnh tới 3 vấn đề nổi bật trong quản lý rủi ro năm 2026 gồm rủi ro đối tác trong bối cảnh bất ổn toàn cầu, tác động của biến động tỷ giá và vai trò của quản trị cùng văn hóa doanh nghiệp.
Rủi ro gia tăng trong môi trường kinh doanh biến động
Theo ông Douglas Matheson, dù kinh tế Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng khoảng 8% trong năm 2025, doanh nghiệp vẫn phải hoạt động trong môi trường nhiều thách thức. Một trong những yếu tố đáng chú ý là các bất ổn liên quan đến chính sách thương mại và thuế quan.
Những thay đổi chính sách thường đi kèm sự thiếu rõ ràng về thời điểm và kết quả cuối cùng, khiến doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc hoạch định giá bán, dự báo nhu cầu cũng như xây dựng chiến lược chuỗi cung ứng.
“Trong nhiều trường hợp, chính sự bất định này có thể gây ra các gián đoạn đáng kể, thậm chí không kém tác động từ các quyết định thuế quan cuối cùng,” ông Matheson nhận định.
Ngoài ra yếu tố đáng chú ý trong năm 2025 là sự trở lại của biến động tỷ giá. Theo ông Matheson, các giai đoạn đồng USD tăng giá so với VND đã tác động trực tiếp đến chi phí nhập khẩu cũng như dự báo dòng tiền của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, biến động của các đồng tiền trong khu vực khiến việc hoạch định hoạt động xuyên biên giới trở nên phức tạp hơn. Trong môi trường bất định, tâm lý thị trường cũng thay đổi nhanh chóng, thể hiện qua diễn biến của các tài sản trú ẩn như vàng và bạc khi giá tăng mạnh.
Theo ông Matheson, điều này cho thấy doanh nghiệp và tổ chức tài chính có thể trở nên dễ tổn thương nếu thiếu các biện pháp phòng vệ rủi ro phù hợp.
Theo chuyên gia HSBC, bài học quan trọng của năm 2025 không nằm ở việc dự báo chính xác mọi biến động, mà ở năng lực nhận diện rủi ro và xây dựng khuôn khổ quản trị đủ linh hoạt. Khi dữ kiện chưa đầy đủ, các tổ chức cần có khả năng kiểm chứng giả định và ra quyết định nhanh chóng để hạn chế tác động.
Rủi ro công nghệ ngày càng đáng chú ý
Ngoài các yếu tố kinh tế và địa chính trị, rủi ro công nghệ cũng đang trở thành mối quan tâm lớn của các tổ chức.
Ông Tống Trần Hiếu, Trưởng phòng Quản lý rủi ro tích hợp Vietcombank cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các rủi ro liên quan đến an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng gia tăng.
AI mang lại nhiều cơ hội nâng cao trải nghiệm khách hàng và tối ưu hóa vận hành. Tuy nhiên, khi việc ứng dụng công nghệ ngày càng phổ biến, các tổ chức cần xây dựng khuôn khổ quản trị phù hợp để kiểm soát rủi ro.
Theo ông Hiếu, các hình thức tấn công mạng đang ngày càng tinh vi và có thể gây thiệt hại lớn về tài chính cũng như uy tín thương hiệu. Vì vậy, doanh nghiệp và ngân hàng cần chủ động xây dựng chính sách bảo mật thông tin chặt chẽ, tăng cường giám sát hệ thống và đầu tư vào hạ tầng an ninh mạng nhiều lớp.
Bên cạnh đó, việc chuẩn bị các kịch bản ứng phó sự cố cũng đóng vai trò quan trọng. Các kế hoạch này cần được cập nhật thường xuyên và đảm bảo lãnh đạo chủ chốt vẫn có thể truy cập hệ thống trong các tình huống khẩn cấp.
Từ góc nhìn của tổ chức tài chính, ông Trần Phương - Phó Tổng Giám đốc BIDV cho rằng khi nhìn lại năm 2025, có hai bài học quan trọng trong quản trị rủi ro.
Thứ nhất, hệ thống cảnh báo sớm chỉ thực sự có giá trị khi được gắn với hành động cụ thể.
Trong nhiều trường hợp, rủi ro - đặc biệt là rủi ro tín dụng - đã được nhận diện sớm nhưng thiệt hại vẫn xảy ra do phản ứng chậm trễ. Vì vậy, hệ thống cảnh báo sớm cần được liên kết với các ngưỡng can thiệp rõ ràng, giúp tổ chức kịp thời điều chỉnh hạn mức, tăng giám sát hoặc thay đổi phương án xử lý.
Theo ông Phương, ban điều hành đóng vai trò quan trọng trong việc phân định trách nhiệm và trao quyền để các bộ phận có thể hành động kịp thời.
Bài học thứ hai là cần nhìn nhận mối tương quan giữa các loại rủi ro.
Trong lĩnh vực ngân hàng, các giai đoạn căng thẳng hiếm khi xuất phát từ việc vi phạm một chỉ tiêu đơn lẻ. Bộ chuẩn Basel III đưa ra nhiều tỷ lệ quan trọng nhằm đảm bảo an toàn hệ thống, song các tổ chức không nên chỉ xem đó là yêu cầu tuân thủ.
Lợi nhuận bền vững đòi hỏi tầm nhìn rộng hơn, trong đó cân nhắc cả tốc độ và cơ cấu tăng trưởng. Cách tiếp cận này giúp nâng cao khả năng chống chịu trong trung và dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào lợi nhuận ngắn hạn.
Ba trụ cột quản lý rủi ro cho năm 2026
Những rủi ro này tiếp tục hiện hữu trong năm 2026. Ông Matheson cho biết các diễn biến trong tháng 3/2026 cho thấy những biến động toàn cầu có thể nhanh chóng lan tỏa đến Việt Nam.
Giá dầu là một ví dụ điển hình khi biến động trên thị trường năng lượng đang làm gia tăng lo ngại về chi phí sản xuất và vận hành. Một số hãng hàng không và doanh nghiệp vận tải biển đã cảnh báo khả năng tăng giá cước trong thời gian tới.
Bên cạnh đó, giá một số nguyên liệu như urê và nhôm cũng tăng mạnh trong thời gian ngắn do biến động nguồn cung toàn cầu. Điều này cho thấy chuỗi cung ứng quốc tế vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị phức tạp.
Bước sang năm 2026, ông Douglas Matheson nhấn mạnh tầm quan trọng của tư duy phản biện trong quá trình ra quyết định.
Ông chia sẻ một khái niệm gọi là “hội đồng quản trị cá nhân.” Theo đó, dù giữ vị trí lãnh đạo hay có nhiều năm kinh nghiệm, không ai có thể tự mình đưa ra quyết định đúng đắn trong mọi tình huống, đặc biệt khi môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp.
Việc chủ động tìm kiếm góc nhìn từ các chuyên gia bên ngoài, đối tác trong ngành hoặc cố vấn độc lập sẽ giúp nâng cao chất lượng quyết định.
Theo chuyên gia HSBC, nhiều thất bại trong quản lý rủi ro không bắt nguồn từ việc thiếu quy định hay chính sách, mà từ sự tự tin quá mức, tư duy nhóm hoặc góc nhìn hạn hẹp hình thành sau những thành công trong quá khứ.
Từ những kinh nghiệm thực tiễn, ông Matheson đưa ra ba khuyến nghị chính cho các tổ chức trong thời gian tới.
Thứ nhất, chủ động theo dõi các xu hướng mới, đặc biệt trong bối cảnh địa chính trị và chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc.
Thứ hai, ưu tiên hành động và tăng cường kết nối. Việc xác định rủi ro sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu thiếu bước triển khai. Phân định rõ trách nhiệm, báo cáo kịp thời và tăng cường phối hợp giữa các bộ phận là yếu tố quan trọng trong quản trị rủi ro.
Thứ ba, củng cố quản trị và khuyến khích tư duy phản biện nhằm giúp tổ chức đánh giá đầy đủ hơn các kịch bản và sắp xếp ưu tiên rủi ro hợp lý.
“Năm nay, tôi kỳ vọng nhiều tổ chức sẽ tập trung xây dựng năng lực chống chịu cho tương lai. Đối với lãnh đạo, câu hỏi không phải là liệu những gián đoạn mới có xuất hiện hay không, mà là liệu quy trình ra quyết định hiện tại có đủ vững vàng để vượt qua các gián đoạn đó và điều chỉnh khi các giả định không còn đúng hay không,” ông Matheson chia sẻ.
Theo ông, tầm nhìn, sự kết nối và hành động sẽ là yếu tố tạo nên khác biệt giữa những tổ chức chỉ phản ứng với bất định và những tổ chức đủ năng lực để chủ động vượt qua các biến động của môi trường kinh doanh.
Trong khi đó, ông Trần Phương cũng cho rằng trong năm 2026 doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro.
Theo ông, các tổ chức cần chủ động theo dõi các xu hướng mới thay vì chỉ tập trung vào những rủi ro đã biết. Trong bối cảnh địa chính trị biến động và chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, doanh nghiệp cần duy trì khả năng quan sát và thích ứng để nhận diện cả thách thức lẫn cơ hội.
Ông Trần Phương cũng nhấn mạnh rằng việc nhận diện rủi ro sẽ không mang lại nhiều giá trị nếu thiếu bước triển khai cụ thể. Vì vậy, các tổ chức cần tăng cường kết nối nội bộ, phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm cơ chế báo cáo kịp thời và thúc đẩy phối hợp giữa các phòng ban nhằm nâng cao khả năng phòng ngừa và ứng phó rủi ro./.