Nên bỏ hay giữ bộ phận giám định pháp y thuộc phòng kỹthuật hình sự công an tỉnh và xã hội hóa giám định tư pháp như thế nào?Đây là vấn đề nhiều đại biểu băn khoăn khi cho ý kiến vào dự ánLuật giám định tư pháp, trong buổi họp sáng 21/11.
Có nên giữ bộ phận giám định pháp y công lập?
Vấn đề này được nhiều đại biểu quan tâm đề cập, trong đó đa số ý kiếnnghiêng về việc nên giữ bộ phận giám định pháp y thuộc phòng kỹ thuậthình sự công an tỉnh.
Lập luận của nhiều đại biểu cho thấy thựctiễn hoạt động giám định pháp y của đội ngũ giám định viên pháp y thuộc công an cấp tỉnh đang phát huy hiệu quả, không có vướng mắc về quản lýnhà nước cũng như tổ chức việc giám định; phục vụ kịp thời cho quá trìnhtiến hành tố tụng, nhất là đối với các vụ án phức tạp, nghiêm trọng.Những năm qua, lực lượng pháp y trong công an không để xảy ra sai phạm,vướng mắc cho ngành y tế, nếu bỏ sẽ dẫn đến thiếu hụt lực lượng chuyênmôn, gây nhiều khó khăn.
Từ thực tế hơn 30 năm thamgia công tác pháp y, hiểu tới "chân tơ kẽ tóc" của công việc đầy giankhổ và vất vả này, đại biểu Đỗ Văn Đương (Thành phố Hồ Chí Minh) băn khoăn chúng ta còn chủ trương giải quyết điểm nghẽn trong giám định pháp ybằng việc xã hội hóa, trong lúc đất nước đang cần xã hội chung tay thìkhông lý gì chúng ta bỏ lực lượng pháp y trong công an tỉnh. Với yêu cầuđiều tra, khám phá nhanh chóng, kịp thời của vụ án thì pháp y trongcông an nhân dân có điều kiện để đảm bảo hơn.
Theo đại biểu, nếu vì lýdo tập trung nhân lực, nên tập trung cho lực lượng pháp y công an, Bộ Ytế làm nhiệm vụ chữa bệnh cho nhân dân, hoặc có chăng thì thêm phần giámđịnh y khoa ngoài tư pháp.
Đồng tìnhvới quan điểm trên, các đại biểu Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng), Hồ TrọngNgũ (Vĩnh Long), Đào Thị Xuân Lan (Hưng Yên), Bạch Thị Hương Thủy (HòaBình) nhìn nhận giám định pháp y trong công an hiện rất cần thiết. Giámđịnh pháp y, giám định kỹ thuật hình sự cần được đào tạo chuyên môn rấtsâu, gắn liền với điều tra, truy tố, xét xử, phải có vốn kỹ thuật vàvốn khoa học hình sự rất tốt.
Vấn đề không đơn thuần là kỹ thuật chuyênmôn của sự việc mà đằng sau nó là việc quản lý để đi đến một kết luậnchính xác về vấn đề đang tìm, cán bộ điều tra phải có nghệ thuật, kinhnghiệm khoa học về vấn đề trưng cầu giám định. Trưng cầu không đúng,không biết cách giải quyết vấn đề thì giám định sẽ mang kết quả sai. Dođó, cần củng cố và phát triển thêm lực lượng pháp y trong công an để làmsao phục vụ tốt yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Các ý kiến đề nghị nên giữ quy định về tổ chức giám định tư pháp cônglập về pháp y như hiện hành, gồm Viện pháp y quốc gia; Trung tâm pháp ytỉnh, thành phố; Viện pháp y quân đội; Trung tâm pháp y thuộc Viện khoahọc hình sự của Bộ Công an; Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương có giám định viên pháp y; Bệnh viện cấp quân khu có giám định viênpháp y.
Xã hội hóa hoạt động giám định tư pháp ở mức độ nào?
Nhiều đại biểu bày tỏ băn khoăn có nên xã hội hóa hoạt động giámđịnh tư pháp, cho phép các giám định viên tư pháp có đủ điều kiện thànhlập văn phòng giám định tư pháp ở tất cả các lĩnh vực để thực hiện giámđịnh tư pháp theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng và yêu cầu củađương sự trong vụ việc dân sự, vụ án hành chính. Đa số ý kiến chorằng việc thành lập tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập là loạihình dịch vụ mới, cần có lộ trình phù hợp.
Khôngđồng tình với việc xã hội hóa hoạt động giám định pháp y bao gồm cả việcgiao cho đương sự được trưng cầu giám định, đặc biệt là đối với các vụán hình sự, những vấn đề liên quan đến hành chính và kể cả một số vấn đềliên quan đến dân sự là ý kiến của đại biểu Hồ Trọng Ngũ.
Theo đạibiểu, vấn đề bảo đảm công lý là trách nhiệm của Nhà nước, vì thế vấn đềgiám định pháp y xét về mặt đạo lý thì Nhà nước phải bảo đảm cho toàn bộhoạt động của hệ thống tư pháp hoạt động thật tốt. Sự đầu tư để giúpcho việc xác định chân lý khách quan trong quá trình vụ việc phải là đầutư công là chính.
Đại biểu này cho rằng Nghị quyết 49 của Bộ Chính trịkhi bàn về vấn đề này hết sức thận trọng chứ không phải cái gì cũng xãhội hóa. Những vấn đề thuộc về căn nguyên, những vấn đề thuộc về bảnchất mà làm thay đổi là không đúng với tinh thần Nghị quyết. Tư duy vềxã hội hóa hơi thái quá trong nhiều Luật gần đây – đại biểu nhấn mạnh.
Nhiều đại biểu đánh giá thực tế Nhà nước đầu tư chogiám định chưa đáng kể nên hoạt động giám định còn nhiều hạn chế, chưađạt hiệu quả mong muốn, vì thế số án tồn nhiều, xử lý kéo dài, do vậyphải tính đến bài toán xử lý đầu tư tốt hơn.
Một số ý kiến cho rằng, nếutính xã hội hóa cho đương sự trưng cầu giám định là lợi bất cập hại,Nhà nước được lợi bao nhiêu, giảm chi ngân sách bao nhiêu thì chưa biết,nhưng cái có thể nhìn thấy là tình hình lộn xộn, phức tạp trong xã hộichắc chắn sẽ diễn ra.
Còn đại biểu Đặng Công Lý (Bình Định) thì đề nghị chưa nên thành lậptổ chức giám định pháp y ngoài công lập vì không phù hợp với điều kiệnthực tế và Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị. Nhu cầu về hoạt động nàykhông nhiều, không thường xuyên, đầu tư lớn, nếu quản lý không chặt sẽdẫn đến thông đồng, án kéo dài, gây tồn đọng án.
Chưa tán thành với dự thảo Luật, đại biểu Đỗ Văn Đương (Thành phố Hồ Chí Minh)chỉ rõ dự thảo Luật chưa đưa ra được những điểm mới căn bản để giảiquyết bức xúc trong giám định, đó là điểm nghẽn về con người, vềphương tiện khoa học công nghệ hiện đại để khắc phục những bất cập tồntại trong giám định tư pháp hiện nay.
Đại biểu đề nghị, dự thảo Luật tậptrung tạo ra những định chế lớn, có quy định để nâng cao chất lượng,hiệu quả của việc trưng cầu giám định ở vấn đề vật mẫu, dấu vết thuthập, bảo đảm tính nghiêm minh, tính hợp pháp, cũng như trách nhiệm củacác cơ quan tư pháp trong việc ra các quyết định trưng cầu giám định...
Theo đại biểu, nâng cao chất lượng kết luận giám định trước tiên là nângcao trình độ nhận thức và năng lực của giám định viên; phải đầu tưphương tiện khoa học kỹ thuật và có phương pháp giám định tốt như máyADN, các máy giám định gen, xác định độ tuổi, chữ viết… đồng thời, phảibảo đảm sự vô tư, trong sáng của người giám định.
Đại biểu nhấn mạnh người giám định gian dối thì không thể làm được nên cần có cơ chế kiểmsoát việc giám định, giảm thiểu được sự xung đột các kết luận giám địnhgiữa bản kết luận giám định cấp trên với cấp dưới./.
Có nên giữ bộ phận giám định pháp y công lập?
Vấn đề này được nhiều đại biểu quan tâm đề cập, trong đó đa số ý kiếnnghiêng về việc nên giữ bộ phận giám định pháp y thuộc phòng kỹ thuậthình sự công an tỉnh.
Lập luận của nhiều đại biểu cho thấy thựctiễn hoạt động giám định pháp y của đội ngũ giám định viên pháp y thuộc công an cấp tỉnh đang phát huy hiệu quả, không có vướng mắc về quản lýnhà nước cũng như tổ chức việc giám định; phục vụ kịp thời cho quá trìnhtiến hành tố tụng, nhất là đối với các vụ án phức tạp, nghiêm trọng.Những năm qua, lực lượng pháp y trong công an không để xảy ra sai phạm,vướng mắc cho ngành y tế, nếu bỏ sẽ dẫn đến thiếu hụt lực lượng chuyênmôn, gây nhiều khó khăn.
Từ thực tế hơn 30 năm thamgia công tác pháp y, hiểu tới "chân tơ kẽ tóc" của công việc đầy giankhổ và vất vả này, đại biểu Đỗ Văn Đương (Thành phố Hồ Chí Minh) băn khoăn chúng ta còn chủ trương giải quyết điểm nghẽn trong giám định pháp ybằng việc xã hội hóa, trong lúc đất nước đang cần xã hội chung tay thìkhông lý gì chúng ta bỏ lực lượng pháp y trong công an tỉnh. Với yêu cầuđiều tra, khám phá nhanh chóng, kịp thời của vụ án thì pháp y trongcông an nhân dân có điều kiện để đảm bảo hơn.
Theo đại biểu, nếu vì lýdo tập trung nhân lực, nên tập trung cho lực lượng pháp y công an, Bộ Ytế làm nhiệm vụ chữa bệnh cho nhân dân, hoặc có chăng thì thêm phần giámđịnh y khoa ngoài tư pháp.
Đồng tìnhvới quan điểm trên, các đại biểu Nguyễn Bá Thuyền (Lâm Đồng), Hồ TrọngNgũ (Vĩnh Long), Đào Thị Xuân Lan (Hưng Yên), Bạch Thị Hương Thủy (HòaBình) nhìn nhận giám định pháp y trong công an hiện rất cần thiết. Giámđịnh pháp y, giám định kỹ thuật hình sự cần được đào tạo chuyên môn rấtsâu, gắn liền với điều tra, truy tố, xét xử, phải có vốn kỹ thuật vàvốn khoa học hình sự rất tốt.
Vấn đề không đơn thuần là kỹ thuật chuyênmôn của sự việc mà đằng sau nó là việc quản lý để đi đến một kết luậnchính xác về vấn đề đang tìm, cán bộ điều tra phải có nghệ thuật, kinhnghiệm khoa học về vấn đề trưng cầu giám định. Trưng cầu không đúng,không biết cách giải quyết vấn đề thì giám định sẽ mang kết quả sai. Dođó, cần củng cố và phát triển thêm lực lượng pháp y trong công an để làmsao phục vụ tốt yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm.
Các ý kiến đề nghị nên giữ quy định về tổ chức giám định tư pháp cônglập về pháp y như hiện hành, gồm Viện pháp y quốc gia; Trung tâm pháp ytỉnh, thành phố; Viện pháp y quân đội; Trung tâm pháp y thuộc Viện khoahọc hình sự của Bộ Công an; Công an tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương có giám định viên pháp y; Bệnh viện cấp quân khu có giám định viênpháp y.
Xã hội hóa hoạt động giám định tư pháp ở mức độ nào?
Nhiều đại biểu bày tỏ băn khoăn có nên xã hội hóa hoạt động giámđịnh tư pháp, cho phép các giám định viên tư pháp có đủ điều kiện thànhlập văn phòng giám định tư pháp ở tất cả các lĩnh vực để thực hiện giámđịnh tư pháp theo trưng cầu của cơ quan tiến hành tố tụng và yêu cầu củađương sự trong vụ việc dân sự, vụ án hành chính. Đa số ý kiến chorằng việc thành lập tổ chức giám định tư pháp ngoài công lập là loạihình dịch vụ mới, cần có lộ trình phù hợp.
Khôngđồng tình với việc xã hội hóa hoạt động giám định pháp y bao gồm cả việcgiao cho đương sự được trưng cầu giám định, đặc biệt là đối với các vụán hình sự, những vấn đề liên quan đến hành chính và kể cả một số vấn đềliên quan đến dân sự là ý kiến của đại biểu Hồ Trọng Ngũ.
Theo đạibiểu, vấn đề bảo đảm công lý là trách nhiệm của Nhà nước, vì thế vấn đềgiám định pháp y xét về mặt đạo lý thì Nhà nước phải bảo đảm cho toàn bộhoạt động của hệ thống tư pháp hoạt động thật tốt. Sự đầu tư để giúpcho việc xác định chân lý khách quan trong quá trình vụ việc phải là đầutư công là chính.
Đại biểu này cho rằng Nghị quyết 49 của Bộ Chính trịkhi bàn về vấn đề này hết sức thận trọng chứ không phải cái gì cũng xãhội hóa. Những vấn đề thuộc về căn nguyên, những vấn đề thuộc về bảnchất mà làm thay đổi là không đúng với tinh thần Nghị quyết. Tư duy vềxã hội hóa hơi thái quá trong nhiều Luật gần đây – đại biểu nhấn mạnh.
Nhiều đại biểu đánh giá thực tế Nhà nước đầu tư chogiám định chưa đáng kể nên hoạt động giám định còn nhiều hạn chế, chưađạt hiệu quả mong muốn, vì thế số án tồn nhiều, xử lý kéo dài, do vậyphải tính đến bài toán xử lý đầu tư tốt hơn.
Một số ý kiến cho rằng, nếutính xã hội hóa cho đương sự trưng cầu giám định là lợi bất cập hại,Nhà nước được lợi bao nhiêu, giảm chi ngân sách bao nhiêu thì chưa biết,nhưng cái có thể nhìn thấy là tình hình lộn xộn, phức tạp trong xã hộichắc chắn sẽ diễn ra.
Còn đại biểu Đặng Công Lý (Bình Định) thì đề nghị chưa nên thành lậptổ chức giám định pháp y ngoài công lập vì không phù hợp với điều kiệnthực tế và Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị. Nhu cầu về hoạt động nàykhông nhiều, không thường xuyên, đầu tư lớn, nếu quản lý không chặt sẽdẫn đến thông đồng, án kéo dài, gây tồn đọng án.
Chưa tán thành với dự thảo Luật, đại biểu Đỗ Văn Đương (Thành phố Hồ Chí Minh)chỉ rõ dự thảo Luật chưa đưa ra được những điểm mới căn bản để giảiquyết bức xúc trong giám định, đó là điểm nghẽn về con người, vềphương tiện khoa học công nghệ hiện đại để khắc phục những bất cập tồntại trong giám định tư pháp hiện nay.
Đại biểu đề nghị, dự thảo Luật tậptrung tạo ra những định chế lớn, có quy định để nâng cao chất lượng,hiệu quả của việc trưng cầu giám định ở vấn đề vật mẫu, dấu vết thuthập, bảo đảm tính nghiêm minh, tính hợp pháp, cũng như trách nhiệm củacác cơ quan tư pháp trong việc ra các quyết định trưng cầu giám định...
Theo đại biểu, nâng cao chất lượng kết luận giám định trước tiên là nângcao trình độ nhận thức và năng lực của giám định viên; phải đầu tưphương tiện khoa học kỹ thuật và có phương pháp giám định tốt như máyADN, các máy giám định gen, xác định độ tuổi, chữ viết… đồng thời, phảibảo đảm sự vô tư, trong sáng của người giám định.
Đại biểu nhấn mạnh người giám định gian dối thì không thể làm được nên cần có cơ chế kiểmsoát việc giám định, giảm thiểu được sự xung đột các kết luận giám địnhgiữa bản kết luận giám định cấp trên với cấp dưới./.
Chu Thanh Vân (TTXVN/Vietnam+)
