Cột phát sóng của Đài tiếng nói Việt Nam tại Quảng Bình bị đổ sậpkhiến hai người dân chết tại chỗ. Hai hồ đập thủy lợi tại Thanh Hóa bịvỡ làm hàng nghìn người dân ngập trong lũ chỉ vài giờ sau khi bão số 10“đổ bộ” vào miền Trung tuần qua đã khiến dư luận hoài nghi, lo sợ vềtính bền vững và khả năng chống chọi với thiên tai của các công trìnhxây dựng tại Việt Nam hiện nay.
Xung quanh vấn đề này, phóng viên TTXVNđã phỏng vấn ông Lê Quang Hùng - Cục trưởng Cục Giám định Nhà nước vềchất lượng các công trình xây dựng.
- Trongmùa mưa bão, liên tiếp nhiều công trình đã xảy ra sự cố gây thiệt hạilớn cả về người và tài sản. Xin Cục trưởng cho biết đây có phải là vấnđề nổi cộm liên quan đến chất lượng và an toàn công trình xây dựng nóichung?
Cục trưởng Lê Quang Hùng: Qua đợt mưa bão vừaqua, có 5 vấn đề nổi cộm liên quan đến chất lượng và sự an toàn các côngtrình xây dựng cần phải được xem xét một cách nghiêm túc. Trước tiên,đó là sự mất an toàn của các công trình kết cấu dạng tháp như kiểu thápthu phát sóng truyền hình, phát thanh, tín hiệu truyền thông, cột điện.Việc đổ cột tháp truyền hình tỉnh Nam Định cuối năm 2012, hay đổ cộtphát sóng tại Quảng Bình vừa qua chính là những ví dụ cụ thể để cảnh báovề sự mất an toàn của các công trình dạng này, nhất là các công trìnhnằm ở khu vực trung tâm, đông dân cư. Với những kết cấu dạng tháp càngcao (hơn 100m) xây dựng trong các vùng dân cư khi xảy ra sự cố, bị đổsập xuống thì sẽ gây tai họa rất nặng nề.
Bên cạnhđó, nguy cơ tràn và vỡ các hồ, đập thủy lợi nhỏ cũng là vấn đề rất đángquan tâm giải quyết sớm bởi chỉ cần tràn khoảng 200.000m3 nước làngập lụt trong khi hồ đập thủy lợi nhỏ thì sức chứa cũng khoảng 1 triệum3. Đặc biệt, việc xả lũ các công trình thủy điện, thủy lợi, nhất là xảlũ bất thường với thời gian báo trước ngắn hoặc xả lũ không có kịch bản,xả không kiểm soát, hoặc không thể kiểm soát nổi sẽ gây ra hiệu ứngngập lụt hàng loạt ở hạ du. Ngoài ra, công tác thiết kế nhà ở dân dụngcũng cần phải xem xét khâu thi công, gia cố giằng néo các công trìnhtrong vùng gió bão. Cuối cùng là xem lại thông số về điều kiện tự nhiênbị biến đổi so với trước đây do tác động của biến đổi khí hậu để cânnhắc điều chỉnh ngay từ thông số đầu vào của thiết kế công trình.
- Trước những lo ngại về chất lượng công trình có kết cấudạng tháp, với tư cách là cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực này, BộXây dựng có hướng giải quyết như thế nào và xin ông cho biết về năng lựcthi công cũng như kiểm định các công trình dạng này?
Cục trưởng Lê Quang Hùng: Hiện các công trình dạng tháp đang có nhữngnghi vấn về an toàn kết cấu. Tại Nam Định, tháp sập do nguyên nhânthiết kế tải trọng gió của tháp thấp hơn so với so với tải trọng gió tựnhiên. Còn trường hợp tại Quảng Bình đang phải kiểm tra, điều tra đểphát hiện chính xác nguyên nhân nhưng rõ ràng phải có vấn đề thì thápmới đổ trong bão.
Khi sự cố xảy ra, chúng ta có thểxem xét, tìm hiểu trên nhiều khía cạnh như: thiết kế đã đúng với tảitrọng gió tự nhiên chưa; chất lượng thi công có đáp ứng yêu cầu thiết kếkhông; trong quá trình vận hành có chỉnh lại tải trọng cao lên không...Thậm chí, nếu việc bảo hành, bảo trì không thường xuyên, không đúng quytrình, kể cả việc đơn giản nhất là không siết lại buloong cho chặt cũngcó thể dẫn đến xộc xệch, gây đổ tháp.
Qua các sự việcnày, cũng cần xem xét lại quy hoạch xây dựng khi quyết định cho hìnhthành những loại tháp này trong khu dân cư. Thực tế là tháp truyền hìnhphải xây ở giữa phố và khẩu độ cao. Tuy nhiên, tại các nước khác cũngvậy, thật khó để di chuyển những cột tháp này ra nơi “vắng vẻ”.
Sau khi tháp truyền hình Nam Định đổ, Bộ Xây dựng đã có công văn yêucầu Bộ Thông tin-Truyền thông, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nóiViệt Nam và các tỉnh có báo cáo về tình trạng của các danh mục có kếtcấu dạng tháp. Tuy nhiên, hiện các thông tin, số liệu báo cáo về rấtchung chung, chưa đầy đủ. Hầu hết các đơn vị đều khẳng định những côngtrình do mình quản lý hiện tại vẫn đang đứng vững. Trong khi đó, chấtlượng công trình thế nào thì chỉ có thể thử thách qua gió bão thực tế,như trường hợp tại Quảng Bình cho thấy cột tháp này không đủ sức chốngchọi trước bão lớn.
Bởi vậy, trong thời gian sớmnhất, Bộ Xây dựng yêu cầu kiểm tra, kiểm định chi tiết lại tất cả cáckết cấu dạng tháp, trước hết là thực hiện với các công trình có độ caotừ 100m trở lên. Theo đó, sẽ kiểm tra lại các tính toán của thiết kế,kiểm tra lại các mối nối... để khẳng định lại độ an toàn. Từ trước tớinay chưa có ai kiểm định độ an toàn của kết cấu dạng tháp cả. Hiện vẫnchưa thống kê đầy đủ liệu bao nhiêu phần trăm các công trình kết cấudạng tháp trên 100 mét có thiết kế an toàn đối với gió cấp 12,13, trongkhi đó cả nước có tới hàng trăm công trình loại này.
Tại Việt Nam hiện có hai dạng kết cấu dạng tháp là mua chế tạo sẵn củanước ngoài hoặc chế tạo và áp dụng tại Việt Nam. Có một số công tychuyên nghiệp về lĩnh vực này nhưng qua một số hạn chế bộc lộ ở Nam Địnhvà Quảng Bình vừa rồi cho thấy công tác quản lý các công trình dạngtháp chưa được quan tâm đúng mức, vẫn còn những sơ hở. Do đó, việc kiểmtra kiểm định lại rất cần thiết và sẽ từ khâu thẩm tra lại thiết kế,tính toán lại kết cấu, kiểm tra lại công trình đến công tác bảo trì,kiểm tra tải trọng đặt trên tháp... Các đơn vị tư vấn độc lập tiến hành,cơ quan quản lý nhà nước chỉ đạo và chủ đầu tư tổ chức thực hiện. Nếutriển khai trên toàn quốc thì tích cực cũng phải mất khoảng nửa nămnhưng vẫn rất cần phải làm ngay để phòng tránh cho mùa mưa bão năm 2014.
- Còn với hiện tượng các hồ đập thủy lợi,thủy điện nhỏ bị tràn nước và vỡ trong thời gian qua, theo ông điểm mấuchốt của vấn đề nằm ở đâu?
Cục trưởng Lê QuangHùng: Ở Việt Nam hiện có gần 6.000 hồ đập thủy điện, thủy lợi nhỏ (dungtích khoảng dưới 1 triệu khối) và thường được phân quyền cho cấp xã quảnlý. Phần lớn các công trình này ở trong tình trạng không được duy tubảo dưỡng tốt. Đặc điểm cơ bản là dung tích của hồ cũng như khả năngtích trữ nước và phòng chống lũ của những hồ thủy lợi nhỏ này rất yếu.
Ngay Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đangđề xuất phải tính toán lại tần suất lũ bởi trước đây chúng ta đang tínhtheo tần suất lũ thấp. Theo quy định của thế giới, đối với các côngtrình có khả năng ảnh hưởng đến khu dân cư phải tính tần suất lũ cựcđại, tức là tần suất lũ còn cao hơn tần suất lũ thiết kế. Trong khi đó,hệ thống hồ này hiện chỉ được thiết kế căn cứ theo mức tính của tần suấtlũ thiết kế nhỏ. Tuy nhiên, nếu áp dụng chuẩn mới thì sẽ đồng nghĩa vớiviệc phải gia cố lại hết các hồ thủy lợi. Hiện Chính phủ đang giao choBộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thực hiện chương trình kiên cốhóa và gia cố hóa các hồ thủy lợi nhỏ.
Cùng đó, hồđập thủy điện nhỏ là một hệ thống công trình lớn nên cùng với việc tínhlại tần suất lũ còn phải kiểm định tần suất lũ và quản lý, kiểm tratrước mùa mưa bão thậm chí phải điều chỉnh lại trách nhiệm pháp nhânquản lý cho phù hợp năng lực để tránh tràn, vỡ đập như những trường hợpxảy ra vừa qua.
Việc xả lũ cũng phải được hiểu chođúng, bản chất của vấn đề không phải là đập bị vỡ. Tuy nhiên, khi thựchiện xả lũ cần có kế hoạch, tránh bất ngờ. Kịch bản xã lũ liên hồ rấtquan trọng vì chúng liên thông với nhau. Mặc dù quyết định xả lũ thườngdiễn ra trong tình hình khẩn cấp, không chờ hội họp xin ý kiến mà phảiquyết định ngay nhưng nếu có bản đồ ngập lụt hạ du thì khi xả lũ sẽ tiênlượng trước được tình hình ngập và phải cắm mốc ngập lụt. Kịch bản nàycũng nên công bố để dân biết trước để có cách đề phòng nhất là khi hệthống hồ lại liên kết với nhau sẽ làm tăng mức độ ngập lên rất nhiều.
- Hàng năm, mưa bão lớn đã gây thiệt hại rất lớn không chỉtính mạng mà cả về tài sản của người dân, nhất là khi nhà cửa bị “xóasổ”. Bộ Xây dựng có biện pháp gì giúp người dân sinh sống tại vùngthường xuyên chịu ảnh hưởng của gió bão lớn bảo vệ ngôi nhà của mìnhthưa Cục trưởng?
Cục trưởng Lê Quang Hùng: Cáchđây 10 năm, Bộ Xây dựng đã lập chương trình và xây dựng tập hướng dẫnngười dân thiết kế thi công những công trình đảm bảo trong mùa gió bão.Tuy nhiên, để đạt hiệu quả thực sự thì cần được kiểm soát lại, nhất làtrong quá trình rà soát thực hiện công trình, bắt đầu ngay từ khâu cấpphép.
Cơ quan quản lý tại địa phương phải kiểm soátcông trình nhà dân, đặc biệt công trình xây dựng trong vùng gió bão lớn.Do đó, khi cấp phép phải kiểm tra xem người dân có thực hiện đầy đủ cácbiện pháp như gia cố, giằng néo để đảm bảo an toàn hay không - đây cũngchính là một điểm mới trong công tác cấp phép xây dựng. Chắc chắn, thờigian tới Bộ Xây dựng sẽ ra Chỉ thị yêu cầu kiểm tra thiết kế của nhàdân khu vực này và đưa ra biện pháp tăng cường phòng chống gió bão. Trênthực tế, việc cấp phép xây dựng hiện nay toàn chỉ căn cứ tiêu chuẩntheo quy hoạch chứ chưa quan tâm đến vấn đề kết cấu công trình.
Cùng đó, các số liệu điều kiện tự nhiên cũng phải được chúý đến. Trước đây, khi thiết kế công trình đều đã đưa ra các tính toánphù hợp với điều kiện tự nhiên, thông số về khí tượng thủy văn và độngđất như: cấp gió, áp lực gió, động đất, ngập lụt, tần suất lũ, liềulượng lũ... Đây là những thông số rất quan trọng trong thiết kế thicông, tuy nhiên, với tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay, nhiều khảnăng các thông số này đã thay đổi./.
Xung quanh vấn đề này, phóng viên TTXVNđã phỏng vấn ông Lê Quang Hùng - Cục trưởng Cục Giám định Nhà nước vềchất lượng các công trình xây dựng.
- Trongmùa mưa bão, liên tiếp nhiều công trình đã xảy ra sự cố gây thiệt hạilớn cả về người và tài sản. Xin Cục trưởng cho biết đây có phải là vấnđề nổi cộm liên quan đến chất lượng và an toàn công trình xây dựng nóichung?
Cục trưởng Lê Quang Hùng: Qua đợt mưa bão vừaqua, có 5 vấn đề nổi cộm liên quan đến chất lượng và sự an toàn các côngtrình xây dựng cần phải được xem xét một cách nghiêm túc. Trước tiên,đó là sự mất an toàn của các công trình kết cấu dạng tháp như kiểu thápthu phát sóng truyền hình, phát thanh, tín hiệu truyền thông, cột điện.Việc đổ cột tháp truyền hình tỉnh Nam Định cuối năm 2012, hay đổ cộtphát sóng tại Quảng Bình vừa qua chính là những ví dụ cụ thể để cảnh báovề sự mất an toàn của các công trình dạng này, nhất là các công trìnhnằm ở khu vực trung tâm, đông dân cư. Với những kết cấu dạng tháp càngcao (hơn 100m) xây dựng trong các vùng dân cư khi xảy ra sự cố, bị đổsập xuống thì sẽ gây tai họa rất nặng nề.
Bên cạnhđó, nguy cơ tràn và vỡ các hồ, đập thủy lợi nhỏ cũng là vấn đề rất đángquan tâm giải quyết sớm bởi chỉ cần tràn khoảng 200.000m3 nước làngập lụt trong khi hồ đập thủy lợi nhỏ thì sức chứa cũng khoảng 1 triệum3. Đặc biệt, việc xả lũ các công trình thủy điện, thủy lợi, nhất là xảlũ bất thường với thời gian báo trước ngắn hoặc xả lũ không có kịch bản,xả không kiểm soát, hoặc không thể kiểm soát nổi sẽ gây ra hiệu ứngngập lụt hàng loạt ở hạ du. Ngoài ra, công tác thiết kế nhà ở dân dụngcũng cần phải xem xét khâu thi công, gia cố giằng néo các công trìnhtrong vùng gió bão. Cuối cùng là xem lại thông số về điều kiện tự nhiênbị biến đổi so với trước đây do tác động của biến đổi khí hậu để cânnhắc điều chỉnh ngay từ thông số đầu vào của thiết kế công trình.
- Trước những lo ngại về chất lượng công trình có kết cấudạng tháp, với tư cách là cơ quan quản lý nhà nước về lĩnh vực này, BộXây dựng có hướng giải quyết như thế nào và xin ông cho biết về năng lựcthi công cũng như kiểm định các công trình dạng này?
Cục trưởng Lê Quang Hùng: Hiện các công trình dạng tháp đang có nhữngnghi vấn về an toàn kết cấu. Tại Nam Định, tháp sập do nguyên nhânthiết kế tải trọng gió của tháp thấp hơn so với so với tải trọng gió tựnhiên. Còn trường hợp tại Quảng Bình đang phải kiểm tra, điều tra đểphát hiện chính xác nguyên nhân nhưng rõ ràng phải có vấn đề thì thápmới đổ trong bão.
Khi sự cố xảy ra, chúng ta có thểxem xét, tìm hiểu trên nhiều khía cạnh như: thiết kế đã đúng với tảitrọng gió tự nhiên chưa; chất lượng thi công có đáp ứng yêu cầu thiết kếkhông; trong quá trình vận hành có chỉnh lại tải trọng cao lên không...Thậm chí, nếu việc bảo hành, bảo trì không thường xuyên, không đúng quytrình, kể cả việc đơn giản nhất là không siết lại buloong cho chặt cũngcó thể dẫn đến xộc xệch, gây đổ tháp.
Qua các sự việcnày, cũng cần xem xét lại quy hoạch xây dựng khi quyết định cho hìnhthành những loại tháp này trong khu dân cư. Thực tế là tháp truyền hìnhphải xây ở giữa phố và khẩu độ cao. Tuy nhiên, tại các nước khác cũngvậy, thật khó để di chuyển những cột tháp này ra nơi “vắng vẻ”.
Sau khi tháp truyền hình Nam Định đổ, Bộ Xây dựng đã có công văn yêucầu Bộ Thông tin-Truyền thông, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nóiViệt Nam và các tỉnh có báo cáo về tình trạng của các danh mục có kếtcấu dạng tháp. Tuy nhiên, hiện các thông tin, số liệu báo cáo về rấtchung chung, chưa đầy đủ. Hầu hết các đơn vị đều khẳng định những côngtrình do mình quản lý hiện tại vẫn đang đứng vững. Trong khi đó, chấtlượng công trình thế nào thì chỉ có thể thử thách qua gió bão thực tế,như trường hợp tại Quảng Bình cho thấy cột tháp này không đủ sức chốngchọi trước bão lớn.
Bởi vậy, trong thời gian sớmnhất, Bộ Xây dựng yêu cầu kiểm tra, kiểm định chi tiết lại tất cả cáckết cấu dạng tháp, trước hết là thực hiện với các công trình có độ caotừ 100m trở lên. Theo đó, sẽ kiểm tra lại các tính toán của thiết kế,kiểm tra lại các mối nối... để khẳng định lại độ an toàn. Từ trước tớinay chưa có ai kiểm định độ an toàn của kết cấu dạng tháp cả. Hiện vẫnchưa thống kê đầy đủ liệu bao nhiêu phần trăm các công trình kết cấudạng tháp trên 100 mét có thiết kế an toàn đối với gió cấp 12,13, trongkhi đó cả nước có tới hàng trăm công trình loại này.
Tại Việt Nam hiện có hai dạng kết cấu dạng tháp là mua chế tạo sẵn củanước ngoài hoặc chế tạo và áp dụng tại Việt Nam. Có một số công tychuyên nghiệp về lĩnh vực này nhưng qua một số hạn chế bộc lộ ở Nam Địnhvà Quảng Bình vừa rồi cho thấy công tác quản lý các công trình dạngtháp chưa được quan tâm đúng mức, vẫn còn những sơ hở. Do đó, việc kiểmtra kiểm định lại rất cần thiết và sẽ từ khâu thẩm tra lại thiết kế,tính toán lại kết cấu, kiểm tra lại công trình đến công tác bảo trì,kiểm tra tải trọng đặt trên tháp... Các đơn vị tư vấn độc lập tiến hành,cơ quan quản lý nhà nước chỉ đạo và chủ đầu tư tổ chức thực hiện. Nếutriển khai trên toàn quốc thì tích cực cũng phải mất khoảng nửa nămnhưng vẫn rất cần phải làm ngay để phòng tránh cho mùa mưa bão năm 2014.
- Còn với hiện tượng các hồ đập thủy lợi,thủy điện nhỏ bị tràn nước và vỡ trong thời gian qua, theo ông điểm mấuchốt của vấn đề nằm ở đâu?
Cục trưởng Lê QuangHùng: Ở Việt Nam hiện có gần 6.000 hồ đập thủy điện, thủy lợi nhỏ (dungtích khoảng dưới 1 triệu khối) và thường được phân quyền cho cấp xã quảnlý. Phần lớn các công trình này ở trong tình trạng không được duy tubảo dưỡng tốt. Đặc điểm cơ bản là dung tích của hồ cũng như khả năngtích trữ nước và phòng chống lũ của những hồ thủy lợi nhỏ này rất yếu.
Ngay Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đangđề xuất phải tính toán lại tần suất lũ bởi trước đây chúng ta đang tínhtheo tần suất lũ thấp. Theo quy định của thế giới, đối với các côngtrình có khả năng ảnh hưởng đến khu dân cư phải tính tần suất lũ cựcđại, tức là tần suất lũ còn cao hơn tần suất lũ thiết kế. Trong khi đó,hệ thống hồ này hiện chỉ được thiết kế căn cứ theo mức tính của tần suấtlũ thiết kế nhỏ. Tuy nhiên, nếu áp dụng chuẩn mới thì sẽ đồng nghĩa vớiviệc phải gia cố lại hết các hồ thủy lợi. Hiện Chính phủ đang giao choBộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thực hiện chương trình kiên cốhóa và gia cố hóa các hồ thủy lợi nhỏ.
Cùng đó, hồđập thủy điện nhỏ là một hệ thống công trình lớn nên cùng với việc tínhlại tần suất lũ còn phải kiểm định tần suất lũ và quản lý, kiểm tratrước mùa mưa bão thậm chí phải điều chỉnh lại trách nhiệm pháp nhânquản lý cho phù hợp năng lực để tránh tràn, vỡ đập như những trường hợpxảy ra vừa qua.
Việc xả lũ cũng phải được hiểu chođúng, bản chất của vấn đề không phải là đập bị vỡ. Tuy nhiên, khi thựchiện xả lũ cần có kế hoạch, tránh bất ngờ. Kịch bản xã lũ liên hồ rấtquan trọng vì chúng liên thông với nhau. Mặc dù quyết định xả lũ thườngdiễn ra trong tình hình khẩn cấp, không chờ hội họp xin ý kiến mà phảiquyết định ngay nhưng nếu có bản đồ ngập lụt hạ du thì khi xả lũ sẽ tiênlượng trước được tình hình ngập và phải cắm mốc ngập lụt. Kịch bản nàycũng nên công bố để dân biết trước để có cách đề phòng nhất là khi hệthống hồ lại liên kết với nhau sẽ làm tăng mức độ ngập lên rất nhiều.
- Hàng năm, mưa bão lớn đã gây thiệt hại rất lớn không chỉtính mạng mà cả về tài sản của người dân, nhất là khi nhà cửa bị “xóasổ”. Bộ Xây dựng có biện pháp gì giúp người dân sinh sống tại vùngthường xuyên chịu ảnh hưởng của gió bão lớn bảo vệ ngôi nhà của mìnhthưa Cục trưởng?
Cục trưởng Lê Quang Hùng: Cáchđây 10 năm, Bộ Xây dựng đã lập chương trình và xây dựng tập hướng dẫnngười dân thiết kế thi công những công trình đảm bảo trong mùa gió bão.Tuy nhiên, để đạt hiệu quả thực sự thì cần được kiểm soát lại, nhất làtrong quá trình rà soát thực hiện công trình, bắt đầu ngay từ khâu cấpphép.
Cơ quan quản lý tại địa phương phải kiểm soátcông trình nhà dân, đặc biệt công trình xây dựng trong vùng gió bão lớn.Do đó, khi cấp phép phải kiểm tra xem người dân có thực hiện đầy đủ cácbiện pháp như gia cố, giằng néo để đảm bảo an toàn hay không - đây cũngchính là một điểm mới trong công tác cấp phép xây dựng. Chắc chắn, thờigian tới Bộ Xây dựng sẽ ra Chỉ thị yêu cầu kiểm tra thiết kế của nhàdân khu vực này và đưa ra biện pháp tăng cường phòng chống gió bão. Trênthực tế, việc cấp phép xây dựng hiện nay toàn chỉ căn cứ tiêu chuẩntheo quy hoạch chứ chưa quan tâm đến vấn đề kết cấu công trình.
Cùng đó, các số liệu điều kiện tự nhiên cũng phải được chúý đến. Trước đây, khi thiết kế công trình đều đã đưa ra các tính toánphù hợp với điều kiện tự nhiên, thông số về khí tượng thủy văn và độngđất như: cấp gió, áp lực gió, động đất, ngập lụt, tần suất lũ, liềulượng lũ... Đây là những thông số rất quan trọng trong thiết kế thicông, tuy nhiên, với tình hình biến đổi khí hậu như hiện nay, nhiều khảnăng các thông số này đã thay đổi./.
Thu Hằng (TTXVN)
