Cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của năm 2026.
Nhiệm vụ đặt ra cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân lúc này là phải tổ chức thật tốt công tác chuẩn bị, bảo đảm cuộc bầu cử thành công tốt đẹp, diễn ra dân chủ, đúng pháp luật, an toàn, tiết kiệm và thực sự là ngày hội lớn của nhân dân cả nước.
Công tác nhân sự - khâu then chốt nhất của bầu cử
80 năm qua, kể từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên diễn ra vào ngày 6/1/1946, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Quốc hội Việt Nam không ngừng phát triển, đồng hành cùng dân tộc, thực sự là nơi xây nên nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.
Trong tiến trình này, vai trò lãnh đạo của Đảng không chỉ là một nguyên tắc Hiến định mà còn là nhân tố quyết định bảo đảm sự thành công của cuộc bầu cử.
Chuẩn bị cho ngày bầu cử 15/3/2026, từ ngày 16/5/2025, Bộ Chính trị đã ban hành Chỉ thị số 46-CT/TW về lãnh đạo cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 -2031.
Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc triển khai công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI ngày 15/11/2025, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ nhiệm kỳ 2026-2031 là giai đoạn then chốt để hiện thực hóa hai mục tiêu chiến lược 100 năm của đất nước với yêu cầu đặt ra rất cao. Vì vậy, chúng ta cần ưu tiên giới thiệu những người có tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm; có tầm nhìn và năng lực tham gia hoạch định chính sách kiến tạo cho phát triển địa phương và đất nước trong giai đoạn mới.
Ngày 23/2/2026 vừa qua, Bộ Chính trị, Ban Bí thư ban hành Kết luận số 03-KL/TW về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 46-CT/TW; trong đó đặc biệt lưu ý các cấp uỷ, tổ chức đảng một số nội dung như: “Lãnh đạo, chỉ đạo thật tốt công tác chuẩn bị nhân sự, bảo đảm phát huy dân chủ gắn với sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng trong công tác cán bộ”; “Lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện bầu đủ số lượng đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, trong đó cần quán triệt chỉ đạo của Bộ Chính trị về việc bảo đảm chất lượng đại biểu và tăng số lượng đại biểu hoạt động chuyên trách”…
Báo cáo về công tác chuẩn bị cho ngày bầu cử, ngày 12/3, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Tạ Thị Yên, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Hội đồng Bầu cử quốc gia, Ủy viên Tiểu ban nhân sự thuộc Hội đồng Bầu cử quốc gia khẳng định, chất lượng nguồn nhân sự được nâng lên, số dư bảo đảm hợp lý, đúng quy định. Các tổ chức phụ trách bầu cử được thành lập đúng hạn, bảo đảm tính kế thừa, ổn định.
Theo thống kê, đối với đại biểu Quốc hội khóa XVI, tổng số đại biểu được bầu là 500 đại biểu với 864 người ứng cử, đạt tỷ lệ 1,73 người ứng cử cho 1 đại biểu được bầu, trong đó có 5 người tự ứng cử.
Tổng số người ứng cử Hội đồng nhân dân theo danh sách chính thức những người ứng cử là 4.217 người, giảm 10 người so với kết quả Hội nghị Hiệp thương lần thứ 3, đạt tỷ lệ 1,65 người ứng cử trên 1 đại biểu được bầu.
Tổng số người ứng cử trong danh sách chính thức người ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã là 120.873 người, giảm 369 người so với kết quả Hội nghị Hiệp thương lần thứ 3, đạt tỷ lệ 1,66 người ứng cử trên 1 đại biểu được bầu.
"Dân là gốc" - trung tâm của mọi quyết sách
Định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026-2030 trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng nêu rõ: phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh của nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Quán triệt sâu sắc quan điểm "Dân là gốc," nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước phải thực sự xuất phát từ nhu cầu, nguyện vọng, quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân; lấy việc tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân làm thước đo và mục tiêu phấn đấu.
Cuộc bầu cử được tổ chức trong bối cảnh công cuộc đổi mới ở nước ta sau 40 năm đã đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên mọi lĩnh vực đời sống xã hội; cũng là thời điểm nước ta đang tích cực triển khai việc sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức lại địa giới hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bảo đảm tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả để tiến vào kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc.
Đây là sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, diễn ra ngay sau Đại hội XIV của Đảng, là bước cụ thể hóa nghị quyết gắn liền với công tác cán bộ của Đảng, liên quan đến trách nhiệm của các cấp, các ngành; là nơi để cử tri phát huy quyền làm chủ của công dân, lựa chọn bầu ra những người tiêu biểu, xứng đáng, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của mình trong Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới.
Giai đoạn nước rút trong những ngày qua, các ứng cử viên đã về địa phương mình ứng cử để tiếp xúc cử tri, vận động bầu cử. Thông qua việc trình bày chương trình hành động của các ứng cử viên, hầu hết các cử tri đều bày tỏ tin tưởng và kỳ vọng vào những người đại diện cho tiếng nói của mình trong các cơ quan dân cử.
Tại nhiều điểm tiếp xúc cử tri trực tiếp và trực tuyến, trên từng lĩnh vực công tác cụ thể, mỗi ứng cử viên đều xây dựng chương trình hành động gắn với thực tiễn địa phương và những vấn đề cử tri quan tâm.
Hầu hết các chương trình hành động, các ứng cử viên cam kết bám sát cơ sở, lắng nghe và kịp thời phản ánh tâm tư, nguyện vọng của người dân đến Quốc hội, Hội đồng Nhân dân các cấp và các cơ quan có thẩm quyền, trong đó tập trung vào những vấn đề gắn với thực tiễn địa phương và có cả những vấn đề mang tính quốc gia, như: làm thế nào để tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đầu tư phát triển hạ tầng, thúc đẩy chuyển đổi số, xây dựng hiệu quả chính quyền địa phương 2 cấp, chăm lo đời sống nhân dân, bảo đảm an sinh xã hội…
Ở những thành phố lớn, cử tri và nhân dân đặc biệt quan tâm trước tình trạng dự án quy hoạch "treo" kéo dài, gây lãng phí lớn. Các kiến nghị tập trung vào việc rà soát, thu hồi dự án không khả thi, bày tỏ kỳ vọng nếu trúng cử các đại biểu nghiên cứu, có những đề xuất bổ sung cơ chế xử lý “quy hoạch treo,” bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân cũng như tránh lãng phí nguồn lực đất đai.
Các ứng cử viên đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao và cam kết nếu trúng cử sẽ thực hiện tốt vai trò của người đại biểu dân cử; khẳng định giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri, thường xuyên lắng nghe và tổng hợp đầy đủ tâm tư, nguyện vọng của nhân dân, cử tri để phản ánh trung thực đến Quốc hội, các bộ, ngành và chính quyền địa phương; thực hiện tốt chức năng giám sát…
Ông Lê Hữu Trí, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách phụ trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Khánh Hòa (khóa XV), Phó Chủ tịch Ủy ban Bầu cử tỉnh Khánh Hòa cho rằng hoạt động xây dựng pháp luật hiện nay đòi hỏi đại biểu không chỉ tham gia biểu quyết mà phải thực sự am hiểu chính sách, nắm chắc kỹ thuật lập pháp, đánh giá tác động đa chiều của quy định pháp luật đối với kinh tế-xã hội, quốc phòng-an ninh và đời sống người dân.
Đại biểu cần có khả năng phân tích dữ liệu, tiếp cận thông lệ quốc tế, phát hiện những “khoảng trống” hay xung đột pháp lý; từ đó đóng góp ý kiến xác đáng, có giá trị thực tiễn cao.
Theo Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Gia Lai Phạm Anh Tuấn, quan điểm của tỉnh là chuyển từ chính quyền hành chính sang chính quyền phục vụ, kiến tạo để phục vụ người dân tốt nhất.
Hội đồng nhân dân không chỉ quyết định các chủ trương, chính sách mà còn thực hiện chức năng giám sát, rà soát các cơ chế, chính sách để kịp thời điều chỉnh phù hợp với thực tiễn.
Các đại biểu Hội đồng nhân dân cần thường xuyên giữ mối liên hệ với cử tri, lắng nghe ý kiến từ cơ sở, phản ánh trung thực tâm tư, nguyện vọng của nhân dân đến các cơ quan có thẩm quyền.
Từ cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên năm 1946 đến nay, đất nước ta đã tổ chức thành công 15 cuộc bầu cử Quốc hội. Mỗi cuộc bầu cử đều là dấu mốc quan trọng, gắn liền với một giai đoạn lịch sử và nhiệm vụ cách mạng khác nhau của dân tộc, bảo đảm sự lãnh đạo tập trung và thống nhất của Đảng trong quá trình tổ chức và thực hiện bầu cử, là nhân tố quyết định thành công công tác bầu cử suốt 80 năm qua và những giai đoạn phát triển tiếp theo của đất nước./.
Bài 2: Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc