Trước yêu cầu mới của thực tiễn, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế số, kinh tế xanh và hội nhập quốc tế, sau gần 15 năm thi hành, Luật Đo lường năm 2011 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập.
Việc sửa đổi Luật nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý hiện đại; nâng cao năng lực đo lường quốc gia; chuyển từ tập trung quản lý phương tiện đo sang bảo đảm độ tin cậy của phép đo và kết quả đo; đẩy mạnh phân cấp, hậu kiểm, huy động nguồn lực xã hội, cắt giảm thủ tục và chi phí tuân thủ; đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.
Phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn - Đo lường - Chất lượng quốc gia về những điểm mới của dự án Luật.
-Xin ông cho biết sự cần thiết và quan điểm sửa đổi Luật Đo lường lần này?
Ông Nguyễn Nam Hải: Việc sửa đổi Luật trước hết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn tại Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Chỉ thị số 38-CT/TW về đẩy mạnh công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng quốc gia đến năm 2030 và những năm tiếp theo; Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.
Trong đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW đặt ra yêu cầu cắt giảm ít nhất 30% thời gian xử lý thủ tục hành chính, ít nhất 30% chi phí tuân thủ pháp luật và ít nhất 30% điều kiện kinh doanh.
Đồng thời, việc sửa đổi Luật đáp ứng yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm.
Việc sửa đổi Luật Đo lường đảm bảo tính kế thừa, khắc phục khoảng trống pháp lý trong phân cấp, phân quyền, phù hợp mô hình tổ chức bộ máy mới, đồng thời thống nhất với pháp luật có liên quan và điều ước quốc tế.
Chuyển dịch cốt lõi trong sửa đổi Luật là từng bước chuyển trọng tâm quản lý từ kiểm soát riêng lẻ phương tiện đo sang bảo đảm độ tin cậy của kết quả đo; mở rộng huy động nguồn lực xã hội, phát huy vai trò của doanh nghiệp; Nhà nước tiếp tục giữ vai trò đầu tư, kiến tạo và bảo đảm hạ tầng đo lường thiết yếu.
-Dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) tập trung vào 3 trụ cột chính sách, vậy nội dung 3 trụ cột đó là gì, thưa ông?
Ông Nguyễn Nam Hải: Dự thảo Luật được xây dựng trên 3 trụ cột chính sách gồm: chuyển đổi số hoạt động đo lường; phát triển năng lực hệ thống đo lường quốc gia và phát huy vai trò doanh nghiệp; phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh.
Đối với trụ cột chuyển đổi số hoạt động đo lường, dự thảo Luật hướng tới hiện đại hóa phương thức quản lý nhà nước, không chỉ số hóa các thủ tục hiện có mà từng bước chuyển từ quản lý dựa trên kiểm soát thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu đo lường, nền tảng số và mức độ rủi ro.
Dự thảo Luật bổ sung quy định về nền tảng số, cơ sở dữ liệu dùng chung, kết quả đo lường số hóa, hồ sơ điện tử và quản lý, khai thác dữ liệu trên môi trường số.
Trên cơ sở dữ liệu, hoạt động kiểm tra được chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm và thực hiện theo mức độ rủi ro, qua đó nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước.
Dữ liệu đo lường đồng thời được khai thác để hỗ trợ nâng cao năng suất, chất lượng, đổi mới sáng tạo và quản lý rủi ro trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đối với trụ cột phát triển năng lực hệ thống đo lường quốc gia và phát huy vai trò doanh nghiệp, dự thảo Luật bổ sung định hướng phát triển đo lường khoa học, đo lường công nghiệp; nâng cao năng lực hệ thống chuẩn đo lường quốc gia và hạ tầng kỹ thuật đo lường; ưu tiên năng lực đo lường phục vụ công nghệ chiến lược, năng lượng mới, kinh tế số, kinh tế xanh, nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo.
Dự thảo Luật khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, phát triển và khai thác năng lực đo lường, nâng cao năng lực tự bảo đảm đo lường.
Lần đầu tiên, Chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp được luật hóa, tạo công cụ giúp doanh nghiệp kiểm soát quá trình đo, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.
Nhóm chính sách này cũng chú trọng phát triển nhân lực đo lường từ Trung ương đến địa phương và tại doanh nghiệp; gắn kết hoạt động đo lường với khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng suất và chất lượng; đồng thời hoàn thiện cơ chế thừa nhận kết quả đo lường của nước ngoài trong trường hợp trong nước chưa đủ năng lực.
Đối với trụ cột phân cấp, phân quyền gắn với cải cách thủ tục hành chính, dự thảo Luật phân định rõ cơ chế đối với phương tiện đo nhóm 1 và nhóm 2.
Dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm phương tiện đo nhóm 1 thực hiện theo cơ chế tự công bố năng lực, tự chịu trách nhiệm; đối với phương tiện đo nhóm 2 phục vụ quản lý bắt buộc, Nhà nước đánh giá và chỉ định tổ chức đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Dự thảo Luật đồng thời làm rõ trách nhiệm quản lý phép đo chuyên ngành của các bộ; phân định thẩm quyền kiểm tra giữa Trung ương, cấp tỉnh và cấp xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; hoàn thiện cơ chế kiểm tra nhà nước về đo lường dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro, không làm phát sinh thêm đầu mối.
-Ông có thể cho biết những điểm mới trong sửa đổi Luật lần này là gì?
Ông Nguyễn Nam Hải: Những điểm mới nổi bật không chỉ nằm ở việc cắt giảm thủ tục mà còn ở sự thay đổi căn bản phương thức quản lý. Bên cạnh khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số và quản lý dựa trên rủi ro, dự thảo xác lập rõ cơ chế tự công bố năng lực, tự chịu trách nhiệm đối với dịch vụ liên quan đến phương tiện đo nhóm 1 và cơ chế đánh giá, chỉ định đối với phương tiện đo nhóm 2 phục vụ quản lý bắt buộc; đồng thời luật hóa Chương trình bảo đảm đo lường tại tổ chức, doanh nghiệp.
Về cải cách thủ tục hành chính, dự thảo cắt giảm 8 thủ tục, gồm 3 thủ tục đăng ký hoạt động dịch vụ đối với phương tiện đo nhóm 1 và chuẩn không dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2; 3 thủ tục chứng nhận chuẩn dùng trực tiếp để kiểm định phương tiện đo nhóm 2; 2 thủ tục về dấu định lượng.
Việc cắt giảm được thực hiện thông qua chuyển sang cơ chế tự công bố năng lực, tự chịu trách nhiệm đối với nhóm 1; bỏ thủ tục chứng nhận chuẩn công tác; xóa bỏ phân loại hàng đóng gói sẵn và thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sử dụng dấu định lượng.
Các sửa đổi này dự kiến giảm trên 300 triệu đồng chi phí thực hiện mỗi năm nhưng vẫn duy trì các biện pháp cần thiết để bảo đảm độ chính xác của phép đo, chống gian lận thương mại và bảo vệ người tiêu dùng.
Dự thảo Luật Đo lường (sửa đổi) được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 162/NQ-CP ngày 23/6/2026 và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Tờ trình số 350/TTr-CP ngày 26/6/2026; dự kiến trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, tháng 10/2026.
-Trân trọng cảm ơn ông!
Quốc hội biểu quyết thông qua một số luật, bộ luật quan trọng