Có tới hàng chục điểm trong dự thảo Luật hải quan sửa đổi vẫn ở tình trạng "treo", tức là thiếu những quy định cụ thể. Trong khi đó, trách nhiệm của cơ quan hải quan vẫn chưa được nhắc tới rõ ràng trong dự thảo mà chỉ nhấn mạnh về quyền.
Đây là một vài ý kiến nổi bật trong Hội nghị lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật hải quan sửa đổi vừa được tổ chức sáng nay (16/4).
Cần làm rõ những "điểm treo"
Góp ý thẳng thắn với công tác hải quan, ông Joakim Parker, Giám đốc Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ tại Việt Nam (USAID), nhận định Luật hải quan sửa đổi năm 2005 đã cải thiện nhiều môi trường kinh doanh ở Việt Nam và tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp nhưng thực tế "còn rất nhiều việc phải sửa đổi." Đặc biệt, trong hoàn cảnh Việt Nam ngày càng tham gia nhiều những cam kết quốc tế thì ngành hải quan, trong đó đặc biệt là những quy định trong luật phải thay đổi.
"Một trong những thay đổi quan trọng là việc phải cụ thể và minh bạch hóa các quy định trong luật hải quan," đại diện USAID lên tiếng.
[Sửa đổi Luật Hải quan phù hợp chuẩn mực quốc tế]
Nói thêm về vấn đề này, ông Vũ Xuân Tiền, Chủ tịch hội đồng thành viên công ty tư vấn VFAM cho rằng, mặc dù dự thảo Luật hải quan sửa đổi đã có nhiều thay đổi lớn nhưng thực tế, rất nhiều vấn đề vẫn ở tình trạng "chung chung, không rõ ràng."
Ông Tiền đưa ra ví dụ về những cụm từ liên tiếp xuất hiện trong dự thảo như: "Trường hợp cần thiết", "Một số trường hợp cụ thể" hay "Trong thời gian nhất định",... Ông Tiền đề nghị làm rõ những điểm "treo" như trên bởi điều này làm khó cả doanh nghiệp lẫn chính các cán bộ hải quan khi không có căn cứ cụ thể để giải quyết và có thể gây ra tranh cãi giữa hai bên.
Thậm chí, theo đại diện VFAM, những vấn đề luật chuyển cho văn bản dưới luật còn quá nhiều. Ông Tiền cho rằng, trong những vấn đề đó, quả thực có nhiều quy định thuộc thẩm quyền Chính phủ nhưng có không ít thuộc chính nghiệp vụ ngành hải quan và hoàn toàn có thể đưa ra ngay được.
Thậm chí, việc "lạm dụng" như vậy lại gây ra tác dụng ngược là dự thảo luật ở tình trạng thiếu nội dung. Bởi vậy, ông Tiền kiến nghị cần hạn chế đến mức thấp nhất những điều khoản chuyển cho văn bản dưới luật như vậy để đảm bảo sự minh bạch và nghiêm minh của luật.
Ý kiến này của ông Tiền cũng được đại biểu của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, ông Vũ Chu Hiền ủng hộ.
Ông Hiền còn thẳng thắn: "Các doanh nghiệp rất sợ những điểm treo như thế của luật."
Ông Hiền cho rằng, ban soạn thảo nên nhanh chóng bổ sung những phần này bởi mặc dù tới đầu năm 2015 luật dự kiến mới có hiệu lực nhưng đây là khối lượng công việc khá lớn.
"Nếu không tích cực ngay từ bây giờ thì có thể xảy ra tình trạng Luật có hiệu lực nhưng vẫn phải chờ Nghị định và Thông tư, quyết định như hiện nay," đại diện của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam nói.
Nói thêm về những điểm trong dự thảo khiến doanh nghiệp "sợ", ông Đào Ngọc Chuyền, Giám đốc công ty luật trách nhiệm hữu hạn Đào và đồng nghiệp cho rằng quy định mới về "thời hạn kiểm tra sau thông quan là 10 năm kể từ ngày đăng ký tờ khai hải quan với hàng hóa xuất nhập khẩu đã được thông quan" là quá dài.
Theo ông, điều này làm khó cho doanh nghiệp và tạo tâm lý tùy tiện với chính cán bộ hải quan khi kiểm tra cho thông quan hàng hóa. Ông Chuyền lấy ví dụ việc quy định như thế có thể khiến công chức hải quan có điều kiện thông đồng với doanh nghiệp làm giảm số thuế phải nộp khi làm thủ tục thông quan.
Ý kiến của ông Chuyền cũng được khá nhiều đại biểu tán đồng như đại diện của Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam, công ty trách nhiệm hữu hạn Tân Tiền Phong hay công ty tư vấn VFAM.
Chính Thứ trưởng Bộ Tài chính, ông Đỗ Hoàng Anh Tuấn khi nói về vấn đề này cũng cho biết sẽ ghi nhận ý kiến đóng góp cho quy định trên. Việc lưu giữ hồ sơ với những dự án lớn có thể lên tới 10 năm nhưng với những loại hình khác như kinh doanh thương mại hay sản xuất thì có thể chỉ từ 3-5 năm.
Tuy nhiên, ông Đỗ Hoàng Anh Tuấn cho biết thời gian lưu giữ hồ sơ còn phụ thuộc vào những quy định trong một số luật liên quan nên việc sửa đổi sẽ cần cân nhắc và tiến hành dần dần trong thời gian tới.
Theo Thứ trưởng Anh Tuấn, ở Việt Nam, tỷ lệ kiểm tra sau thông quan đang ở mức khoảng 6-8% trên tổng số doanh nghiệp đã thông quan nhưng ở các nước khác, tỷ lệ này chỉ khoảng 5-6%. Bởi vậy, chiến lược hướng tới của ngành hải quan là giảm bớt tỷ lệ kiểm tra nhưng nâng cao hiệu quả của công tác này.
Vai trò đại lý hải quan ở đâu?
Liên quan tới trách nhiệm của cơ quan hải quan cũng như cán bộ công chức trong ngành, không ít ý kiến trong hội nghị cũng cho rằng nên quy định chặt chẽ hơn với những đối tượng này để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.
Ý kiến này được luật sư Đào Ngọc Chuyền đưa ra, trong đó, vị đại biểu này cho rằng, dự thảo chưa xác định rõ trách nhiệm của hải quan và cơ quan quản lý liên quan trong việc kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu để đảm bảo hàng hóa được thông quan nhanh. Ngoài ra, quy định về cơ chế một cửa quốc gia trong việc thực hiện thủ tục liên quan đến xuất nhập khẩu hàng hóa cũng chưa được nói rõ trong dự thảo luật lần này.
Theo ông Chuyền, đây là những quy định vô cùng thiết thực để nâng cao trách nhiệm của chính những cán bộ đang làm việc trong ngành hải quan, từ đó, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp.
Cụ thể hơn, bà Đặng Thị Bình An, Chủ tịch hội đồng thành viên công ty trách nhiệm hữu hạn tư vấn thuế C&A còn cho rằng, nên bổ sung trách nhiệm giải thích của cơ quan quản lý với doanh nghiệp.
Bà An chỉ ra một thực tế, nhiều đoàn công tác đến kiểm tra doanh nghiệp rồi khiến doanh nghiệp "ngỡ ngàng" với quyết định truy thu số tiền có khi lên tới cả chục tỷ đồng mà không có giải thích.
"Doanh nghiệp không được trao đổi để cung cấp tài liệu chứng minh mà như bị đánh úp trong các trường hợp này," đại diện công ty C&A nói.
Cũng theo bà An, nhằm tăng tính thực tiễn, một điểm khác cần bổ sung trong dự thảo lần này là quy định về đại lý hải quan. Đây là quyền được thay mặt chủ hàng làm việc với cơ quan hải quan trong quá tình giải trình về nội dung, số liệu đã khai, quyền được nộp thuế cho doanh nghiệp...
Bà An khẳng định, hiện nay đại lý hải quan hoạt động đúng nghĩa quá ít, mặc dù đây là hình thức tiện lợi và được các nước áp dụng nhiều.
"Doanh nghiệp có khi mất tiền thuê đại lý nhưng khi có vấn đề phát sinh thì cơ quan hải quan đều yêu cầu doanh nghiệp giải trình vì vai trò chức năng của đại lý chưa được quy định rõ hiện nay," bà An nói.
Đồng tình về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn thừa nhận, ở nhiều nước, việc khai hải quan qua đại lý là rất phổ biến nhưng ở Việt Nam thì số lượng này còn quá nhỏ.
Thứ trưởng cũng cho biết sẽ tiếp nhận những ý kiến trên để dự thảo Luật hải quan thực sự cụ thể và mang tính thực tế khi sẽ có hiệu lực vào năm 2015./.
Xuân Dũng (Vietnam+)