Kỷniệm 100 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước (5/6/1911-5/6/2011),Thông tấn xã Việt Nam giới thiệu bài viết: "Những bước ngoặt lớn tronghành trình tìm đường cứu nước của Hồ Chí Minh" của tác giả Lê QuỳnhMai, Bảo tàng Hồ Chí Minh.
Từ năm1911, khi Nguyễn Tất Thành quyết định ra nước ngoài cho đến khi tìm thấycon đường cứu nước, giác ngộ chủ nghĩa Marx-Lenin, trở thành một ngườicộng sản gắn liền với những bước ngoặt lớn không chỉ trong cuộc đời hoạtđộng cách mạng của Người mà còn là những bước ngoặt lớn của cả dân tộcViệt Nam.
1. Bước ngoặt lớn đầu tiên, trước hết phải nói tớiviệc ra đi tìm đường cứu nước của Người vào mùa hè năm 1911 khi Ngườimới 21 tuổi, đó là ngày 5 tháng 6 năm 1911. Bước xuống tàu Đô đốc Latouche Tréville rời Tổ quốc để đi tìm đường cứu nước với tên Văn Ba, bắt đầucuộc sống lao động vừa kiếm sống vừa tự học, vừa tìm hiểu thực tế vàtừng bước tham gia vào cuộc đấu tranh của công nhân và nhân dân lao độngở những nơi mà anh đã đến.
Ngày 5 tháng 6 năm 1911 là một mốc đặc biệtquan trọng không chỉ trong cuộc đời của một con người mà còn đặc biệtquan trọng đối với lịch sử của cả một dân tộc, lúc đó chính Nguyễn TấtThành cũng chưa hiểu được là chính mình đang gánh vác một nhiệm vụ lịchsử trọng đại và lịch sử dân tộc cũng chưa biết rằng từ ngày ấy đã bắtđầu giao phó một sứ mệnh hết sức thiêng liêng cho một người thanh niêntrẻ tuổi.
Lịch sử đã khẳng định, sau nhiều năm tháng hoạt động, ngườithanh niên đó từ Nguyễn Tất Thành trở thành Nguyễn Ái Quốc, từ một ngườiđi tìm đường cứu nước trở thành người dẫn đường cho cả dân tộc.
Sự thất bại của một loạt các phong trào yêu nước Việt Nam nổ ra từcuối thế kỷ XIX-đầu thế kỷ XX đã làm cho cách mạng Việt Nam khủnghoảng về con đường giải phóng dân tộc. Trước bối cảnh đất nước như vậyđã có nhiều câu hỏi được đặt ra: đất nước đi về đâu? dân tộc đi vềđâu? ai sẽ là người đứng ra giải phóng dân tộc?...
Khi đó bằng sự hiểubiết của bản thân, Nguyễn Tất Thành đã đứng trước một sự lựa chọn lịchsử, Anh đã sớm nhận thấy con đường do những người đi trước mở ra sẽkhông giải phóng được dân tộc và không hoàn toàn tán thành cách làm củamột người nào.
Theo Anh con đường cứu nước của Hoàng Hoa Thám còn nặngcốt cách phong kiến đã không thể dẫn tới thắng lợi, con đường cầu việnNhật Bản của Phan Bội Châu chẳng khác gì “đưa hổ cửa trước, rước beo cửasau”, còn con đường cải lương của Phan Châu Trinh chẳng khác gì đến xingiặc rủ lòng thương. Việc không lặp lại thất bại của những người đitrước đó là một điều khó khăn, nhưng tìm ra một con đường mới phù hợpvới quy luật phát triển của lịch sử, đưa dân tộc được độc lập, tự do làmột điều còn khó khăn hơn nhiều lần.
Đây phải chăng là một sự khước từ: “Sự khước từ cái sai để đi tìm cái đúng. Sự từ bỏ cái lạc hậu, lỗi thờiđể đi tìm cái tiên tiến, phù hợp với thời đại mới. Đấy là sự vượt quanhững lối mòn cũ kỹ để đi tìm cho được con đường mà dân tộc cần đi. Đấylà sự khẳng định một bản lĩnh, một khả năng suy nghĩ độc lập và sáng tạomà lịch sử đang đòi hỏi. Đấy chính là bước ngoặt rất quan trọng khiNguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước”. (Đặng Xuân Kỳ. Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh.NXB Thông tin lý luận. HN.1990, tr11, tr9 )
Gắn liền vớisự kiện năm 1911, đánh dấu sự bắt đầu một thời kỳ mới, thời kỳ tìm đườngcứu nước của Nguyễn Tất Thành, “Anh ra đi không phải vì mình hay chomình. Động cơ ra đi của Anh chỉ có một, đó là lòng yêu nước thương dân.Mục đích ra đi của Anh chỉ duy nhất là tìm cho được con đường cứu dân,cứu nước”. (Đặng Xuân Kỳ. Dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh.NXB Thông tin lý luận. HN.1990, tr11, tr9)
Trong sự kiện và ở bước ngoặt này của hànhtrình tìm đường cứu nước, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành đãlựa chọn đúng hướng đi và cách đi riêng cho mình.
Nước Pháplà địa chỉ đầu tiên mà Nguyễn Tất Thành muốn đến trong hành trình ra đitìm đường cứu nước. Và đây cũng là câu hỏi của Nguyễn Tất Thành từ khicòn nhỏ tuổi: “ Khi tôi độ 13 tuổi, lần đầu tiên tôi được nghe ba chữPháp Tự do, Bình đẳng, Bác ái...Tôi rất muốn làm quen với nền văn minhPháp, muốn tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau những chữ ấy”. (Báo Ogoniok, số 3, ngày 23/12/1923)
NguyễnTất Thành muốn tìm hiểu sự thật về nước Pháp, về chủ nghĩa thực dân Phápđang trực tiếp thống trị Việt Nam. Đây là một sự lựa chọn hướng điđúng, hướng đi khác so với những nhà cách mạng tiền bối thể hiện sựnhạy cảm và sáng tạo độc đáo trong suy nghĩ và hành động của Nguyễn TấtThành. “ Sau khi xem xét họ làm ăn ra sao, tôi sẽ trở về giúp đồng bàotôi” (Báo Nhân dân,ngày 18-5-1965 ).
Khi đã có động cơ, mục đích rõ ràng, hướng đi đã xác định,Nguyễn Tất Thành đã chọn một cách đi riêng, đó là ra đi bằng lao độngcủa chính mình, “làm bất cứ việc gì để sống và để đi” (Trần Dân Tiên. Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch. NXB Sự Thật. HN. 2005, tr15).
Sau thời gian ở Pháp, Nguyễn Tất Thành tiếp tục cuộc hành trình đi quanhiều châu lục khác trên thế giới, quan sát, tìm tòi, khảo nghiệm, điđến nơi đâu, Người cũng đều được chứng kiến cảnh người dân ở các nướcthuộc địa có cuộc sống khổ cực như nhau, ở đâu chủ nghĩa thực dân cũnggây ra những tội ác man rợ. Chính quá trình tìm hiểu về chủ nghĩa thựcdân Pháp, Người hiểu biết rõ hơn về chủ nghĩa thực dân nói chung và từđó Người đã có sự đồng cảm với giai cấp công nhân và nhân dân lao độngbị áp bức bóc lột ở các dân tộc mà sau này Người đã rút ra một chân lý:“Dù màu da có khác nhau, trên đời này chỉ có hai giống người: giốngngười bóc lột và giống người bị bóc lột. Mà cũng chỉ có một tình hữu áilà thật mà thôi: tình hữu ái vô sản” (Hồ Chí Minh toàn tập, tập 1, Tr 266 ).
2. Tiếp theo nhữngnăm đầu tìm đường cứu nước, Nguyễn Tất Thành đã tìm thấy con đường giảiphóng dân tộc. Đây là bước ngoặt lớn thứ hai trong cuộc đời hoạt độngcủa Người. Bước ngoặt này gắn liền với sự kiện Nguyễn Tất Thành từ giãnước Anh trở lại nước Pháp.
Khoảng cuối năm 1917, Nguyễn TấtThành từ Anh trở lại Pháp để có điều kiện trực tiếp hoạt động trongphong trào Việt kiều và phong trào công nhân Pháp, Nguyễn Tất Thành đãthực sự bước vào cuộc chiến đấu, tham gia vào hoạt động, vào tổ chức,hòa mình vào phong trào đấu tranh quần chúng rộng lớn. Anh tham gia vàocác hoạt động chính trị, văn hóa, xã hội, khoa học, nghệ thuật rất đadạng, tham gia vào nhiều tổ chức khác nhau, đặc biệt là gia nhập Đảng Xãhội Pháp vì đây là tổ chức duy nhất theo đuổi lý tưởng cao quí củađại cách mạng Pháp: Tự do-Bình đẳng-Bác ái, tiếp xúc với đủ cáctầng lớp xã hội Pháp để tìm hiểu, học hỏi, tố cáo tội ác của bọn thựcdân Pháp, vạch trần những trò bịp bợm, giả dối của thực dân Pháp dướichiêu bài khai hóa văn minh cho những người Pháp có khuynh hướng dân chủvà tiến bộ.
Một số nhà hoạt động chính trị ở Pháp đã đánh giá rất caocác hoạt động của Nguyễn Ái Quốc và cho rằng chính Nguyễn Ái Quốc đãgiúp họ hiểu rõ hơn về chủ nghĩa thực dân và nắm chắc hơn những vấn đềvề đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân.
Tháng 6 năm 1919,Nguyễn Ái Quốc đưa ra Bản yêu sách 8 điểm của dân tộc Việt Nam trước Hộinghị Versailles. Bản Yêu sách phản ánh nguyện vọng của nhân dân Việt Nam,bản Yêu sách có tác động mạnh mẽ đến người Việt Nam ở trong nước và nướcngoài. Một người Việt Nam với tên gọi Nguyễn Ái Quốc đã dũng cảm đưavấn đề chính trị của Việt Nam ra quốc tế, đòi cho Việt Nam có nhữngquyền cơ bản chính đáng, thiết thực.
Đây là dấu hiệu mới của cuộc đấutranh của nhân dân Việt Nam trên đường đi tới độc lập dân tộc và từ đâyNguyễn Ái Quốc thực sự bắt đầu sứ mệnh của người chiến sĩ tiên phong củadân tộc Việt Nam trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân Pháp màchính Ác nu viên mật thám Pháp đã phải thốt lên dự cảm: “Con ngườithanh niên mảnh khảnh và đầy sức sống này có thể là người sẽ đặt chữthập cáo chung lên nền thống trị của chúng ta ở Đông Dương” (Hồng Hà. Thời thanh niên của Bác Hồ. NXB Thanh niên. HN. 1976, tr81)
Khát vọng của Nguyễn Ái Quốc là đấu tranh giải phóng dân tộc, nhưnglàm thế nào và đi theo hướng nào để đạt được mục đích đó, Nguyễn Ái Quốcvẫn còn đang tìm kiếm. Với một linh cảm đặc biệt do những năm thánghoạt động liên tục đem lại, yêu sách không thể là con đường đánh đổ đượcchủ nghĩa thực dân và giải phóng được dân tộc. Con đường đó chỉ có thểlà cách mạng theo gương Cách mạng tháng Mười.
Nguyễn Ái Quốcđã được đọc bản “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộcvà vấn đề thuộc địa” của V.I Lênin viết vào tháng 6 năm 1920 và đượccông bố trên báo Nhân đạo cơ quan ngôn luận của Đảng Xã hội Pháp ngày 16-17 tháng 7 năm 1920. Đầu đề bài viết có liên quan đến vấn đề thuộcđịa lập tức thu hút sự chú ý của Nguyễn Ái Quốc. Trong văn kiện này, V.ILenin đã nêu rõ: phải phân biệt lợi ích của giai cấp bị áp bức bóc lột,phân biệt những dân tộc bị áp bức không được hưởng quyền bình đẳng vớidân tộc đi áp bức, bóc lột được hưởng đầy đủ mọi quyền lợi để đập lại sựlừa dối kiểu dân chủ tư sản đang che dấu tuyệt đại đa số nhân dân trêntrái đất bị một thiểu số nhỏ bé những nước tư bản tiên tiến rất mực giàucó nô dịch về mặt thuộc địa và tài chính…
Lenin đã chỉ ra con đườnggiải phóng cho các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc, cho các nước chậm pháttriển. Vô sản và quần chúng lao động của tất cả các dân tộc và tất cảcác nước gần gũi nhau để tiến hành cuộc đấu tranh cách mạng chung nhằmlật đổ bọn địa chủ và giai cấp tư sản; các phong trào giải phóng dân tộcở thuộc địa phải gắn chặt với cuộc đấu tranh và chiến thắng của chínhquyền Xô Viết đối với chủ nghĩa đế quốc thế giới, các đảng cộng sản phảitrực tiếp ủng hộ phong trào cách mạng của các dân tộc thuộc địa…
Tất cả những vấn đề mà Nguyễn Ái Quốc đã từng trăn trở, tìm kiếm baolâu nay đã được giải đáp. Sau này, nhớ lại thời điểm lịch sử ấy, Ngườiđã viết: “Luận cương của Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sángtỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vui mừng đến phát khóc lên. Ngồi một mìnhtrong buồng mà tôi nói to lên như đang nói trước quần chúng đông đảo:“Hỡi đồng bào bị đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đâylà con đường giải phóng chúng ta”! Từ đó, tôi hoàn toàn tin theo Lenin,tin theo Quốc tế thứ ba”.(Hồ Chí Minh toàn tập, T10,Tr127)
Từ lúc ra đi tìm đường cứu nướcđến khi tìm thấy con đường giải phóng dân tộc, Nguyễn Ái Quốc đã trảiqua gần 10 năm lao động, học tập, đấu tranh với một nghị lực phi thườngvà một bản lĩnh sáng tạo, khoa học. Nguyễn Ái Quốc đã từ chủ nghĩa yêunước đến với chủ nghĩa Lenin, con đường giải phóng dân tộc mà Người đãtìm thấy chính là con đường cách mạng theo học thuyết cách mạng củaLenin.
Từ bản Luận cương của Lenin mà Nguyễn Ái Quốc đã tìmthấy phương hướng và đường lối cơ bản của phong trào cách mạng giảiphóng dân tộc trong đó có cách mạng Việt Nam, niềm tin ấy là cơ sở tưtưởng để Nguyễn Ái Quốc vững bước đi theo con đường cách mạng triệt đểcủa chủ nghĩa Lênin, quyết tâm đi theo con đường của Lenin vĩ đại.
Từ đây lịch sử cách mạng Việt Nam chấm dứt sự khủng hoảng về đườnglối cách mạng, chủ nghĩa Lenin mà Nguyễn Ái Quốc tiếp nhận được coi như“kim chỉ nam” soi sáng con đường đi tới thắng lợi của cách mạng ViệtNam.
3. Bước ngoặt lớn thứ ba trong hành trình tìm đường cứunước đó là thời gian Nguyễn Ái Quốc tham gia sáng lập Đảng Cộng sảnPháp.
Cuối năm 1920, khi Đảng Xã hội Pháp họp Đại hội lần thứXVIII tại thành phố Tours, Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội với tư cách làđại biểu chính thức và duy nhất của các nước thuộc địa Đông Dương, cùngvới đa số các đại biểu dự Đại hội Người đã bỏ phiếu tán thành gia nhậpQuốc tế III (Quốc tế cộng sản), tham gia sáng lập Đảng Cộng sản Pháp. Sựkiện này đã đánh dấu sự hoàn chỉnh trong hành trình ra đi tìm đường cứunước của mình. Đó là con đường cách mạng vô sản.
NguyễnÁi Quốc đã trở thành người cộng sản Việt Nam đầu tiên, đánh dấu một bướcchuyển biến quyết định trong nhận thức tư tưởng và lập trường chính trịcủa Người đã từ một người yêu nước tiến bộ thành một chiến sĩ xã hộichủ nghĩa mà chính Người, 40 năm sau nhìn lại sự kiện này đã viết: “…Cánhân tôi, từ lúc đầu nhờ được học tập truyền thống cách mạng oanh liệtvà được rèn luyện trong thực tế đấu tranh anh dũng của công nhân và củaĐảng cộng sản Pháp, mà tôi đã tìm thấy chân lý chủ nghĩa Marx-Lenin, đãtừ một người yêu nước tiến bộ thành một chiến sĩ xã hội chủ nghĩa” (Hồ Chí Minh toàn tập, tập 10, Tr241)
Kết quả của nhiều năm hoạt động thực tiễn trong phong tràocông nhân và lao động, của nghiên cứu lý luận mácxít đã đem lại choNgười nhận thức sâu sắc về cách mạng và con đường cách mạng. Chính Ngườikhẳng định rằng: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có conđường nào khác con đường cách mạng vô sản” (Hồ Chí Minh toàn tập, tập 9,Tr314).
Vì vậy, Nguyễn Ái Quốclà người đã sớm gắn phong trào cách mạng Việt Nam với phong trào côngnhân quốc tế, gắn cách mạng Việt Nam với cách mạng thế giới, gắn cuộcđấu tranh giải phóng của dân tộc Việt Nam với phong trào giải phóng củatất cả các dân tộc bị áp bức khác. Có được nhận thức trên cũng bởi vìNguyễn Ái Quốc đã sớm đến với lập trường của giai cấp vô sản, lập trườngcủa chủ nghĩa Marx-Lenin và không ai khác, Nguyễn Ái Quốc chính làngười Việt Nam đầu tiên đã tìm ra con đường cứu nước bằng con đường vôsản hóa.
Trên đây chúng ta đã thấy rõ ba bước ngoặt lớn gắnliền với những sự kiện tiêu biểu trong hành trình tìm đường cứu nước củaNguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh. Trải qua mỗi một bước ngoặt của hànhtrình tìm đường cứu nước đó là một sự phát triển không ngừng trong nhậnthức về con đường cách mạng của Nguyễn Ái Quốc, là tiền đề rất quantrọng để mở ra con đường mới đầy triển vọng của cách mạng Việt Nam màsau này Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo: độclập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, xây dựng đất nước dân chủ,công bằng, văn minh như ngày nay./.
(TTXVN/Vietnam+)