Mùa xuân cùng tất cả sự tươi mới, rộn ràng đã đến với mỗi người; với những ngườihoạt động trong lĩnh vực văn học dịch, xuân này vẫn còn không ít những trăn trở.
Những mùa xuân đã qua
Những năm qua, văn học dịch ở Việt Nam đã phát triển sôi động, có được nhữngthành tựu đáng ghi nhận, đóng góp tích cực cho sự phát triển của văn học nướcnhà, góp phần thúc đẩy giao lưu văn hoá và hội nhập quốc tế.
Tuy chưa có con số thống kê chính xác tổng số sách đã được dịch cũng như sốlượng các dịch giả, song trong giới dịch thuật có rất nhiều tên tuổi được bạnđọc yêu mến và một số lượng lớn tác phẩm chất lượng được đón nhận.
Riêng trong 10 năm trở lại đây, hàng loạt tác phẩm nhận được giải thưởng của HộiNhà văn Việt Nam . Điển hình là "Faust" - kịch thơ của đại văn hào Đức Goethe doQuang Chiến dịch năm 2002, "Đàn hương hình" - tiểu thuyết của Mạc Ngôn (TrungQuốc) do Trần Đình Hiến dịch năm 2003, "Quý thành" - tiểu thuyết của Giả Bình Ao(Trung Quốc) do Lê Bầu dịch năm 2004... Trong các năm từ 2005-2010, giải thưởngcủa Hội Nhà văn Việt Nam chỉ trao cho hai thể loại, một trong số đó là dịchthuật văn học.
Thời gian qua, đã xuất hiện thêm nhiều dịch giả mới, có tâm huyết góp phần thúcđẩy văn học dịch của ta vươn lên. Bạn đọc đã biết đến nhiều tác giả dịch tácphẩm nổi tiếng thế giới như: Nguyễn Bích Lan với "Triệu phú khu ổ chuột" củaVikas Swarup, Nguyễn Thế Vinh với "Chân dung một chàng trai trẻ" của JamesJoyce, Bùi Thị Loan với 2 tác phẩm "Cậu ấm ngây thơ" và "Tôi là con mèo" củaNatsume Soseki...
Hàng loạt sách của các tác giả được giải thưởng Nobel trong những năm gần đâynhư Toni Morrison, Mazio Vargaslosa, Cao Hành Kiện, Orhan Pamuk hay các tác giảđương đại nổi tiếng như Marakami, đới Tứ Kiệt, Mạc Ngôn ... đã được các dịch giảkịp thời dịch ra tiếng Việt
Đáng chú ý, một kỷ lục ít ai địch nổi trong sách dịch ở Việt Nam là cuốnScarlett (hậu "Cuốn theo chiều gió") được tung ra thị trường Mỹ ngày 25/9/1991thì đến cuối tháng 10/1991 đã thấy bản dich tiếng Việt bày bán ở các thành phốlớn trong nước.
Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Văn Dân, Chủ tịch Hội đồng văn học dịch Hội Nhà vănViệt Nam, là lĩnh vực liên quan đến nhiều bộ phận của văn hoá và khoa học, vănhọc dịch trong thời gian qua đã làm nảy sinh nhiều vấn đề gây tranh cãi.
Trên diễn đàn văn nghệ đã xuất hiện nhiều ý kiến tranh luận về chất lượngdịch thuật, các nguyên tắc dịch thuật và cả trình độ của đội ngũ dịch giả.
Liên tiếp có những nhận định của nhiều tên tuổi có uy tín về tình trạng dịch tựphát, “vừa thừa, vừa thiếu”, dịch lệch hướng. Và tổng thể “chúng ta chậm ít nhấtlà 50 năm trong chuyện dịch của văn học thế giới” (Nhà văn Nguyên Ngọc), hơn thế“... không chỉ chậm 50 năm thôi đâu mà có những tác giả chậm 100 năm, hoặc vàitrăm năm, đặc biệt là tiểu thuyết...” (Nhà nghiên cứu phê bình Lại Nguyên Ân)
Và những mùa xuân tới
Để văn học dịch có những mùa xuân trọn vẹn, dịch giả Hoàng Thúy Toàn mong muốnNhà nước và các cơ quan chức năng nên coi trọng đúng mức lĩnh vực dịch văn học,có sự đầu tư xứng đáng, không để văn học dịch phải tự xoay sở, tự điều chỉnh.
Cụ thể hơn, nhà thơ, dịch giả Bằng Việt cho rằng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịchcần có định hướng cho sách dịch hiện nay; tạo một quỹ để mua và thẩm định cácsách cần dịch; lập Trung tâm tư vấn hoặc cơ quan thẩm định về mặt dịch thuật;trong đó, tập hợp được các chuyên gia giỏi, có trình độ nhận xét, thẩm định tácphẩm khi chọn dịch…
Luôn trăn trở về vấn đề đào tạo đội ngũ làm việc trong lĩnh vực văn học dịch,dịch giả Lê Đức Mân cũng chia sẻ: "Việt Nam đang thiếu hụt người dịch. Lớp dịchgiả mà chúng tôi định nhờ cậy phần lớn đều ở tuổi 70 trở lên, lớp trung niên thìđang bận việc của nhà nước, còn lớp trẻ ít lắm..."
Về quảng bá văn học dịch, dịch giả Lê Đức Mân cho biết Việt Nam đã thành lậpđược Quỹ hỗ trợ Quảng bá văn học Việt-Nga; hy vọng sẽ có thêm những động tháitích cực nữa nhằm đẩy nhanh quá trình giao lưu văn hóa nói chung và văn học nóiriêng của Việt Nam với toàn thế giới./.
Mỹ Bình (TTXVN)