Từ dấu tích khảo cổ đến hình hài Điện Kính Thiên

Những chứng cứ vật chất còn lại không chỉ phản ánh trình độ kiến trúc, mỹ thuật cung đình thế kỷ XV mà còn trở thành cơ sở khoa học quan trọng cho quá trình bảo tồn, nghiên cứu và phục hồi công trình.

Toàn cảnh nền Điện Kính Thiên nhìn từ phía Nam. Chính điện được xây dựng từ thời Lê sơ tại vị trí trung tâm Cấm thành Thăng Long; kiến trúc gỗ không còn, hiện dấu tích nổi bật nhất trên mặt đất là nền điện cùng hệ thống thềm bậc đá. Nền điện hiện dài khoảng 57m, rộng 41,5m và cao khoảng 2,3m. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Mô hình nghiên cứu phục dựng hình ảnh Điện Kính Thiên thời Lê sơ được giới thiệu tại Hoàng thành Thăng Long. Quá trình tái hiện kiến trúc được xây dựng trên bốn nhóm tư liệu gồm khảo cổ học, mô hình kiến trúc, tư liệu minh văn và nghiên cứu so sánh với kiến trúc cung điện cổ tại Đông Á. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Không gian chính diện trong mô hình nghiên cứu Điện Kính Thiên thể hiện tính đăng đối trên trục trung tâm. Theo kết quả nghiên cứu liên ngành, Điện Kính Thiên và không gian chính điện nằm tại trung tâm Cấm Thành, giữ vai trò trung tâm quyền lực và nghi lễ cung đình của Đại Việt trong nhiều thế kỷ. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Sừng rồng phủ men vàng, niên đại thời Lê sơ, thế kỷ XV, được trưng bày tại Hoàng thành Thăng Long. Những cấu kiện trang trí phủ men vàng cùng ngói men xanh là nguồn cứ liệu trực tiếp để các nhà nghiên cứu nhận diện hình thức trang trí bộ mái kiến trúc cung đình. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Không gian trưng bày tập hợp nhiều loại vật liệu kiến trúc phát hiện qua khảo cổ tại Hoàng thành Thăng Long. UNESCO năm 2025 ghi nhận những kết quả nghiên cứu khoa học nhằm xác định cấu hình kiến trúc Điện Kính Thiên, đồng thời đề nghị tiếp tục làm rõ mức độ tin cậy của từng giả thuyết phục dựng. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Các loại ngói kiến trúc thời Lê sơ, trong đó có ngói đường cái bằng đất nung. Những phát hiện về ngói, cấu kiện mái và vật liệu xây dựng là một trong những nhóm bằng chứng quan trọng để giải mã hình thái kiến trúc Điện Kính Thiên. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Ngói trích thủy men xanh cùng các loại ngói men thời Lê sơ, thế kỷ XV. Sự hiện diện của vật liệu phủ men xanh và men vàng cho thấy bộ mái kiến trúc cung đình có bảng màu và hệ thống trang trí phong phú hơn nhiều so với hình dung chỉ dựa trên các dấu tích đá còn lại trên mặt đất.

Hình nhân tỷ lệ trên trục chính của mô hình giúp người xem hình dung tương quan giữa con người với quy mô Điện Kính Thiên. Đây là chi tiết minh họa tỷ lệ, không nên đồng nhất hình nhân này với một vị vua cụ thể khi chưa có thông tin xác nhận từ đơn vị trưng bày. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Gạch hình chữ nhật bằng đất nung in chìm dòng chữ Hán “Thọ Vực Huyện, Nhân Khảm Hương”, niên đại thời Lê sơ, thế kỷ XV. Những viên gạch có minh văn không chỉ là vật liệu kiến trúc mà còn cung cấp dữ liệu cho việc nghiên cứu tổ chức sản xuất và cung ứng vật liệu xây dựng cho kinh thành. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Mô hình Điện Kính Thiên nhìn từ góc nghiêng, thể hiện nền điện, hệ thống cột, bộ mái và thềm bậc. Các phương án nghiên cứu trước đây từng giả định mặt bằng chính điện gồm 9 gian theo chiều ngang; kết quả khai quật năm 2026 tiếp tục cung cấp dữ liệu thực địa để xác định chính xác hơn quy mô và tỷ lệ công trình. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Chi tiết bộ mái của mô hình Điện Kính Thiên với hệ thống ngói và trang trí hình rồng. Các kết quả khảo cổ tại Hoàng thành Thăng Long đã phát hiện ngói men vàng, men xanh và các bộ phận ngói rồng, cung cấp căn cứ quan trọng để nghiên cứu màu sắc và hình thái mái cung điện thời Lê sơ. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Các cấu kiện trang trí kiến trúc hình rồng bằng đất nung được trưng bày tại Hoàng thành Thăng Long. Việc phát hiện nhiều loại hình rồng trên cấu kiện mái giúp các nhà nghiên cứu từng bước phục hồi hệ thống trang trí của kiến trúc cung đình thời Lê sơ. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Các cấu kiện tạo hình rồng dùng trong trang trí kiến trúc cung đình. Khảo cổ học tại khu vực Chính điện Kính Thiên đã phát hiện nhiều bộ phận của loại ngói rồng, gồm đầu, thân và đuôi, cho thấy bộ mái cung điện thời Lê sơ có hệ thống trang trí đặc biệt phong phú. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Trụ bình như ý bằng đá, niên đại thời Lê sơ, thế kỷ XV. Các cấu kiện đá như trụ, tay vịn và phiến bưng lan can góp phần giúp giới nghiên cứu nhận diện không chỉ tòa chính điện mà cả hệ thống lan can và tổ chức không gian bao quanh kiến trúc cung đình. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Tay vịn lan can bằng đá thời Lê sơ, thế kỷ XV. Tư liệu lịch sử và dấu tích tại nền Điện Kính Thiên cho thấy khu chính điện từng có sân rộng và hệ thống lan can bao quanh, tạo nên không gian trang nghiêm của trung tâm Hoàng cung. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Chi tiết các cấu kiện trang trí hình rồng cho thấy kỹ thuật tạo hình tinh xảo của vật liệu kiến trúc cung đình. Hình tượng rồng không chỉ xuất hiện trên mái mà còn hiện diện trên thềm bậc, lan can và các bộ phận chịu lực, tạo thành một hệ thống biểu tượng xuyên suốt Điện Kính Thiên.

Phiến bưng lan can bằng đá chạm khắc vân mây và hình rồng, niên đại thời Lê sơ, thế kỷ XV. Hình tượng rồng, mây xuất hiện dày đặc trên kiến trúc Điện Kính Thiên, phản ánh ngôn ngữ mỹ thuật gắn với quyền lực hoàng gia dưới triều Lê sơ. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Tượng đầu rồng bằng đất nung đặt trên gác mái, được trưng bày trong không gian giới thiệu tư liệu về Điện Kính Thiên. Đây là cấu kiện trang trí kiến trúc, không phải phần đầu của một con rồng đá ở Thềm Rồng; hình thức và vị trí trưng bày cho thấy hiện vật được dùng để minh họa hệ thống trang trí trên mái cung điện thời Lê sơ. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Gạch vồ xám bằng đất nung thời Lê sơ, thế kỷ XV. Khai quật năm 2026 cho thấy nền Điện Kính Thiên được đắp đầm bằng đất sét và vật liệu vỡ trước khi bố trí hệ thống móng cột, qua đó làm rõ kỹ thuật xây dựng quy mô lớn của chính điện. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Không gian trưng bày kết nối hiện vật khảo cổ với mô hình nghiên cứu phục dựng Điện Kính Thiên. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Mô hình đất nung kiến trúc thời Lê sơ, niên đại thế kỷ XV là Bảo vật quốc gia được công nhận năm 2024. Hiện vật được phát hiện trong khu vực Chính điện Kính Thiên và lưu giữ rõ hệ cột, hệ xà, hệ đấu củng cùng cấu tạo bộ mái, trở thành một trong những bằng chứng quan trọng nhất để nghiên cứu kiến trúc cung đình thời Lê sơ. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Bộ thành bậc phía Nam Điện Kính Thiên, một trong những dấu tích nguyên gốc đặc biệt quan trọng còn lại của chính điện thời Lê sơ. Bộ thành bậc gồm hai thành chạm rồng ở giữa và hai thành chạm mây hóa rồng ở hai bên, tạo thành ba lối lên xuống; lối chính giữa nằm trên trục Ngự đạo và dành cho nhà vua. Bộ thành bậc được tạo tác dưới thời vua Lê Thánh Tông và đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Các nhà khoa học khảo sát hố khai quật khảo cổ với những dấu tích kiến trúc còn nằm trong lòng đất tại khu vực Điện Kính Thiên. Hệ thống nền móng, bó nền và các dấu tích kiến trúc được phát hiện qua khảo cổ góp phần bổ sung dữ liệu để từng bước giải mã cấu trúc không gian trung tâm của Hoàng thành Thăng Long. (Ảnh: Tư liệu Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long-Hà Nội)

Đoạn lan can hiện hữu ở phía Nam nền Điện Kính Thiên. Sử liệu cho biết năm 1467, triều Lê cho dựng hệ thống lan can đá trên nền điện; khảo cổ học sau này cũng phát hiện nhiều mảnh cấu kiện lan can như tay vịn, trụ, phiến bưng và các chi tiết chạm rồng. Tuy nhiên, hiện trạng khu nền Điện Kính Thiên đã trải qua nhiều giai đoạn biến đổi, vì vậy không nên mặc định toàn bộ phần kiến trúc đang nhìn thấy trong ảnh đều thuộc nguyên gốc thời Lê sơ. (Ảnh: Phạm Tuấn Anh/TTXVN)

Đoàn chuyên gia khảo sát trực tiếp các lớp di tích, dấu tích kiến trúc được phát hiện qua khai quật khảo cổ tại khu vực Điện Kính Thiên. Việc nhận diện mối quan hệ giữa các lớp kiến trúc qua nhiều thời kỳ là một trong những cơ sở khoa học quan trọng cho quá trình nghiên cứu, phục dựng không gian chính điện. (Ảnh: Tư liệu Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long-Hà Nội)

(TTXVN/Vietnam+)