Sáng 29/9, Hà Nội khởi công Dự án bảo quản, tu bổ, phục hồi Điện Kính Thiên tại số 9 Hoàng Diệu, Ba Đình.
Đây là một dấu mốc quan trọng trong hành trình bảo tồn và phát huy giá trị Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long-Hà Nội, góp phần tôn vinh chiều sâu lịch sử, văn hóa của Thủ đô và tạo nên một điểm nhấn đặc biệt trong không gian di sản quốc gia, quốc tế.
15 năm hoàn thiện cơ sở khoa học phục dựng Điện Kính Thiên
Việc phục dựng Điện Kính Thiên diễn ra đúng vào dịp Việt Nam đăng cai tổ chức Hội nghị Đối thoại châu Á-Thái Bình Dương về di sản và tính xác thực (từ ngày 27/9 đến 1/10/2026), đánh dấu bước tiến quan trọng sau 15 năm nghiên cứu khảo cổ học liên tục và hợp tác quốc tế, đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về tính xác thực của UNESCO.
Theo Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long-Hà Nội, năm 2010, khi Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa thế giới, Chính phủ Việt Nam đã cam kết triển khai các biện pháp bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản. Trong đó, nghiên cứu khảo cổ được xác định là một nhiệm vụ quan trọng nhằm khai quật, nhận diện và minh chứng những giá trị cốt lõi của khu di sản.
Từ đó đến nay, công tác nghiên cứu, nhất là nghiên cứu khảo cổ di sản Hoàng thành Thăng Long đạt được nhiều kết quả quan trọng với sự đồng hành, hỗ trợ, giám sát của UNESCO, Trung tâm Di sản thế giới ICOMOS.
Trước đó, Thông cáo Hà Nội năm 2022 đã chỉ ra các tòa nhà đương đại án ngữ tại vùng lõi di sản là rào cản lớn đối với việc thực hiện các cam kết quốc tế.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tại kỳ họp năm 2024 ở Ấn Độ, UNESCO đã thông qua Nghị quyết 46 cho phép Việt Nam hạ giải có kiểm soát 6 tòa nhà đương đại tại khu vực này.
Tiếp đó, tháng 7/2025, tại kỳ họp lần thứ 48 tổ chức tại Busan (Hàn Quốc), Ủy ban Di sản thế giới của UNESCO đã thông qua Quyết định số 48 COM 7B.25 “Tầm nhìn về việc chỉnh trang, tôn tạo trục trung tâm của Hoàng thành Thăng Long.” Trong đó, UNESCO đồng thuận với việc phục dựng Điện Kính Thiên và không gian chính Điện Kính Thiên.
Các kết quả khai quật khảo cổ học trong thời gian qua, đặc biệt là trong hai năm 2025, 2026 càng giúp các nhà khoa học nhận diện rõ hơn quy mô, mặt bằng, cấu trúc thành phần… của không gian Điện Kính Thiên (thời Lê sơ và Lê Trung hưng) làm cơ sở khoa học cho công tác phục dựng Điện Kính Thiên như một phần của chiến lược diễn giải di sản và làm tăng giá trị nổi bật toàn cầu của di sản Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long.
Đặc biệt, tại Hội thảo khoa học “Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò khu vực Chính điện Kính Thiên năm 2026” ngày 14/9/2026 đã cung cấp thêm các cứ liệu quan trọng cho quá trình nghiên cứu. Kết quả cho thấy địa tầng văn hóa dày khoảng 6m, gồm các lớp từ thời Đại La, Đinh-Tiền Lê, Lý, Trần, Lê sơ, Lê Trung hưng đến thời Nguyễn. Đây là địa tầng dày nhất, đầy đủ nhất của lịch sử Thăng Long-Hà Nội lần đầu tiên được phát hiện.
Đồng thời, khảo cổ có định hướng trên Trục Hoàng đạo cũng phát lộ hệ thống nền móng cung điện từ thời Lý và các thời kỳ phát triển nối tiếp. Những phát hiện này tạo thêm cơ sở để hình dung không gian trung tâm của Hoàng thành qua các thời kỳ, đồng thời cung cấp cứ liệu khoa học quan trọng để phục dựng di sản.
Từ kết quả nghiên cứu và khai quật qua nhiều năm, đặc biệt là phát hiện mới về nền móng và không gian kiến trúc, các nhà khoa học khẳng định đã có cơ sở khoa học quan trọng để phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian xung quanh.
Tuy nhiên, việc phục dựng cần thực hiện thận trọng dựa trên nền tảng khoa học vững chắc, tiếp tục nghiên cứu thêm yếu tố kiến trúc, mỹ thuật, không gian và công năng.
Phương án phục dựng theo nguyên tắc xác thực của văn kiện quốc tế và bộ công cụ do ICOMOS đề xuất, bảo đảm gia tăng giá trị nổi bật toàn cầu cho Di sản Thế giới Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long-Hà Nội.
Theo các nhà khoa học, việc nghiên cứu phục dựng Chính điện Kính Thiên và không gian Chính điện được kỳ vọng tạo điểm nhấn quan trọng trong tổng thể Khu di sản. Qua đó, lịch sử, kiến trúc và các giá trị văn hóa cung đình được diễn giải sinh động hơn, góp phần phát huy giá trị di sản và tăng sức hấp dẫn của Hoàng thành Thăng Long đối với công chúng trong nước và quốc tế.
Điện Kính Thiên - "trái tim" của Hoàng thành Thăng Long
Điện Kính Thiên là cung điện quan trọng nhất nằm giữa trung tâm Cấm thành Thăng Long, nơi ngự trị của các Hoàng đế và là biểu tượng cho quyền lực tối cao của nước Đại Việt thời kỳ nhà Lê từ thế kỷ XV đến XVIII. Đây là nơi diễn ra các nghi thức quan trọng nhất của quốc gia như: lễ Đăng cơ (Hoàng đế lên ngôi), lễ Đại triều và lễ đón tiếp sứ thần các nước...
Theo "Đại Việt sử ký toàn thư," ngay sau khi đánh bại quân Minh và giành lại độc lập cho đất nước, năm 1428, Vua Lê Thái Tổ lên ngôi và tiếp tục chọn Thăng Long làm kinh đô.
Trên nền các cung điện thời Lý và Trần, triều Lê cho xây dựng một chính điện mới mang tên Điện Kính Thiên, trở thành trung tâm của Hoàng cung. Tên gọi “Kính Thiên” mang ý nghĩa “kính trời,” thể hiện tư tưởng trị quốc của các vị Hoàng đế, đồng thời khẳng định tính chính danh của vương triều trước trời đất và nhân dân.
Qua nhiều triều đại, khu vực này luôn giữ vai trò là trung tâm quyền lực tối cao của quốc gia. Trong suốt thời Lê sơ và Lê Trung Hưng, Điện Kính Thiên là nơi diễn ra hầu hết các nghi lễ quan trọng của triều đình. Tại đây, các vị Hoàng đế tổ chức lễ đăng quang, thiết đại triều, tiếp đón sứ thần nước ngoài, ban bố các chiếu chỉ quan trọng, phong tước cho các đại thần và bàn bạc những vấn đề liên quan đến chính trị, quân sự, ngoại giao của đất nước.
Không gian phía trước điện là sân Đại Triều, nơi các quan văn võ xếp hàng theo phẩm cấp để tham dự các buổi thiết triều. Từ Đoan Môn, con đường Ngự đạo dẫn thẳng tới Điện Kính Thiên tạo thành trục trung tâm của toàn bộ Hoàng thành Thăng Long. Chính vì vậy, Điện Kính Thiên không đơn thuần là một công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng cho quyền lực tối cao của quốc gia Đại Việt trong nhiều thế kỷ.
Trải qua hơn 388 năm tồn tại, năm 1816, vua Gia Long đã cho xây dựng cung điện mới Long Thiên tại nền điện Kính Thiên để làm hành cung cho các vua nhà Nguyễn mỗi khi tuần du ra Bắc. Năm 1841, vua Thiệu Trị đổi tên là điện Long Thiên.
Năm 1886, sau khi thực dân Pháp chiếm Hà Nội, điện Long Thiên bị phá hủy để xây tòa nhà của quân đội Pháp. Dấu tích lưu lại cho đến ngày nay của điện Kính Thiên là thềm bậc đá chạm rồng, nay đã trở thành bảo vật quốc gia.
Việc phục dựng Điện Kính Thiên đáp ứng sự mong chờ lâu nay của giới khoa học và nhân dân, bởi di sản hiện chủ yếu là phế tích, khiến du khách khó hình dung về trung tâm quyền lực tối cao của đất nước thời quân chủ.
Trong quá trình triển khai dự án, Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long-Hà Nội xác định hai nguyên tắc cốt lõi. Trước hết là bảo tồn nguyên trạng di tích gốc, bảo vệ tuyệt đối các tầng văn hóa dưới lòng đất và gìn giữ những dấu tích nguyên gốc do cha ông để lại, qua đó duy trì tính xác thực của di sản và tạo điều kiện để các thế hệ sau tiếp tục nghiên cứu.
Cùng với đó, việc phục dựng dựa trên cơ sở khoa học. Toàn bộ quá trình tu bổ, phục dựng được xác định tuân thủ nghiêm ngặt Văn kiện Nara về tính xác thực cùng các hướng dẫn chuyên môn của UNESCO và ICOMOS.
Ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long-Hà Nội, cho biết việc phục dựng Điện Kính Thiên là chủ trương lớn đã được Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội thông qua. Công tác nghiên cứu đã làm rõ những cứ luận khoa học. Yêu cầu quá trình thi công phải tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bảo tồn nguyên vẹn các tầng văn hóa khảo cổ dưới lòng đất, không can thiệp hay đè lên kiến trúc gốc.
Việc phục dựng Điện Kính Thiên không chỉ đáp ứng nguyện vọng của chính quyền và nhân dân Thủ đô mà còn đóng vai trò then chốt trong chiến lược "diễn giải di sản."
Công trình sau khi phục dựng sẽ giúp du khách trong và ngoài nước cảm nhận trọn vẹn không gian điện đại triều và giá trị lịch sử sâu sắc của di sản, qua đó biến di sản thành nguồn lực sức mạnh mềm thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội Thủ đô./.
Hà Nội: Công bố kết quả khảo cổ khu vực nền điện Kính Thiên năm 2025
Cuộc khai quật đã làm sáng tỏ quy mô và nền móng kiến trúc chính điện Kính Thiên thời Lê, điện Long Thiên thời Nguyễn và lần đầu tiên phát hiện dấu tích văn hóa thời Lý, Trần, Tiền Thăng Long ở đây.
