Nhân kỷ niệm 100 năm Ngày Bác Hồ ra đi tìm đường cứu nước(5/6/1911-5/6/2011), TTXVN giới thiệu bài viết của phó giáo sư, tiến sĩ PhạmHồng Chương, Viện Hồ Chí Minh và các Lãnh tụ của Đảng, Học viện Chính trị-Hànhchính Quốc gia Hồ Chí Minh với nhan đề: Sự kiện Nguyễn Tất Thành đi tìm đườngcứu nước - Ý nghĩa lịch sử và thời đại.
Ngày 5/6/1911, từ cảng Sài Gòn, Chủ tịch Hồ Chí Minh- lúc này mang tên NguyễnTất Thành - bắt đầu cuộc hành trình ra nước ngoài tìm đường cứu nước, cứu dân.Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lịch sử đấu tranh vì sự sinhtồn và phát triển của dân tộc Việt Nam. Nhìn từ góc độ hội nhập quốc tế, bàiviết hy vọng làm sáng tỏ thêm ý nghĩa lịch sử và thời đại của sự kiện lịch sử vĩđại này.
1. Bắt đầu từ khát vọng từ tuổi 13, Nguyễn Tất Thành đã “muốn đi ra nước ngoài,xem nước Pháp”, “muốn làm quen với nền văn minh Pháp”, nhưng không chỉ để thỏamãn ước mơ hiểu biết của tuổi trẻ, mà là “muốn tìm xem ẩn giấu đằng sau” nhữnggì đã làm nên văn minh và sức mạnh của phương tây; muốn “xem cho rõ” sự “làm ănra sao” của những cường quốc mà các nhà yêu nước Việt Nam đương thời kì vọng cóthể giúp đất nước mình thoát khỏi ách thống trị thực dân; và, “sau khi xem xéthọ làm thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta.”
Với hành trang chủ nghĩa yêu nước-nhân văn Việt Nam và mục đích xác định trước,bằng lao động, Người bắt đầu cuộc hành trình sang phương tây tìm con đường mớiđể cứu nước cứu, dân.
Trong khoảng thời gian này, không chỉ có Nguyễn Tất Thành phát hiện ra cái mới,muốn làm quen, đi tìm và học cái đã tạo nên văn minh, sức mạnh của nền văn minhphương tây để trở về mưu độc lập, tự cường cho dân tộc, giải phóng cho đồng bàocủa mình. Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh là những người tiên phong như vậy.
Mang chung hành trang là chủ nghĩa yêu nước - nhân văn Việt Nam và cùng mụcđích, nhưng giữa hai Cụ Phan với Nguyễn Tất Thành có những khác nhau. Một bên làtìm, học cái mới mà dân tộc chưa có và xem đó như một chỗ dựa, một cứu cánh; mộtbên là muốn tìm hiểu giá trị thật của cái mới và cả cái ẩn giấu đằng sau nó; bênnày chỉ mới tiến đến ở sự tiếp nhận, còn bên kia là đến tận nơi và xem cho rõcách làm.
Cho dù có cùng hành trang, cùng mục đích, nhưng sự khác nhau về tầm nhìn vàphương pháp của họ đã tạo ra kết quả khác biệt. Bên này, là tiếp nhận và đưa vềcái mới mà dân tộc chưa có nhưng không biết nó đã bắt đầu trở nên lỗi thời sovới sự phát triển của lịch sử nhân loại.
Bên kia với sự khảo sát trực tiếp, phân tích, so sánh giữa lý thuyết với kếtquả thực tế của các cuộc cách mạng điển hình trên thế giới (đã có đến thời điểmđó) để lựa chọn nhằm tiếp nhận những giá trị chung và mới của nhân loại đặng tìmra con đường cứu nước, cứu dân thích hợp với hoàn cảnh cụ thể của nước nhà vàtương thích với sự vận động, xu thế phát triển mới trong quá trình tiến hóa củaloài người.
Cũng vì vậy, những cố gắng cao nhất của hai cụ Phan cũng chỉ làm bùng phátmột phong trào dân tộc, nuôi dưỡng ngọn lửa yêu nước trong nhân dân, bởi nhữngcái được cho là chưa có và được xem là mới đối với dân tộc mà hai Cụ đưa về đãbị lịch sử nhân loại và chính phong trào cách mạng dân tộc vượt qua.
Bằng lao động và hòa vào dòng chảy của các sự kiện trên thế giới, cuộc hànhtrình của Nguyễn Tất Thành được tiến hành trong gần một thập kỉ ở nước ngoàikhông chỉ để biết thế giới mà chính là quá trình học tập, khảo sát, nghiên cứukĩ lưỡng nhằm thấu hiểu để chọn lọc và tiếp thu những giá trị văn hóa-văn minhcủa nhân loại.
Thông qua quá trình đó của cuộc hành trình vĩ đại đến với các dân tộc, chủngtộc ở các châu lục, đặc biệt là trải qua thực tiễn đấu tranh cách mạng ở nhiềunước đã nâng cao trí tuệ, làm giàu văn hóa và mở rộng thế giới quan cho Người -từ tầm mức dân tộc đến nhân loại. Đó là cơ sở tạo ra sự khác biệt giúp cho Ngườithấu hiểu được sự tương đồng và khác biệt giữa triết lý phương Đông và phươngTây; đã nhận thấy nguồn gốc trực tiếp nỗi khổ đau chung của các dân tộc thuộcđịa và những người lao động, không phân biệt chủng tộc, màu da, trên hành tinhnày và đi tới khẳng định: vấn đề giải phóng dân tộc, giải phóng con người khôngchỉ là nhu cầu của dân tộc và con người Việt Nam mà là của các dân tộc bị áp bứcvà nhân dân cần lao trên thế giới.
Bằng trực tiếp khảo sát tại quê hương của các cuộc cách mạng tư sản điển hình(Pháp, Anh và Mỹ), với trí tuệ thiên tài của mình, Nguyễn Tất Thành đã phát hiệnvà tiếp nhận “những lời bất hủ” mang giá trị chung của nhân loại về quyền dântộc và quyền con người được ghi trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ và Tuyênngôn nhân quyền và dân quyền của nước Pháp. Đồng thời, Người cũng thấy rõ hạnchế giữa lí thuyết và thực tế mà nổi bật là tính chất “không đến nơi” của cáccuộc cách mạng này.
Những kết luận trên đây không phải chỉ là kết quả của sự trải nghiệm. Chỉ vớitầm trí tuệ không ngừng được nâng cao, trên cơ sở được làm giàu về các giá trịvăn hóa-văn minh nhân loại và với một tầm nhìn thế giới trong phân tích lý luậnvà kiểm nghiệm thực tiễn, Nguyễn Tất Thành mới có thể đúc rút thành những kếtluận khoa học đúng đắn có giá trị quan trọng như vậy. Do đó, Người không chỉdừng lại ở phân tích lý luận và thực tiễn để chọn lọc và thâu thái các giá trịvăn hóa - văn minh nhân loại, mà còn trên cơ sở các kết luận đó, tìm lời giảiđáp những vấn đề đang được đặt ra trong lịch sử tiến hóa của loài người.
Đây chính là sự chuẩn bị- cả trên phương diện lí luận và thực tiễn - đểNgười, không chỉ đi từ dân tộc đến nhân loại trong nhận thức các giá trị văn hóa- văn minh mà còn tiến tới năng lực phát hiện và nắm bắt được quy luật tiến hóacủa lịch sử nhân loại, xu thế của thời đại bằng thế giới quan khoa học và cáchmạng của Chủ nghĩa Marx-Lenin.
Đi từ Dân tộc đến Nhân loại, tiếp thu chủ nghĩa Marx-Lenin là quá trình từ nhậnthức cảm tính đến khoa học. Với thế giới quan khoa học và cách mạng, Nguyễn áiQuốc đã phát hiện và nhận thức được quy luật tiến hóa, xu thế phát triển trongtiến trình đi lên của loài người và đi tới khẳng định: “Muốn cứu nước và giảiphóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản.”
Đặt cách mạng giải phóng dân tộc trong quỹ đạo của cách mạng vô sản và chỉ rõ“cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩathì mới giành được thắng lợi hoàn toàn,” Người đã chỉ rõ: cách mạng giải phóngdân tộc phải hướng đích tới sự giải phóng triệt để đối với con người theo quyluật tiến hóa tự nhiên của lịch sử nhân loại. Độc lập dân tộc phải đưa tới tựdo-hạnh phúc cho con người.
Với con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Nguyễn TấtThành-Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh đã chỉ ra, cách mạng Việt Nam hàm chứa sâu sắccác nội dung dân tộc-nhân loại và thời đại, và do đó, với đường lối đúng đắnthuận theo quy luật tiến hóa của nhân loại, được sự ủng hộ của toàn dân và nhândân tiến bộ trên toàn thế giới, cách mạng Việt Nam đã hội đủ các yếu tố thiênthời-địa lợi-nhân hòa đảm bảo cho sự thắng lợi.
Với tất cả các ý nghĩa đó, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà nộidung là giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng con người là triết lí pháttriển Việt Nam . Đây là nội dung căn bản nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh, là sợichỉ đỏ xuyên suốt, chi phối mọi hoạt động lí luận và thực tiễn của cách mạnggiải phóng dân tộc cũng như trong công cuộc xây dựng xã hội mới - xã hội xã hộichủ nghĩa - đem lại tự do, hạnh phúc cho con người. Tìm ra con đường cứu nướcđúng đắn là công lao vĩ đại đầu tiên, là cống hiến lí luận sáng tạo hàng đầu củaChủ tịch Hồ Chí Minh và là di sản có giá trị vĩnh hằng đối với cách mạng ViệtNam.
3. Đi ra nước ngoài để “xem xét họ làm thế nào” nhằm “trở về giúp đồng bào chúngta” - với những hoạt động và kết quả trên đây, có thể nhìn nhận quá trìnhđó của Nguyễn Tất Thành thực chất là quá trình, trên cơ sở văn hóa dân tộc, hộinhập quốc tế để nghiên cứu, lựa chọn, tiếp nhận, vận dụng và phát triển các giátrị tinh hoa văn hóa - văn minh nhân loại nhằm tìm ra con đường đi lên cho dântộc hướng tới mục tiêu vì sự giải phóng con người.
Chính từ mục tiêu và bản chất của toàn bộ quá trình tiếp biến các giá trị vănhóa - văn minh đó đã mặc định tư tưởng và sự nghiệp cách mạng mà Người lãnh đạothực hiện ở Việt Nam cũng như những đóng góp của Người với dân tộc và nhân loạithấm đậm giá trị văn hóa - văn minh. Giá trị cao cả và đích thực của tư tưởng,sự nghiệp ấy chính là ở chỗ: Người đã lãnh đạo nhân dân đánh đuổi giặc ngọaixâm, giành lại độc lập cho dân tộc, xây dựng xã hội mới vì tự do và hạnh phúccủa con người Việt Nam, đồng thời góp phần cùng các dân tộc đấu tranh loại trừchủ nghĩa thực dân - một trở lực lớn trên con đường tiến tới văn minh của nhânloại, đóng góp to lớn vào cuộc đấu tranh xây dựng một thế giới mới hòa bình, dânchủ và tiến bộ xã hội, thúc đẩy sự phát triển của lịch sử loài người.
Những giá trị văn hóa-văn minh đó càng thêm sâu sắc khi Người chủ trương cáchmạng bắt đầu bằng sự giác ngộ nhân dân, làm cho nhân dân hiểu rõ các quy luậtphát triển của xã hội, nhận rõ mục đích đấu tranh và con đường giải phóng, tinchắc vào sự thắng lợi mà kiên quyết tự đứng lên làm cách mạng và xây dựng xã hộimới xóa bỏ áp bức, bóc lột và tạo ra những điều kiện phát triển toàn diện đốivới con người. Người cho rằng: “Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân giàunước mạnh, mọi người Việt Nam đều phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phậncủa mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia xây dựng nước nhà.”
Xuất phát từ các giá trị văn hóa - văn minh nhân loại, lấy văn hóa soi đường choquốc dân đi, đem văn minh chống lại dã man, vì vậy, sự nghiệp giải phóng dân tộcvà con người dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự nghiệp văn hóa - vănminh vĩ đại ở Việt Nam, trong đó kết hợp chặt chẽ giữa giải phóng với phát triểnvà hoàn thiện con người. Giá trị cao cả nhất của văn hóa - văn minh là hướng tớivà đưa đến sự giải phóng toàn diện, phát triển và hoàn thiện con người, nhưng sựsâu sắc của giá trị cao cả đó là làm cho con người tự đứng lên giải phóng bằngchính sự phát triển và hoàn thiện của mình.
Lấy thống nhất thay vì loại trừ bằng sự giác ngộ, đoàn kết toàn dân nhằm “đemsức ta giải phóng cho ta” và không ngừng phát triển văn hóa làm cho nhân dânđồng thuận để “tự lực, tự cường” trong xây dựng xã hội mới là đường lối và cũnglà phương pháp cách mạng thấm đậm nội dung văn hóa - văn minh mà Chủ tịch Hồ ChíMinh vận dụng, thực hiện ở nước ta.
Giải phóng dân tộc, giải phóng con người bằng sự phát triển và hoàn thiện conngười ở tầm cao văn hóa - văn minh như thế đã tạo ra nguồn năng lượng và độnglực tổng hợp cực kì mạnh mẽ từ mỗi người dân đến toàn dân, để làm nên mọi thắnglợi của dân tộc ta trong lịch sử hiện đại. Đó là bí quyết thành công của cáchmạng Việt Nam mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đúc rút từ giá trị tinh hoa văn hóa - vănminh của dân tộc và nhân loại vận dung vào nước ta. Điều đó cắt nghĩa trong mọihoàn cảnh lịch sử, Người luôn chủ trương nâng cao dân trí, phát triển văn hóa,đẩy mạnh giáo dục đạo đức và nhân cách cho toàn dân đi đôi với mở cửa tiếp thutinh hoa văn hóa-văn minh nhân loại.
Xã hội mà Người chủ trương xây dựng là sự kết hợp giữa việc kế thừa, phát huynhững giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hóa - văn minh dân tộc với tiếp thutinh hoa văn hóa - văn minh nhân loại, thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa yêu nước -nhân văn Việt Nam và chủ nghĩa quốc tế trong sáng. Đối với cá nhân, đó là vănhóa - văn minh để làm người, làm việc, để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân,phụng sự nhân loại; là xóa bỏ tham nhũng, lười biếng, phù hoa xa xỉ và làm chomọi người dân Việt Nam, từ già đến trẻ, đàn ông và đàn bà, ai cũng hiểu nhiệm vụcủa mình và biết hưởng hạnh phúc mà mình được hưởng.
Xã hội mà Người chủ trương xây dựng là một xã hội đạo đức có điểm xuất phát từchính nội dung văn hóa - văn minh của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và cáchmạng xã hội chủ nghĩa để giải phóng con người. Bởi vậy, Người đòi hỏi đội ngũtiên phong là Đảng Cộng sản phải “là đạo đức, là văn minh” và người làm cáchmạng và xây dựng xã hội văn hóa- văn minh phải có văn hóa và đạo đức cách mạng.Người thường nói: “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người thấm nhuầnđạo đức xã hội chủ nghĩa.” Đó là đạo đức làm người, hoàn thiện con người, đạođức vì thắng lợi của sự nghiệp vĩ đại là giải phóng con người và xây dựng xã hộiđem lại tự do, hạnh phúc cho tất cả mọi người.
Cũng chính vì thế, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi đạo đức là gốc, đạo đức cáchmạng là đạo đức hành động và Người không chỉ để lại một hệ thống quan điểm vềđạo đức để toàn Đảng, toàn dân học tập mà còn là một tấm gương ngời sáng, mộtkiểu mẫu về đạo đức, về văn hóa-văn minh, về sự nhất quán giữa tư tưởng và hànhđộng, giữa nói và làm. Dẫn dắt cả dân tộc đi vào cuộc cách mạng hướng tới sựgiải phóng và hoàn thiện con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh là hiện thân của sựtoàn mỹ về văn hóa-văn minh, về đạo đức và nhân cách: yêu thương đồng bào vànhân loại; triệt để cách mạng nhưng rất nhân văn; uyên bác mà cực kì khiêm tốn;nguyên tắc chiến lược nhưng rất linh hoạt về sách lược; nhìn xa trông rộng nhưngrất thiết thực cụ thể; vĩ đại mà rất mực bình dị... Đó là chuẩn mực giá trị conngười của dân tộc Việt Nam.
Suy cho cùng, con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm thấy và dẫn dắt dân tộc thựchiện đã đưa tới những thắng lợi vĩ đại đối của dân tộc, đồng thời cũng là nhữngđóng góp vào giải quyết khát vọng lớn lao nhất, mục tiêu văn hóa-văn minh nhấtcủa nhân loại là cải tạo thế giới để giải phóng con người. Sự tôn vinh Người làanh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất là một vinh danh képphải được hiểu trên cùng một ý nghĩa: giá trị cao nhất của văn hóa - văn minh,của đạo đức và nhân cách là đưa tới giải phóng, hoàn thiện con người và giảiphóng, hoàn thiện con người chính là đỉnh cao của giá trị văn hóa - văn minh,đạo đức và nhân cách.
4. Với những biến cố lịch sử trong một thế kỉ qua, từ sự bế tắc trong đường lốicứu nước hồi đầu thế kỉ XX, với sự hy sinh của biết bao bậc tiên liệt cho nhiệmvụ mở lối, tìm đường cho dân tộc, đến thực tiễn của những thắng lợi đã đạt đượctrong trong cuộc tranh đấu giành và bảo vệ quyền dân tộc cơ bản cũng như trongxây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa theo con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh lựachọn, chúng ta càng thấu hiểu thêm ý nghĩa lịch sử và thời đại của sự kiện đi rathế giới (với với phương hướng và pháp mới) để thâu thái những giá trị văn hóa-văn minh nhân loại mưu tìm con đường cho sinh tồn và phát triển của dân tộc màNgười đã thực hiện.
Trên ý nghĩa đó, ngày 5/6/2011, không chỉ là là sự kiện đặc biệt đánh dấu sựkhởi đầu của quá trình đi ra thế giới tìm con đường cứu nước cứu, dân của Chủtịch Hồ Chí Minh mà còn là sự kiện mở ra quá trình Việt Nam từng bước hội nhậpvào dòng tiến hóa theo xu thế mới của nhân loại dưới sự dân dắt của Người. Trongquá trình đó, trên cơ sở tiếp nhận những giá trị văn hóa -văn minh nhân loại vànắm bắt được xu thế phát triển của loài người trong thời đại mới, thông qua conđường cách mạng mà Người đã lựa chọn, Việt Nam đã kết hợp thành công sức mạnhdân tộc với sức mạnh thời đại tạo nên sức mạnh tổng hợp (cả lực, thế, thời) đưatới những thắng lợi lịch sử cho cách mạng Việt Nam trong một thế kỉ qua.
Mặt khác, trong quá trình đó, dân tộc ta đã góp phần vào cuộc đấu tranh chungcủa nhân loại, làm cho thế kỷ XX trở thành thế kỉ phi thực dân hóa, thúc đẩylịch sử loài người tiến lên theo hướng tiến bộ. Bởi vậy, kiên trì con đường cáchmạng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đãlựa chọn không chỉ đơn nhất là giữ vững mục tiêu Độc lập-Tự do-Hạnh phúc chodân tộc và con người Việt Nam mà còn là giữ vững các nhân tố đảm bảo cho thắnglợi của cách mạng nước ta (thiên thời-địa lợi-nhân hòa) để đất nước (có lực,thế, thời mới) tiếp tục tiến bước mạnh mẽ nhằm hoàn thiện những mục tiêu vì dântộc, vì con người Việt Nam, góp phần vào cuộc đấu tranh chung của nhân loại tiếnvì hòa bình, dân chủ và tiến bộ xã hội trên hành tinh của chúng ta.
Ngày nay, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với các giá trị trên đây,sự kiện lịch sử Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước càng có ý nghĩa thựcthực tiễn. Với đường lối đổi mới của Đảng, trên thực tế, sự hội nhập quốc tế củaViệt Nam cũng là tiếp tục quá trình dân tộc ta đi ra thế giới trong điều kiệnlịch sử mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh để thâu nhận các giá trị văn hóa-văn minhnhân loại và nắm bắt xu thế phát triển của loài người nhằm vận dụng và tiến hànhthắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tạo ra các điều kiệnđể thực hiện ngày một hoàn chỉnh các nội dung của tiêu chí Độc lập-Tự Do-Hạnh phúc cho dân tộc và con người Việt Nam.
Bởi vậy, cần phải nắm vững thế giớiquan, phương pháp Hồ Chí Minh để không chỉ thâu nhận được các giá trị văn hóa -văn minh, nắm bắt được xu thế phát triển của loài người mà còn vận dụng phù hợpvới thực tiễn của đất nước. Chỉ có như vậy mới giải quyết tốt các mối quan hệdân tộc -giai cấp, quốc gia - quốc tế, dân tộc - thời đại, phát huy cao độ sứcmạnh đại đoàn kết toàn dân, đoàn kết quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc với thờiđại, liên tục tạo lập lực - thế - thời mới đưa đất nước phát trển vững chắc đặngthực hiện các mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
Một thế kỉ đã trôi qua nhưng sự kiện Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước,cứu dân vẫn còn nguyên ý nghĩa lịch sử và ý nghĩa thời đại. Ngày nay, trong hànhtrình hội nhập cùng nhân loại đi đến tương lai, chúng ta càng tin tưởng và kiêntrì phấn đấu trên con đường Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đã chỉ ra, quyết tâm đưangọn cờ của Người đến đích thắng lợi./.
Ngày 5/6/1911, từ cảng Sài Gòn, Chủ tịch Hồ Chí Minh- lúc này mang tên NguyễnTất Thành - bắt đầu cuộc hành trình ra nước ngoài tìm đường cứu nước, cứu dân.Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lịch sử đấu tranh vì sự sinhtồn và phát triển của dân tộc Việt Nam. Nhìn từ góc độ hội nhập quốc tế, bàiviết hy vọng làm sáng tỏ thêm ý nghĩa lịch sử và thời đại của sự kiện lịch sử vĩđại này.
1. Bắt đầu từ khát vọng từ tuổi 13, Nguyễn Tất Thành đã “muốn đi ra nước ngoài,xem nước Pháp”, “muốn làm quen với nền văn minh Pháp”, nhưng không chỉ để thỏamãn ước mơ hiểu biết của tuổi trẻ, mà là “muốn tìm xem ẩn giấu đằng sau” nhữnggì đã làm nên văn minh và sức mạnh của phương tây; muốn “xem cho rõ” sự “làm ănra sao” của những cường quốc mà các nhà yêu nước Việt Nam đương thời kì vọng cóthể giúp đất nước mình thoát khỏi ách thống trị thực dân; và, “sau khi xem xéthọ làm thế nào, tôi sẽ trở về giúp đồng bào chúng ta.”
Với hành trang chủ nghĩa yêu nước-nhân văn Việt Nam và mục đích xác định trước,bằng lao động, Người bắt đầu cuộc hành trình sang phương tây tìm con đường mớiđể cứu nước cứu, dân.
Trong khoảng thời gian này, không chỉ có Nguyễn Tất Thành phát hiện ra cái mới,muốn làm quen, đi tìm và học cái đã tạo nên văn minh, sức mạnh của nền văn minhphương tây để trở về mưu độc lập, tự cường cho dân tộc, giải phóng cho đồng bàocủa mình. Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh là những người tiên phong như vậy.
Mang chung hành trang là chủ nghĩa yêu nước - nhân văn Việt Nam và cùng mụcđích, nhưng giữa hai Cụ Phan với Nguyễn Tất Thành có những khác nhau. Một bên làtìm, học cái mới mà dân tộc chưa có và xem đó như một chỗ dựa, một cứu cánh; mộtbên là muốn tìm hiểu giá trị thật của cái mới và cả cái ẩn giấu đằng sau nó; bênnày chỉ mới tiến đến ở sự tiếp nhận, còn bên kia là đến tận nơi và xem cho rõcách làm.
Cho dù có cùng hành trang, cùng mục đích, nhưng sự khác nhau về tầm nhìn vàphương pháp của họ đã tạo ra kết quả khác biệt. Bên này, là tiếp nhận và đưa vềcái mới mà dân tộc chưa có nhưng không biết nó đã bắt đầu trở nên lỗi thời sovới sự phát triển của lịch sử nhân loại.
Bên kia với sự khảo sát trực tiếp, phân tích, so sánh giữa lý thuyết với kếtquả thực tế của các cuộc cách mạng điển hình trên thế giới (đã có đến thời điểmđó) để lựa chọn nhằm tiếp nhận những giá trị chung và mới của nhân loại đặng tìmra con đường cứu nước, cứu dân thích hợp với hoàn cảnh cụ thể của nước nhà vàtương thích với sự vận động, xu thế phát triển mới trong quá trình tiến hóa củaloài người.
Cũng vì vậy, những cố gắng cao nhất của hai cụ Phan cũng chỉ làm bùng phátmột phong trào dân tộc, nuôi dưỡng ngọn lửa yêu nước trong nhân dân, bởi nhữngcái được cho là chưa có và được xem là mới đối với dân tộc mà hai Cụ đưa về đãbị lịch sử nhân loại và chính phong trào cách mạng dân tộc vượt qua.
Bằng lao động và hòa vào dòng chảy của các sự kiện trên thế giới, cuộc hànhtrình của Nguyễn Tất Thành được tiến hành trong gần một thập kỉ ở nước ngoàikhông chỉ để biết thế giới mà chính là quá trình học tập, khảo sát, nghiên cứukĩ lưỡng nhằm thấu hiểu để chọn lọc và tiếp thu những giá trị văn hóa-văn minhcủa nhân loại.
Thông qua quá trình đó của cuộc hành trình vĩ đại đến với các dân tộc, chủngtộc ở các châu lục, đặc biệt là trải qua thực tiễn đấu tranh cách mạng ở nhiềunước đã nâng cao trí tuệ, làm giàu văn hóa và mở rộng thế giới quan cho Người -từ tầm mức dân tộc đến nhân loại. Đó là cơ sở tạo ra sự khác biệt giúp cho Ngườithấu hiểu được sự tương đồng và khác biệt giữa triết lý phương Đông và phươngTây; đã nhận thấy nguồn gốc trực tiếp nỗi khổ đau chung của các dân tộc thuộcđịa và những người lao động, không phân biệt chủng tộc, màu da, trên hành tinhnày và đi tới khẳng định: vấn đề giải phóng dân tộc, giải phóng con người khôngchỉ là nhu cầu của dân tộc và con người Việt Nam mà là của các dân tộc bị áp bứcvà nhân dân cần lao trên thế giới.
Bằng trực tiếp khảo sát tại quê hương của các cuộc cách mạng tư sản điển hình(Pháp, Anh và Mỹ), với trí tuệ thiên tài của mình, Nguyễn Tất Thành đã phát hiệnvà tiếp nhận “những lời bất hủ” mang giá trị chung của nhân loại về quyền dântộc và quyền con người được ghi trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ và Tuyênngôn nhân quyền và dân quyền của nước Pháp. Đồng thời, Người cũng thấy rõ hạnchế giữa lí thuyết và thực tế mà nổi bật là tính chất “không đến nơi” của cáccuộc cách mạng này.
Những kết luận trên đây không phải chỉ là kết quả của sự trải nghiệm. Chỉ vớitầm trí tuệ không ngừng được nâng cao, trên cơ sở được làm giàu về các giá trịvăn hóa-văn minh nhân loại và với một tầm nhìn thế giới trong phân tích lý luậnvà kiểm nghiệm thực tiễn, Nguyễn Tất Thành mới có thể đúc rút thành những kếtluận khoa học đúng đắn có giá trị quan trọng như vậy. Do đó, Người không chỉdừng lại ở phân tích lý luận và thực tiễn để chọn lọc và thâu thái các giá trịvăn hóa - văn minh nhân loại, mà còn trên cơ sở các kết luận đó, tìm lời giảiđáp những vấn đề đang được đặt ra trong lịch sử tiến hóa của loài người.
Đây chính là sự chuẩn bị- cả trên phương diện lí luận và thực tiễn - đểNgười, không chỉ đi từ dân tộc đến nhân loại trong nhận thức các giá trị văn hóa- văn minh mà còn tiến tới năng lực phát hiện và nắm bắt được quy luật tiến hóacủa lịch sử nhân loại, xu thế của thời đại bằng thế giới quan khoa học và cáchmạng của Chủ nghĩa Marx-Lenin.
Đi từ Dân tộc đến Nhân loại, tiếp thu chủ nghĩa Marx-Lenin là quá trình từ nhậnthức cảm tính đến khoa học. Với thế giới quan khoa học và cách mạng, Nguyễn áiQuốc đã phát hiện và nhận thức được quy luật tiến hóa, xu thế phát triển trongtiến trình đi lên của loài người và đi tới khẳng định: “Muốn cứu nước và giảiphóng dân tộc không có con đường nào khác con đường cách mạng vô sản.”
Đặt cách mạng giải phóng dân tộc trong quỹ đạo của cách mạng vô sản và chỉ rõ“cách mạng giải phóng dân tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội chủ nghĩathì mới giành được thắng lợi hoàn toàn,” Người đã chỉ rõ: cách mạng giải phóngdân tộc phải hướng đích tới sự giải phóng triệt để đối với con người theo quyluật tiến hóa tự nhiên của lịch sử nhân loại. Độc lập dân tộc phải đưa tới tựdo-hạnh phúc cho con người.
Với con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Nguyễn TấtThành-Nguyễn Ái Quốc-Hồ Chí Minh đã chỉ ra, cách mạng Việt Nam hàm chứa sâu sắccác nội dung dân tộc-nhân loại và thời đại, và do đó, với đường lối đúng đắnthuận theo quy luật tiến hóa của nhân loại, được sự ủng hộ của toàn dân và nhândân tiến bộ trên toàn thế giới, cách mạng Việt Nam đã hội đủ các yếu tố thiênthời-địa lợi-nhân hòa đảm bảo cho sự thắng lợi.
Với tất cả các ý nghĩa đó, độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà nộidung là giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng con người là triết lí pháttriển Việt Nam . Đây là nội dung căn bản nhất của tư tưởng Hồ Chí Minh, là sợichỉ đỏ xuyên suốt, chi phối mọi hoạt động lí luận và thực tiễn của cách mạnggiải phóng dân tộc cũng như trong công cuộc xây dựng xã hội mới - xã hội xã hộichủ nghĩa - đem lại tự do, hạnh phúc cho con người. Tìm ra con đường cứu nướcđúng đắn là công lao vĩ đại đầu tiên, là cống hiến lí luận sáng tạo hàng đầu củaChủ tịch Hồ Chí Minh và là di sản có giá trị vĩnh hằng đối với cách mạng ViệtNam.
3. Đi ra nước ngoài để “xem xét họ làm thế nào” nhằm “trở về giúp đồng bào chúngta” - với những hoạt động và kết quả trên đây, có thể nhìn nhận quá trìnhđó của Nguyễn Tất Thành thực chất là quá trình, trên cơ sở văn hóa dân tộc, hộinhập quốc tế để nghiên cứu, lựa chọn, tiếp nhận, vận dụng và phát triển các giátrị tinh hoa văn hóa - văn minh nhân loại nhằm tìm ra con đường đi lên cho dântộc hướng tới mục tiêu vì sự giải phóng con người.
Chính từ mục tiêu và bản chất của toàn bộ quá trình tiếp biến các giá trị vănhóa - văn minh đó đã mặc định tư tưởng và sự nghiệp cách mạng mà Người lãnh đạothực hiện ở Việt Nam cũng như những đóng góp của Người với dân tộc và nhân loạithấm đậm giá trị văn hóa - văn minh. Giá trị cao cả và đích thực của tư tưởng,sự nghiệp ấy chính là ở chỗ: Người đã lãnh đạo nhân dân đánh đuổi giặc ngọaixâm, giành lại độc lập cho dân tộc, xây dựng xã hội mới vì tự do và hạnh phúccủa con người Việt Nam, đồng thời góp phần cùng các dân tộc đấu tranh loại trừchủ nghĩa thực dân - một trở lực lớn trên con đường tiến tới văn minh của nhânloại, đóng góp to lớn vào cuộc đấu tranh xây dựng một thế giới mới hòa bình, dânchủ và tiến bộ xã hội, thúc đẩy sự phát triển của lịch sử loài người.
Những giá trị văn hóa-văn minh đó càng thêm sâu sắc khi Người chủ trương cáchmạng bắt đầu bằng sự giác ngộ nhân dân, làm cho nhân dân hiểu rõ các quy luậtphát triển của xã hội, nhận rõ mục đích đấu tranh và con đường giải phóng, tinchắc vào sự thắng lợi mà kiên quyết tự đứng lên làm cách mạng và xây dựng xã hộimới xóa bỏ áp bức, bóc lột và tạo ra những điều kiện phát triển toàn diện đốivới con người. Người cho rằng: “Muốn giữ vững nền độc lập, muốn làm cho dân giàunước mạnh, mọi người Việt Nam đều phải hiểu biết quyền lợi của mình, bổn phậncủa mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia xây dựng nước nhà.”
Xuất phát từ các giá trị văn hóa - văn minh nhân loại, lấy văn hóa soi đường choquốc dân đi, đem văn minh chống lại dã man, vì vậy, sự nghiệp giải phóng dân tộcvà con người dưới sự dẫn dắt của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự nghiệp văn hóa - vănminh vĩ đại ở Việt Nam, trong đó kết hợp chặt chẽ giữa giải phóng với phát triểnvà hoàn thiện con người. Giá trị cao cả nhất của văn hóa - văn minh là hướng tớivà đưa đến sự giải phóng toàn diện, phát triển và hoàn thiện con người, nhưng sựsâu sắc của giá trị cao cả đó là làm cho con người tự đứng lên giải phóng bằngchính sự phát triển và hoàn thiện của mình.
Lấy thống nhất thay vì loại trừ bằng sự giác ngộ, đoàn kết toàn dân nhằm “đemsức ta giải phóng cho ta” và không ngừng phát triển văn hóa làm cho nhân dânđồng thuận để “tự lực, tự cường” trong xây dựng xã hội mới là đường lối và cũnglà phương pháp cách mạng thấm đậm nội dung văn hóa - văn minh mà Chủ tịch Hồ ChíMinh vận dụng, thực hiện ở nước ta.
Giải phóng dân tộc, giải phóng con người bằng sự phát triển và hoàn thiện conngười ở tầm cao văn hóa - văn minh như thế đã tạo ra nguồn năng lượng và độnglực tổng hợp cực kì mạnh mẽ từ mỗi người dân đến toàn dân, để làm nên mọi thắnglợi của dân tộc ta trong lịch sử hiện đại. Đó là bí quyết thành công của cáchmạng Việt Nam mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đúc rút từ giá trị tinh hoa văn hóa - vănminh của dân tộc và nhân loại vận dung vào nước ta. Điều đó cắt nghĩa trong mọihoàn cảnh lịch sử, Người luôn chủ trương nâng cao dân trí, phát triển văn hóa,đẩy mạnh giáo dục đạo đức và nhân cách cho toàn dân đi đôi với mở cửa tiếp thutinh hoa văn hóa-văn minh nhân loại.
Xã hội mà Người chủ trương xây dựng là sự kết hợp giữa việc kế thừa, phát huynhững giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hóa - văn minh dân tộc với tiếp thutinh hoa văn hóa - văn minh nhân loại, thấm nhuần sâu sắc chủ nghĩa yêu nước -nhân văn Việt Nam và chủ nghĩa quốc tế trong sáng. Đối với cá nhân, đó là vănhóa - văn minh để làm người, làm việc, để phụng sự Tổ quốc, phụng sự nhân dân,phụng sự nhân loại; là xóa bỏ tham nhũng, lười biếng, phù hoa xa xỉ và làm chomọi người dân Việt Nam, từ già đến trẻ, đàn ông và đàn bà, ai cũng hiểu nhiệm vụcủa mình và biết hưởng hạnh phúc mà mình được hưởng.
Xã hội mà Người chủ trương xây dựng là một xã hội đạo đức có điểm xuất phát từchính nội dung văn hóa - văn minh của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc và cáchmạng xã hội chủ nghĩa để giải phóng con người. Bởi vậy, Người đòi hỏi đội ngũtiên phong là Đảng Cộng sản phải “là đạo đức, là văn minh” và người làm cáchmạng và xây dựng xã hội văn hóa- văn minh phải có văn hóa và đạo đức cách mạng.Người thường nói: “muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải có con người thấm nhuầnđạo đức xã hội chủ nghĩa.” Đó là đạo đức làm người, hoàn thiện con người, đạođức vì thắng lợi của sự nghiệp vĩ đại là giải phóng con người và xây dựng xã hộiđem lại tự do, hạnh phúc cho tất cả mọi người.
Cũng chính vì thế, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi đạo đức là gốc, đạo đức cáchmạng là đạo đức hành động và Người không chỉ để lại một hệ thống quan điểm vềđạo đức để toàn Đảng, toàn dân học tập mà còn là một tấm gương ngời sáng, mộtkiểu mẫu về đạo đức, về văn hóa-văn minh, về sự nhất quán giữa tư tưởng và hànhđộng, giữa nói và làm. Dẫn dắt cả dân tộc đi vào cuộc cách mạng hướng tới sựgiải phóng và hoàn thiện con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh là hiện thân của sựtoàn mỹ về văn hóa-văn minh, về đạo đức và nhân cách: yêu thương đồng bào vànhân loại; triệt để cách mạng nhưng rất nhân văn; uyên bác mà cực kì khiêm tốn;nguyên tắc chiến lược nhưng rất linh hoạt về sách lược; nhìn xa trông rộng nhưngrất thiết thực cụ thể; vĩ đại mà rất mực bình dị... Đó là chuẩn mực giá trị conngười của dân tộc Việt Nam.
Suy cho cùng, con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh tìm thấy và dẫn dắt dân tộc thựchiện đã đưa tới những thắng lợi vĩ đại đối của dân tộc, đồng thời cũng là nhữngđóng góp vào giải quyết khát vọng lớn lao nhất, mục tiêu văn hóa-văn minh nhấtcủa nhân loại là cải tạo thế giới để giải phóng con người. Sự tôn vinh Người làanh hùng giải phóng dân tộc, danh nhân văn hóa kiệt xuất là một vinh danh képphải được hiểu trên cùng một ý nghĩa: giá trị cao nhất của văn hóa - văn minh,của đạo đức và nhân cách là đưa tới giải phóng, hoàn thiện con người và giảiphóng, hoàn thiện con người chính là đỉnh cao của giá trị văn hóa - văn minh,đạo đức và nhân cách.
4. Với những biến cố lịch sử trong một thế kỉ qua, từ sự bế tắc trong đường lốicứu nước hồi đầu thế kỉ XX, với sự hy sinh của biết bao bậc tiên liệt cho nhiệmvụ mở lối, tìm đường cho dân tộc, đến thực tiễn của những thắng lợi đã đạt đượctrong trong cuộc tranh đấu giành và bảo vệ quyền dân tộc cơ bản cũng như trongxây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa theo con đường mà Chủ tịch Hồ Chí Minh lựachọn, chúng ta càng thấu hiểu thêm ý nghĩa lịch sử và thời đại của sự kiện đi rathế giới (với với phương hướng và pháp mới) để thâu thái những giá trị văn hóa-văn minh nhân loại mưu tìm con đường cho sinh tồn và phát triển của dân tộc màNgười đã thực hiện.
Trên ý nghĩa đó, ngày 5/6/2011, không chỉ là là sự kiện đặc biệt đánh dấu sựkhởi đầu của quá trình đi ra thế giới tìm con đường cứu nước cứu, dân của Chủtịch Hồ Chí Minh mà còn là sự kiện mở ra quá trình Việt Nam từng bước hội nhậpvào dòng tiến hóa theo xu thế mới của nhân loại dưới sự dân dắt của Người. Trongquá trình đó, trên cơ sở tiếp nhận những giá trị văn hóa -văn minh nhân loại vànắm bắt được xu thế phát triển của loài người trong thời đại mới, thông qua conđường cách mạng mà Người đã lựa chọn, Việt Nam đã kết hợp thành công sức mạnhdân tộc với sức mạnh thời đại tạo nên sức mạnh tổng hợp (cả lực, thế, thời) đưatới những thắng lợi lịch sử cho cách mạng Việt Nam trong một thế kỉ qua.
Mặt khác, trong quá trình đó, dân tộc ta đã góp phần vào cuộc đấu tranh chungcủa nhân loại, làm cho thế kỷ XX trở thành thế kỉ phi thực dân hóa, thúc đẩylịch sử loài người tiến lên theo hướng tiến bộ. Bởi vậy, kiên trì con đường cáchmạng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đãlựa chọn không chỉ đơn nhất là giữ vững mục tiêu Độc lập-Tự do-Hạnh phúc chodân tộc và con người Việt Nam mà còn là giữ vững các nhân tố đảm bảo cho thắnglợi của cách mạng nước ta (thiên thời-địa lợi-nhân hòa) để đất nước (có lực,thế, thời mới) tiếp tục tiến bước mạnh mẽ nhằm hoàn thiện những mục tiêu vì dântộc, vì con người Việt Nam, góp phần vào cuộc đấu tranh chung của nhân loại tiếnvì hòa bình, dân chủ và tiến bộ xã hội trên hành tinh của chúng ta.
Ngày nay, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, với các giá trị trên đây,sự kiện lịch sử Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước càng có ý nghĩa thựcthực tiễn. Với đường lối đổi mới của Đảng, trên thực tế, sự hội nhập quốc tế củaViệt Nam cũng là tiếp tục quá trình dân tộc ta đi ra thế giới trong điều kiệnlịch sử mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh để thâu nhận các giá trị văn hóa-văn minhnhân loại và nắm bắt xu thế phát triển của loài người nhằm vận dụng và tiến hànhthắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, tạo ra các điều kiệnđể thực hiện ngày một hoàn chỉnh các nội dung của tiêu chí Độc lập-Tự Do-Hạnh phúc cho dân tộc và con người Việt Nam.
Bởi vậy, cần phải nắm vững thế giớiquan, phương pháp Hồ Chí Minh để không chỉ thâu nhận được các giá trị văn hóa -văn minh, nắm bắt được xu thế phát triển của loài người mà còn vận dụng phù hợpvới thực tiễn của đất nước. Chỉ có như vậy mới giải quyết tốt các mối quan hệdân tộc -giai cấp, quốc gia - quốc tế, dân tộc - thời đại, phát huy cao độ sứcmạnh đại đoàn kết toàn dân, đoàn kết quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc với thờiđại, liên tục tạo lập lực - thế - thời mới đưa đất nước phát trển vững chắc đặngthực hiện các mục tiêu của chủ nghĩa xã hội.
Một thế kỉ đã trôi qua nhưng sự kiện Nguyễn Tất Thành ra đi tìm đường cứu nước,cứu dân vẫn còn nguyên ý nghĩa lịch sử và ý nghĩa thời đại. Ngày nay, trong hànhtrình hội nhập cùng nhân loại đi đến tương lai, chúng ta càng tin tưởng và kiêntrì phấn đấu trên con đường Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại đã chỉ ra, quyết tâm đưangọn cờ của Người đến đích thắng lợi./.
(TTXVN/Vietnam+)
