Đến thời điểm này, 63/67 đảng bộ trực thuộc Trung ương trong toàn Đảng đã hoànthành việc tổ chức đại hội Đảng ở các cấp.
Theo Chỉ thị số 37-CT/TW ngày 4/8/2008 của Bộ Chính trị về “Đại hội Đảng bộcác cấp, tiến tới Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng”, đại hội Đảngbộ các cấp lần này có rất nhiều nội dung và yêu cầu mới, trong đó có một nộidung mới rất quan trọng là “Thực hiện thí điểm chủ chương đại hội đảng bộ cơ sởtrực tiếp bầu Ban Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thư và đại hội đảng bộ cấp trên cơsở trực tiếp bầu Bí thư cấp ủy.”
Qua thực hiện thí điểm từ cơ sở đến cấp tỉnh cho thấy, chủ trương thí điểm củaTrung ương là một chủ trương đúng, phù hợp với thực tiễn và đạt kết quả tốt, cơbản đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đề ra.
Chủ trương thí điểm được thực hiện nghiêm túc
Việc thí điểm chủ trương đại hội đảng bộ các cấp trực tiếp bầu Bí thư cấp ủy làvấn đề mới chưa được quy định trong Điều lệ Đảng và Quy chế bầu cử trong Đảng.Vì vậy, sau khi có các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Trung ương, các cấp ủyĐảng đã coi trọng việc nghiên cứu, quán triệt chủ trương mới của Trung ương, tạosự thống nhất nhận thức trong các cấp ủy và đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương đã chọn và chỉ đạo 1.405đảng bộ cơ sở (6,8%) đại diện cho các loại hình cơ sở và 237 đảng bộ cấp cấptrên trực tiếp cơ sở (18%) đại diện cho các loại hình đảng bộ để thực hiện thíđiểm theo đúng chỉ đạo của Trung ương; thành lập Ban Chỉ đạo và cáctổ công tác để hướng dẫn, kiểm tra, giúp đỡ các đơn vị thực hiện thí điểm trongquá trình chuẩn bị và tổ chức đại hội; chỉ đạo Đại hội trước ở một số điểm đểrút kinh nghiệm.
Nhiều Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy, Đảng ủy trực thuộc Trung ương đãtrực tiếp dự, chỉ đạo và chủ trì việc tổ chức rút kinh nghiệm ở các cấp trướckhi triển khai ra diện rộng.
Đối với cấp tỉnh, Bộ Chính trị đã chọn và chỉ đạo thực hiện thí điểm ở 10 Đảngbộ tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng miền trong cả nước là Lai Châu, LạngSơn, Thái Bình, Hà Tĩnh, thành phố Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Kon Tum, Ninh Thuận, BếnTre và Sóc Trăng.
Trong thời gian các đảng bộ tiến hành đại hội thí điểm, nhiềuđồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng đã trực tiếp dự và chỉ đạoĐại hội các đảng bộ thực hiện thí điểm ở các cấp.
Đại hội ở các đảng bộ thí điểm cơ bản đáp ứng yêu cầu
Do tiến hành đại hội trước và thực hiện thí điểm chủ trương mới nên công tácchuẩn bị văn kiện, nhân sự và việc tổ chức Đại hội ở các đảng bộ thực hiện thíđiểm được các cấp ủy chỉ đạo chặt chẽ, thực hiện đúng quy trình, bảo đảm cácnguyên tắc, thủ tục quy định và đạt kết quả tốt.
Các báo cáo của cấp ủy trình Đại hội (báo cáo chính trị, báo cáo kiểm điểmcủa Ban chấp hành, báo cáo tổng hợp ý kiến đóng góp vào các dự thảo văn kiện củaTrung ương và dự thảo Nghị quyết Đại hội) nhìn chung được chuẩn bị kỹ và cơ bảnđúng yêu cầu, nội dung hướng dẫn của Trung ương.
Các bài tham luận tại Đại hội đều được phân công chuẩn bị trước theo từngchuyên đề, từng lĩnh vực công tác và nhìn chung thể hiện tinh thần xây dựng, ýthức trách nhiệm và không khí dân chủ, đoàn kết.
Nhiều bài tham luận được chuẩn bị công phu, nội dung phong phú, sâu sắc và cóchất lượng. Qua quá trình bầu cử cấp ủy, ban thường vụ, bí thư, phó bí thư tạiĐại hội đảng bộ cơ sở và bầu bí thư cấp ủy tại Đại hội Đảng bộ cấp huyện, cấptỉnh được tiến hành nghiêm túc, bảo đảm dân chủ, đúng nguyên tắc, thủ tục quyđịnh và tạo được sự thống nhất cao. Các đồng chí được cấp ủy giới thiệu bầu vàoBan Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thư đều nằm trong quy hoạch và hầu hết đạt trên90% số phiếu bầu.
Dân chủ trong Đảng được mở rộng
Thực hiện đại hội đảng bộ cơ sở trực tiếp bầu Ban Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thưvà Đại hội đảng bộ cấp trên cơ sở trực tiếp bầu Bí thư đã góp phần mở rộng dânchủ trong Đảng, phát huy quyền dân chủ trực tiếp của đảng viên, tăng cường đoànkết và đề cao ý thức trách nhiệm của đảng viên trong đảng bộ.
Đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với Quy chế dân chủ ở cơ sở và nguyệnvọng của đa số cán bộ, đảng viên, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiếnđấu của tổ chức cơ sở Đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Qua thực hiện thí điểm ở các cấp cho thấy, khi thực hiện bầu cử trực tiếp tạiđại hội đã đề cao hơn trách nhiệm của cấp ủy trong công tác chuẩn bị nhân sự cấpủy và các chức danh lãnh đạo chủ chốt của đảng bộ.
Thực tế cho thấy, nếu cấp ủy chuẩn bị nhân sự không kỹ, thiếu dân chủ, kháchquan hoặc có biểu hiện hữu khuynh, nể nang, né tránh thì sẽ không được đại hộichấp nhận. Những đồng chí được đại hội tín nhiệm bầu vào các chức danh chủ chốtsẽ thấy trách nhiệm cao hơn và trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ, quyền hạncủa mình có thể sẽ mạnh mẽ, quyết liệt hơn vì đó là nhiệm vụ được Đảng bộ giaocho.
Mặt khác khi thực hiện đại hội trực tiếp bầu cử các chức danh chủ chốt thìnói chung các đồng chí này thường không đạt được tỷ lệ tuyệt đối như khi banchấp hành bầu. Từ đó, các đồng chí đó sẽ nhận thấy mình còn có những hạn chế,thiếu sót cần phải tích cực phấn đấu để hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ đượcđảng bộ giao phó.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm và kết quả đạt được, việc thực hiện thí điểmchủ trương trên cũng bộc lộ một số hạn chế. Một là, thực tế ở những đảng bộ cơsở thực hiện thí điểm vừa qua cho thấy tuy nội dung đã được chuẩn bị kỹ và việcbầu cử được tiến hành thuận lợi, cơ bản như dự kiến, nhưng do đại hội phải bầucử 6 lần, chưa kể những nơi bầu thiếu số lượng phải bầu lần thứ hai nên đại hộimất rất nhiều thời gian cho việc bầu cử và kiểm phiếu, nhất là những đại hội cóđông đảng viên, thời gian dành cho thảo luận, tham gia đóng góp ý kiến vào cácbáo cáo còn ít.
Hai là, ở những đại hội đảng bộ thực hiện thí điểm đã tăng thêm một lần bầu cửtại đại hội và có thêm một số nội dung trong quy trình công tác nhân sự. Tuynhiên, các đại hội đều không sử dụng hết thời gian tiến hành đại hội theo quyđịnh trong Chỉ thị 37-CT/TW của Bộ Chính trị.
Ba là, khi thực hiện chủ trương đại hội trực tiếp bầu bí thư cấp ủy, nói chung ởcác đại hội đều tiến hành bầu tròn một người theo nhân sự chuẩn bị của cấp ủyđương nhiệm.
Như vậy, nhiều ý kiến cho rằng tuy là bầu cử nhưng do bầu tròn một người nênthực chất chỉ là việc bầu cử tín nhiệm, đảng viên không có nhiều phương án cânnhắc, lựa chọn. Vì vậy, để thực sự mở rộng và phát huy dân chủ trong Đảng, tậphợp được trí tuệ của cán bộ, đảng viên, cần nghiên cứu để có hình thức tranh cửlành mạnh hoặc quy định bầu cử phải có số dư./.
Theo Chỉ thị số 37-CT/TW ngày 4/8/2008 của Bộ Chính trị về “Đại hội Đảng bộcác cấp, tiến tới Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng”, đại hội Đảngbộ các cấp lần này có rất nhiều nội dung và yêu cầu mới, trong đó có một nộidung mới rất quan trọng là “Thực hiện thí điểm chủ chương đại hội đảng bộ cơ sởtrực tiếp bầu Ban Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thư và đại hội đảng bộ cấp trên cơsở trực tiếp bầu Bí thư cấp ủy.”
Qua thực hiện thí điểm từ cơ sở đến cấp tỉnh cho thấy, chủ trương thí điểm củaTrung ương là một chủ trương đúng, phù hợp với thực tiễn và đạt kết quả tốt, cơbản đáp ứng mục tiêu, yêu cầu đề ra.
Chủ trương thí điểm được thực hiện nghiêm túc
Việc thí điểm chủ trương đại hội đảng bộ các cấp trực tiếp bầu Bí thư cấp ủy làvấn đề mới chưa được quy định trong Điều lệ Đảng và Quy chế bầu cử trong Đảng.Vì vậy, sau khi có các văn bản chỉ đạo, hướng dẫn của Trung ương, các cấp ủyĐảng đã coi trọng việc nghiên cứu, quán triệt chủ trương mới của Trung ương, tạosự thống nhất nhận thức trong các cấp ủy và đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương đã chọn và chỉ đạo 1.405đảng bộ cơ sở (6,8%) đại diện cho các loại hình cơ sở và 237 đảng bộ cấp cấptrên trực tiếp cơ sở (18%) đại diện cho các loại hình đảng bộ để thực hiện thíđiểm theo đúng chỉ đạo của Trung ương; thành lập Ban Chỉ đạo và cáctổ công tác để hướng dẫn, kiểm tra, giúp đỡ các đơn vị thực hiện thí điểm trongquá trình chuẩn bị và tổ chức đại hội; chỉ đạo Đại hội trước ở một số điểm đểrút kinh nghiệm.
Nhiều Bí thư Tỉnh ủy, Thành ủy, Đảng ủy trực thuộc Trung ương đãtrực tiếp dự, chỉ đạo và chủ trì việc tổ chức rút kinh nghiệm ở các cấp trướckhi triển khai ra diện rộng.
Đối với cấp tỉnh, Bộ Chính trị đã chọn và chỉ đạo thực hiện thí điểm ở 10 Đảngbộ tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng miền trong cả nước là Lai Châu, LạngSơn, Thái Bình, Hà Tĩnh, thành phố Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Kon Tum, Ninh Thuận, BếnTre và Sóc Trăng.
Trong thời gian các đảng bộ tiến hành đại hội thí điểm, nhiềuđồng chí Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng đã trực tiếp dự và chỉ đạoĐại hội các đảng bộ thực hiện thí điểm ở các cấp.
Đại hội ở các đảng bộ thí điểm cơ bản đáp ứng yêu cầu
Do tiến hành đại hội trước và thực hiện thí điểm chủ trương mới nên công tácchuẩn bị văn kiện, nhân sự và việc tổ chức Đại hội ở các đảng bộ thực hiện thíđiểm được các cấp ủy chỉ đạo chặt chẽ, thực hiện đúng quy trình, bảo đảm cácnguyên tắc, thủ tục quy định và đạt kết quả tốt.
Các báo cáo của cấp ủy trình Đại hội (báo cáo chính trị, báo cáo kiểm điểmcủa Ban chấp hành, báo cáo tổng hợp ý kiến đóng góp vào các dự thảo văn kiện củaTrung ương và dự thảo Nghị quyết Đại hội) nhìn chung được chuẩn bị kỹ và cơ bảnđúng yêu cầu, nội dung hướng dẫn của Trung ương.
Các bài tham luận tại Đại hội đều được phân công chuẩn bị trước theo từngchuyên đề, từng lĩnh vực công tác và nhìn chung thể hiện tinh thần xây dựng, ýthức trách nhiệm và không khí dân chủ, đoàn kết.
Nhiều bài tham luận được chuẩn bị công phu, nội dung phong phú, sâu sắc và cóchất lượng. Qua quá trình bầu cử cấp ủy, ban thường vụ, bí thư, phó bí thư tạiĐại hội đảng bộ cơ sở và bầu bí thư cấp ủy tại Đại hội Đảng bộ cấp huyện, cấptỉnh được tiến hành nghiêm túc, bảo đảm dân chủ, đúng nguyên tắc, thủ tục quyđịnh và tạo được sự thống nhất cao. Các đồng chí được cấp ủy giới thiệu bầu vàoBan Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thư đều nằm trong quy hoạch và hầu hết đạt trên90% số phiếu bầu.
Dân chủ trong Đảng được mở rộng
Thực hiện đại hội đảng bộ cơ sở trực tiếp bầu Ban Thường vụ, Bí thư, Phó Bí thưvà Đại hội đảng bộ cấp trên cơ sở trực tiếp bầu Bí thư đã góp phần mở rộng dânchủ trong Đảng, phát huy quyền dân chủ trực tiếp của đảng viên, tăng cường đoànkết và đề cao ý thức trách nhiệm của đảng viên trong đảng bộ.
Đây là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với Quy chế dân chủ ở cơ sở và nguyệnvọng của đa số cán bộ, đảng viên, góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiếnđấu của tổ chức cơ sở Đảng và chất lượng đội ngũ cán bộ, đảng viên.
Qua thực hiện thí điểm ở các cấp cho thấy, khi thực hiện bầu cử trực tiếp tạiđại hội đã đề cao hơn trách nhiệm của cấp ủy trong công tác chuẩn bị nhân sự cấpủy và các chức danh lãnh đạo chủ chốt của đảng bộ.
Thực tế cho thấy, nếu cấp ủy chuẩn bị nhân sự không kỹ, thiếu dân chủ, kháchquan hoặc có biểu hiện hữu khuynh, nể nang, né tránh thì sẽ không được đại hộichấp nhận. Những đồng chí được đại hội tín nhiệm bầu vào các chức danh chủ chốtsẽ thấy trách nhiệm cao hơn và trong thực hiện chức trách, nhiệm vụ, quyền hạncủa mình có thể sẽ mạnh mẽ, quyết liệt hơn vì đó là nhiệm vụ được Đảng bộ giaocho.
Mặt khác khi thực hiện đại hội trực tiếp bầu cử các chức danh chủ chốt thìnói chung các đồng chí này thường không đạt được tỷ lệ tuyệt đối như khi banchấp hành bầu. Từ đó, các đồng chí đó sẽ nhận thấy mình còn có những hạn chế,thiếu sót cần phải tích cực phấn đấu để hoàn thành tốt chức trách, nhiệm vụ đượcđảng bộ giao phó.
Tuy nhiên, bên cạnh những ưu điểm và kết quả đạt được, việc thực hiện thí điểmchủ trương trên cũng bộc lộ một số hạn chế. Một là, thực tế ở những đảng bộ cơsở thực hiện thí điểm vừa qua cho thấy tuy nội dung đã được chuẩn bị kỹ và việcbầu cử được tiến hành thuận lợi, cơ bản như dự kiến, nhưng do đại hội phải bầucử 6 lần, chưa kể những nơi bầu thiếu số lượng phải bầu lần thứ hai nên đại hộimất rất nhiều thời gian cho việc bầu cử và kiểm phiếu, nhất là những đại hội cóđông đảng viên, thời gian dành cho thảo luận, tham gia đóng góp ý kiến vào cácbáo cáo còn ít.
Hai là, ở những đại hội đảng bộ thực hiện thí điểm đã tăng thêm một lần bầu cửtại đại hội và có thêm một số nội dung trong quy trình công tác nhân sự. Tuynhiên, các đại hội đều không sử dụng hết thời gian tiến hành đại hội theo quyđịnh trong Chỉ thị 37-CT/TW của Bộ Chính trị.
Ba là, khi thực hiện chủ trương đại hội trực tiếp bầu bí thư cấp ủy, nói chung ởcác đại hội đều tiến hành bầu tròn một người theo nhân sự chuẩn bị của cấp ủyđương nhiệm.
Như vậy, nhiều ý kiến cho rằng tuy là bầu cử nhưng do bầu tròn một người nênthực chất chỉ là việc bầu cử tín nhiệm, đảng viên không có nhiều phương án cânnhắc, lựa chọn. Vì vậy, để thực sự mở rộng và phát huy dân chủ trong Đảng, tậphợp được trí tuệ của cán bộ, đảng viên, cần nghiên cứu để có hình thức tranh cửlành mạnh hoặc quy định bầu cử phải có số dư./.
Nguyễn Đức Hà (TTXVN/Vietnam+)
