Đường đá cổ Pavie từng là tuyến đường huyết mạch nối liền huyện Phong Thổ (cũ) của Lai Châu và huyện Bát Xát (cũ) tỉnh Lào Cai do người Pháp khảo sát thiết kế xây dựng vào đầu thế kỷ XX.
Con đường nằm ẩn mình giữa núi rừng Tây Bắc, được làm hoàn toàn bằng đá, mỗi khối đá thường có kích thước rộng 35x35cm, có những khối lớn hơn, mặt đường rộng khoảng 3m, thuận lợi cho người đi bộ và ngựa thồ.
Đến nay, khoảng 17km đường cổ vẫn giữ được hình dáng gần như nguyên trạng. Đây không chỉ là chứng nhân của lịch sử mà còn là một kho tàng di sản văn hóa, thiên nhiên vô giá.
Tỉnh Lai Châu và tỉnh Lào Cai bắt tay phối hợp khảo sát, bảo tồn và đánh thức "nàng công chúa ngủ trong rừng," hứa hẹn sẽ tạo nên một tuyến du lịch xanh đặc sắc, bền vững, kết nối sâu sắc giữa hai địa phương.
Vừa qua, đoàn công tác đặc biệt với hơn 30 thành viên gồm đại diện lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch hai tỉnh Lai Châu và Lào Cai, chính quyền địa phương của 2 xã Sin Suối Hồ (Lai Châu) và Dền Sáng (Lào Cai), đơn vị lữ hành, phóng viên một số cơ quan báo chí đã có chuyến khảo sát thực địa trên con đường này.
Đoàn tiến hành đánh giá hiện trạng tuyến đường, điều kiện địa hình, thời tiết và mức độ an toàn cho du khách. Từ đó, các cơ quan chức năng sẽ có cơ sở khoa học để đề xuất phương án khai thác hiệu quả, bền vững, đảm bảo môi trường sinh thái và tạo sinh kế lâu dài cho đồng bào các dân tộc nơi đây.
Nhiều người không khỏi ngỡ ngàng bởi vẻ đẹp của con đường và không gian thiên nhiên rộng mở, hùng vĩ hoang sơ nhưng cũng rất mực yên bình. Dưới tán rừng già, con đường đá trăm năm hiện ra như một dải lụa xám uốn lượn qua các sườn núi.
Hai bên đường là những hàng cây đủ các loại tầng tầng lớp lớp, nhiều cây rêu phủ xung quanh. Đoàn khảo sát liên tục dừng lại ghi hình, chụp ảnh và chia sẻ cảm nhận về giá trị độc bản của tuyến đường.
Ông Nguyễn Việt Hưng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Thương mại & Du lịch Hưng Việt (có trụ sở tại Lào Cai) đánh giá cao tiềm năng thương mại và trải nghiệm của cung đường.
Tuyến đường này có tiềm năng rất lớn để khai thác du lịch vì có khả năng đáp ứng nhu cầu của du khách trong và ngoài nước về các tour leo núi, khám phá thiên nhiên, du lịch trải nghiệm, kể cả những người không chuyên nghiệp cũng có thể tham gia được.
Văn hóa của bà con dân tộc tại Lào Cai và Lai Châu rất đậm nét. Việc khai thác các bản làng văn hóa như bản Sin Suối Hồ - một điểm du lịch cộng đồng hấp dẫn nhất khu vực, cũng là cách thức hiệu quả giới thiệu hình ảnh bản làng cộng đồng các dân tộc Việt Nam đến du khách quốc tế.
Con đường đá cổ Pavie còn gắn với câu chuyện về sự giao thoa văn hóa giữa cộng đồng người Dao, người Mông của hai tỉnh. Việc đưa tuyến đường vào khai thác du lịch sẽ mở ra cánh cửa để du khách tiếp cận với những nét sinh hoạt đặc trưng, món ẩm thực độc đáo và lòng hiếu khách của người dân vùng cao Tây Bắc.
Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Dền Sáng Phạm Trung Kiên chia sẻ, đợt khảo sát góp phần mở ra cơ hội phối hợp chặt chẽ trong giai đoạn tới về phát triển du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái, du lịch về nguồn giữa hai địa phương. Đây chính là bước khởi điểm chiến lược để phát triển tuyến du lịch liên tỉnh Lào Cai -Lai Châu.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lào Cai Trần Sơn Bình cho rằng, đây là dịp để chính quyền, doanh nghiệp lữ hành, cơ quan truyền thông và cộng đồng dân cư rà soát, đánh giá toàn diện từ hạ tầng, dịch vụ đến việc đóng gói sản phẩm tour tuyến. Sự cộng tác “công - tư” giữa chính quyền và doanh nghiệp sẽ giúp giải quyết những bài toán về vận hành, quản lý một cách bài bản ngay từ đầu.
Ông Trần Quang Kháng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu thông tin, việc phát triển du lịch trên con đường đá cổ Pavie không chỉ chạy theo lượng khách mà quan trọng hơn là bảo tồn giá trị gốc và mang lại lợi ích hài hòa.
Đây là bài toán về sự bền vững mà cả hai tỉnh đều đặc biệt quan tâm. Thời gian tới, cơ quan quản lý nhà nước về du lịch của hai tỉnh cùng với chính quyền cấp xã sẽ tăng cường quản lý, chuẩn bị các điều kiện cần thiết nhất để khai thác tour này an toàn, đảm bảo phát triển bền vững và đem lại lợi ích trực tiếp cho người dân địa phương.
Mô hình du lịch xanh tại con đường đá cổ Pavie được kỳ vọng sẽ mang lại thu nhập cho người dân nơi đây. Họ không chỉ là những người dẫn đường (Porter), cung cấp dịch vụ lưu trú (Homestay) mà còn là những "Đại sứ văn hóa," người bảo vệ rừng và con đường đá cổ nối liền hai địa phương.
Đường đá cổ Pavie đang dần được “đánh thức” sau nhiều thập kỷ ngủ quên. Với sự chung tay của chính quyền địa phương, sự tâm huyết của doanh nghiệp và sự ủng hộ của cộng đồng, di sản trăm năm này hứa hẹn sẽ trở thành một sản phẩm du lịch xanh đẳng cấp, một “cầu nối” xanh thắt chặt tình đoàn kết và thúc đẩy kinh tế-xã hội giữa hai tỉnh Lào Cai và Lai Châu.
Giá trị lịch sử, văn hóa và thiên nhiên của Tây Bắc cũng được lan tỏa mạnh mẽ, góp phần khẳng định vị thế của du lịch vùng cao Tây Bắc và đất nước./.