Không nằm lại trong những trang sử hay bảo tàng, di sản văn hóa phi vật thể quốc gia “Tết Nguyên Tiêu” đang thực sự hồi sinh và hít thở cùng nhịp sống năng động của Thành phố Hồ Chí Minh qua loạt hoạt động của Lễ hội Nguyên Tiêu - Mừng Xuân Bính Ngọ 2026.
Với gần 1.500 diễn viên xuống đường và những màn trình diễn nghệ thuật giao thoa Việt-Hoa rực rỡ diễn ra vào Rằm tháng Giêng, ngày hội không chỉ là một nghi thức tâm linh, mà là minh chứng cho sức sống mãnh liệt của cội nguồn đang tuôn chảy giữa lòng đô thị hiện đại.
Khi "di sản" xuống phố
Giữa lòng siêu đô thị sầm uất Thành phố Hồ Chí Minh, không gian như ngưng đọng rồi bùng nổ trong sắc màu và âm thanh rộn rã. Đây là thời điểm hàng ngàn người dân và du khách cùng hướng về các tuyến đường ở khu vực Chợ Lớn xưa để hòa mình vào các hoạt động của lễ hội Nguyên Tiêu - một trong những sự kiện văn hóa đặc sắc nhất khởi đầu năm mới tại thành phố mang tên Bác. Tiếng trống khai hội vang lên, không chỉ mở màn cho một mùa lễ hội rực rỡ, mà còn khơi dậy niềm tự hào về một tập quán tín ngưỡng đã gắn liền với mạch sống của vùng đất này từ bao đời nay.
Điểm nhấn mang tính biểu tượng văn hóa sâu sắc của năm nay là sự xuất hiện của 4 xe hoa Tứ Linh. Mỗi chiếc xe hoa đều được thiết kế tinh xảo, gắn liền với những điển tích và ý nghĩa phong thủy tốt lành. Nếu xe hoa Kim Quy nhắc nhớ về truyền thống “hiền tài là nguyên khí quốc gia," thì xe hoa Long Vân Đại Thịnh với hình tượng rồng vàng thời Lý lại khơi dậy linh khí ngàn năm của dân tộc.
Sức sống mãnh liệt nhất của di sản nằm ở dòng người diễu hành trên các tuyến phố trọng điểm khu vực Chợ Lớn xưa. Gần 1.500 diễn viên và những xe hoa lộng lẫy đã tạo nên một "bảo tàng sống" trên đường phố. Từ tiếng phèn la mạnh mẽ của đội hình Đại La Cổ, đến con rồng dài 68 m được công nhận kỷ lục Việt Nam uốn lượn uy nghi, tất cả đều mang theo ước vọng về một năm mới hưng thịnh và cát tường.
Hòa mình vào dòng người đông đúc, bà Đào Hương, một người dân sinh sống lâu đời ở Thành phố Hồ Chí Minh, không giấu nổi sự xúc động: "Đây là lần đầu tiên tôi tham gia lễ hội này, thực sự rất ý nghĩa và vui. Văn hóa dân tộc của đất nước mình quá phong phú. Chứng kiến cảnh tượng này, tôi tự nhủ mình phải luôn có trách nhiệm giữ gìn nét đẹp của cha ông."
Cùng chung niềm phấn khởi, bà Nguyễn Thị Minh Phú (Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ: "Đoàn lân đẹp quá! Khi chạm vào đầu lân, tôi cầu mong bình an cho gia đình và hạnh phúc, thịnh vượng cho mọi người dân trên khắp đất nước Việt Nam."
Không chỉ thu hút người dân địa phương, lễ hội còn là điểm đến hấp dẫn đối với khách quốc tế. Bà Clara Morel, du khách đến từ Pháp bày tỏ sự ngạc nhiên: “Tôi choáng ngợp bởi sự rực rỡ của những bộ trang phục và sự khéo léo của các nghệ sĩ múa lân sư rồng. Ở châu Âu, chúng tôi cũng có những lễ hội đường phố, nhưng không khí ở đây rất đặc biệt - nó là sự pha trộn giữa lòng thành kính tâm linh và niềm vui lễ hội thuần túy. Điều khiến tôi ấn tượng nhất là thấy những gia đình nhiều thế hệ, từ người già đến trẻ nhỏ, cùng đứng bên lề đường chờ đợi và reo hò khi đoàn diễu hành đi qua. Sự gắn kết cộng đồng ở đây thật tuyệt vời."
Bản giao hưởng văn hóa và tinh thần tiếp biến sáng tạo
Nét đặc sắc của Lễ hội Nguyên Tiêu tại Thành phố Hồ Chí Minh chính là sự cộng cư, giao thoa văn hóa giữa người Việt và người Hoa qua nhiều thế kỷ. Chương trình nghệ thuật “Đêm hội Nguyên Tiêu - Mừng Xuân Bính Ngọ” năm nay là một bản giao hưởng đúng nghĩa với sự tham gia của hàng ngàn nghệ sỹ.
Các tiết mục như “Hồng Trần," “Người đến từ Triều Châu," “Lời cuối tình yêu” hay “Hồn Trống” không chỉ đơn thuần là biểu diễn nghệ thuật, mà còn là sự đối thoại giữa âm nhạc Hoa và cảm thức thẩm mỹ Việt.
Sự tiếp biến văn hóa còn được thể hiện rõ nét qua nỗ lực làm mới di sản của thế hệ trẻ. Nghệ sỹ trẻ Liễu Yến Lệ (Đoàn nghệ thuật trường Việt Hoa Quang Chánh) cho biết đội hình của bạn mang đến điệu Anh Ca Vũ nhưng đã có những sáng tạo riêng.
"Thay vì thiên về hí kịch và võ thuật thuần túy, chúng em lấy hình tượng nữ tướng Hoa Mộc Lan, kết hợp động tác múa dù của Anh Ca Vũ với múa cổ truyền Trung Hoa để tạo nên nét mới lạ, phù hợp với thẩm mỹ hiện đại nhưng vẫn giữ được cái hồn cốt," Yến Lệ chia sẻ.
Để có được những giây phút thăng hoa trên phố, nhiều nghệ sỹ đã phải trải qua quá trình khổ luyện nghiêm túc.
Anh Phạm Trung Dương (Hội quán Nghĩa An) chia sẻ: "Đội chúng em đã cử người sang tận Trung Quốc để học tập từ tháng 8 năm ngoái. Về nước, anh em tập luyện ròng rã suốt 4-5 tháng trời. Kỹ thuật khó nhất là sự kết hợp với võ thuật, nhưng với đam mê, tất cả đều nỗ lực để mang lại màn trình diễn tốt nhất cho công chúng."
Năm 2020, “Tập quán xã hội và tín ngưỡng Tết Nguyên tiêu của người Hoa Quận 5 - Thành phố Hồ Chí Minh” đã được Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và là một trong 19 sự kiện văn hóa, nghệ thuật, lễ hội tiêu biểu tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Dưới góc nhìn chuyên gia, Tiến sỹ Dương Đức Minh nhận định, Tết Nguyên Tiêu của cộng đồng người Hoa tại Thành phố Hồ Chí Minh là một điển hình của di sản sống. Nó không đóng băng trong quá khứ mà luôn có sự vận động, thích nghi. Việc di sản này được vinh danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã tạo ra động lực lớn.
“Chúng ta thấy ở đây sự giao thoa nhuần nhuyễn: người Việt cùng tham gia múa lân, người Hoa cùng tôn vinh các giá trị lịch sử Việt. Chính sự cộng cảm văn hóa này đã tạo nên một bản sắc riêng biệt cho vùng đất Gia Định-Sài Gòn xưa và Thành phố Hồ Chí Minh nay," Tiến sỹ Dương Đức Minh nhấn mạnh.
Cũng theo Tiến sỹ Dương Đức Minh, việc duy trì lễ hội ở quy mô lớn như năm nay là minh chứng cho sự thành công của chính quyền và người dân trong việc bảo tồn di sản. Trong một siêu đô thị, khi các giá trị hiện đại dễ dàng lấn át truyền thống, thì những tiếng trống Nguyên Tiêu chính là sợi dây kết nối các thế hệ, giúp những người trẻ không quên cội nguồn.
Đồng quan điểm, Tiến sỹ Nguyễn Thị Thu Trang (Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, thành công của Lễ hội Nguyên tiêu hôm nay chính là kết quả của việc tích hợp di sản vào dòng chảy đô thị. Việc tích hợp di sản văn hóa phi vật thể vào quy hoạch và quản lý đô thị không chỉ giúp duy trì các tri thức, tập quán, nghề truyền thống và sinh kế địa phương mà còn tạo nền tảng tăng cường gắn kết xã hội.
“Cần chuyển từ cách tiếp cận ‘bảo tồn di tích rời rạc’ sang bảo tồn hệ sinh thái không gian di sản sống. Mối tương tác hữu cơ giữa di sản vật thể như không gian hội quán người Hoa và di sản phi vật thể như lễ hội Tết Nguyên Tiêu, hay các không gian đường phố dành cho diễu hành, tập luyện lân-sư-rồng chính là cốt lõi của tư duy quy hoạch hiện đại. Nó tạo ra một môi trường sống bền vững, công bằng và giàu bản sắc cho cư dân đô thị," Tiến sỹ Nguyễn Thị Thu Trang khẳng định.
Thực tế cho thấy không gian Chợ Lớn xưa với những hội quán cổ kính, những con phố đèn lồng và ẩm thực phong phú đã trở thành một hệ sinh thái văn hóa độc đáo. Lễ hội Nguyên Tiêu đóng vai trò là “trái tim” của hệ sinh thái đó, thu hút hàng vạn lượt khách, tạo ra nguồn lợi kinh tế từ dịch vụ, lưu trú và mua sắm, đồng thời nâng cao vị thế của siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh trên bản đồ du lịch văn hóa khu vực.
Bà Huỳnh Thị Ngọc Đẹp, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường An Đông (Thành phố Hồ Chí Minh) khẳng định: “Chúng tôi kỳ vọng Lễ hội Nguyên Tiêu sẽ trở thành một trong những sự kiện du lịch đặc sắc nhất đầu năm của Thành phố. Thông điệp mà chúng tôi muốn gửi gắm chính là sự hài hòa bản sắc văn hóa dân tộc và sự thân thiện của người dân địa phương. Với sự hợp tác đồng lòng của cộng đồng, các hoạt động này sẽ là điểm nhấn thể hiện sự phát triển bền vững của Thành phố."
Lễ hội Nguyên Tiêu không chỉ là một lễ hội tín ngưỡng, mà đã thực sự trở thành không gian sinh hoạt văn hóa chung, là nhịp cầu gắn kết tình đoàn kết của cộng đồng các dân tộc anh em. Một đêm hội rực rỡ khép lại giữa lòng phố thị, nhưng dư âm của nó vẫn còn vang vọng qua những nụ cười, những cái bắt tay thắt chặt tình thân bè bạn. Những ngọn đèn hoa đăng mang theo ước nguyện về một năm mới bình an, hưng thịnh đã được thắp sáng, mở ra những kỳ vọng mới cho sự phát triển của Thành phố mang tên Bác trong kỷ nguyên hội nhập./.
Khai hội Chùa Bà Bình Dương - Lễ hội văn hóa tâm linh lớn nhất TP Hồ Chí Minh
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, lễ hội còn là dịp để cộng đồng chung tay lan tỏa những giá trị tốt đẹp, gìn giữ những nét đẹp văn hóa truyền thống, đặc biệt là hoạt động thiện nguyện vì cộng đồng.
