Trong khi “câu chuyện” muối chất lượng cao và muối ăn vẫnbị “lập lờ đánh lận” dẫn tới hệ lụy nhiều doanh nghiệp sản xuất hóa chấtkhốn đốn vì “đói” muối công nghiệp, còn diêm dân lại khốn đốn vì “bộithực” muối ăn thì cơ quan quản lý Nhà nước về sản xuất và chế biến muốilà Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng như cơ quan cấp phép hạnngạch nhập muối công nghiệp là Bộ Công Thương vẫn chưa thể đề xuất đượcgiải pháp căn cơ cho cuộc “khủng hoảng” muối đã tồn tại nhiều năm.
Doanh nghiệp “dài cổ” chờ
Mặc dù đã hơn hai tháng trôi qua kể từ cuộc họp “khẩn cấp” do Bộ CôngThương chủ trì với các bên liên quan trong việc nhập khẩu muối côngnghiệp nhưng đến nay, các doanh nghiệp sản xuất hóa chất tiếp tục phải“dài cổ” chờ được giao nốt hạn ngạch nhập khẩu muối công nghiệp đợt 2 đểcó nguyên liệu sản xuất.
Ông Đào Quang Tuyến, Tổng Giám đốcTổng Công ty Hóa chất Việt Trì cho hay ngay cả khi được phân đủ hạnngạch nhập khẩu 15.000 tấn muối công nghiệp, cộng thêm lượng muối côngnghiệp mua được trong nước sản xuất, Tổng Công ty cũng chỉ sản xuấtđược 85% công suất. Tổng Công ty đang rất khó khăn bởi mới chỉ được nhập7.500 tấn muối. Nếu tình hình “mắc mớ” này không được giải quyếtsớm, sản xuất kinh doanh của Tổng Công ty sang năm 2012 sẽ bị đình đốnvì chẳng có nguyên liệu “gối đầu.”
Tại buổi giao ban báo chí doBộ Thông tin và Truyền thông tổ chức ngày 13/9, lý giải về sự trì hoãn cấpnốt hạn ngạch nhập khẩu muối công nghiệp, Thứ trưởng Bộ Công ThươngNguyễn Nam Hải cho biết, cho dù biết doanh nghiệp sản xuất hóa chất gặpkhó khăn nhưng Bộ Công Thương vẫn phải tạm dừng giao nốt hạn ngạch đợt 2ít nhất đến hết tháng Bẩy theo đề nghị của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhằm tạo điều kiện cho người sản xuất tiêu thụ muối với giá cảhợp lý, góp phần giảm bớt khó khăn cho diêm dân.
Ông Hải cũngcho biết đầu tháng Tám vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,Bộ Công Thương đã phối hợp với Văn phòng Chính phủ tổ chức đoàn công tácvề làm việc trực tiếp với 5 đơn vị sản xuất muối công nghiệp tại khuvực miền Trung (Công ty Cổ phần muối Thông Thuận, Công ty Cổ phần muốiCam Ranh, Công ty Cổ phần muối Ninh Thuận, Công ty Đầu tư phát triển HạLong và Công ty muối Vĩnh Hảo) và các đơn vị có nhu cầu dùng muối côngnghiệp phục vụ sản xuất hoá chất.
Căn cứ kết quả làm việc của đoàn côngtác, ngày 15/ 8, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có công vănkhẳng định: "Các doanh nghiệp sản xuất muối công nghiệp trong nước cóthể sản xuất muối đạt chất lượng theo yêu cầu của ngành hoá chất. Tuynhiên, hiện nay đã vào cuối vụ sản xuất muối năm 2011 nên các doanhnghiệp muối công nghiệp không thể đáp ứng yêu cầu về chất lượng, sốlượng của các doanh nghiệp sản xuất hoá chất và đã có kế hoạch sản xuấtmuối phục vụ các ngành khác.”
Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nôngthôn thống nhất phân giao đợt 2 lượng hạn ngạch nhập khẩu muối cònlại của năm 2011 (50.000 tấn) cho các doanh nghiệp làm nguyên liệu sảnxuất hoá chất.
Hiện tại, Bộ Công Thương đang cân nhắc để quyếtđịnh phân giao nốt đợt 2 hạn ngạch nhập khẩu muối công nghiệp trênnguyên tắc phân giao đúng đối tượng là các doanh nghiệp trực tiếp sửdụng muối cho sản xuất hóa chất, không cho phép trao đổi kinh doanhthương mại và sử dụng cho các mục đích khác, ông Hải khẳng định.
Cơ quan quản lý “thong thả”
Theo nhiều chuyên gia, những “lùm xùm” không đáng có trong điều hànhvà nhập khẩu muối công nghiệp hiện nay xuất phát từ chính việc BộNông nghiệp và Phát triển Nông thôn vẫn chưa có một quy định chính thứcđể quản lý chất lượng muối nhập khẩu cũng như đánh giá cần thiết về chấtlượng muối sản xuất trong nước.
Hiện tại, mặc dù tiêuchuẩn tạm thời để kiểm tra đánh giá chất lượng muối công nghiệp nhậpkhẩu và đánh giá chất lượng muối công nghiệp sản xuất được trong nước làThông tư số 23/2010/TT-BCT ngày 25/10/2010 của Bộ Công Thương và Quyđịnh 1871/QĐ-BN-CB ngày 5/7/2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nôngthôn đã hết hiệu lực từ ngày 31/12/2010 nhưng chín tháng đã trôi qua,các cơ quan quản lý nhà nước vẫn chưa thể ban hành một quy định mới thaythế nhằm định hướng cụ thể cho diêm dân, cho doanh nghiệp sản xuất muốicông nghiệp trong nước.
Sự “thong thả” này của cơ quan quản lý nhà nướcđã gây khó cho cả diêm dân, doanh nghiệp sản xuất muối công nghiệptrong nước và cho cả doanh nghiệp sản xuất hóa chất.
Phó Cụctrưởng Cục Hóa chất Bộ Công Thương Lưu Hoàng Ngọc cho biết với chứcnăng quản lý chuyên ngành, Bộ Công Thương đang góp ý cho Dự thảo Thôngtư hướng dẫn kiểm tra về chất lượng muối nhập khẩu của Bộ Nông nghiệp vàPhát triển nông thôn để ban hành trong thời gian tới. Tuy nhiên, thờigian cụ thể lại phụ thuộc vào Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn-cơquan chủ trì soạn thảo ban hành.
Giải pháp căn cơ cho muối
Với hàng nghìn kilômét bờ biển chạy dọc đất nước, diêm dân Việt Nam cóthể sống với nghề chỉ khi có sự hỗ trợ đầu tư thích đáng của Nhà nước - ông Ngọc chia sẻ.
Với thực tế suất đầu tư cho một Nhà máy sảnxuất muối công nghiệp rất lớn trong khi lợi nhuận từ sản xuất muối khôngcao và thời gian khấu hao của máy móc lại rất ngắn nên cho đến nay, cảnước mới có một vài doanh nghiệp dám đầu tư sản xuất muối công nghiệptheo mô hình “muối kèm du lịch” kiểu như Công ty Đầu tư phát triển HạLong.
Đến nay, lượng muối công nghiệp trong nước sản xuất ước khoảng 100.000 tấn/năm so với nhu cầu tiêu dùng 237.000 tấn muối công nghiệpcủa các doanh nghiệp sản xuất hóa chất. Vì vậy, “cân đối về mặt sốlượng, năng lực sản xuất muối công nghiệp trong nước cũng chưa thể đủđủ, còn chưa dám xét đến chất lượng và giá cả” - ông Ngọc cho hay.
Đồng quan điểm này, ông Đào Quang Tuyến cho biết Tổng Công ty Hóachất Việt Trì đang phải chi thêm 500 nghìn đồng/tấn để xử lý tạp chấttrong muối công nghiệp do các cơ sở sản xuất trong nước làm ra trước khiđưa vào sản xuất hóa chất. Như vậy, mỗi năm Tổng Công ty sẽ phải chithêm khoảng 15 tỷ đồng chi phí xử lý tạp chất bởi nhu cầu nguyên liệucủa Tổng Công ty là 30 nghìn tấn muối công nghiệp/năm.
Thêm vào đó, vớiđặc thù địa lý nhiều bão lũ “dồn” vào “rốn” muối Miền Trung, doanhnghiệp sản xuất hóa chất như Việt Trì sẽ không tìm đâu đủ nguyên liệucho sản xuất khi diêm dân mất mùa như các năm 2000 và 2008 - ông Tuyếnkhẳng định.
Vì vậy, theo các chuyên gia, trướcmắt, khi các doanh nghiệp trong nước chưa thể đủ sức tự đầu tư các cơ sởsản xuất muối công nghiệp tập trung, việc nhập khẩu muối công nghiệpvẫn cần duy trì để giúp doanh nghiệp sản xuất hóa chất trong nước đứngvững.
Ở góc độ kinh tế, để sản xuất 1 tấn xút cần tới 2 tấn muối chấtlượng cao 100% trong khi giá 1 tấn xút nhập khẩu lên tới 550 USD/tấn(khoảng 11 triệu đồng/tấn) và giá 1 tấn muối chất lượng cao nhập khẩuchỉ là 1,1 triệu đồng. Vì vậy, việc nhập khẩu muối công nghiệp để sảnxuất ra xút-loại hóa chất cơ bản phục vụ rất nhiều ngành sản xuất trongnước sẽ giúp Việt Nam chủ động nguyên liệu và tiết kiệm ngoại tệ từ việcnhập khẩu xút bởi nhu cầu xút cho sản xuất công nghiệp lên tới 200.000 tấn/năm trong khi tổng công suất trong nước chỉ đạt 130.000tấn/năm, thiếu 70.000 tấn so với nhu cầu.
Về lâuvề dài, giải pháp căn cơ vẫn là Nhà nước sớm có các chính sách ưu đãihỗ trợ đầu tư để doanh nghiệp Việt mạnh dạn bỏ vốn đầu tư cũng như kêugọi đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực sản xuất muối công nghiệp trong nướcnhằm nâng giá trị cho muối ăn của diêm dân Việt Nam từ mức dưới 1.000đồng/kg hiện nay lên mức 11.000 đồng/kg như muối chát lượng cao của ẤnĐộ, Pakistan./.
Doanh nghiệp “dài cổ” chờ
Mặc dù đã hơn hai tháng trôi qua kể từ cuộc họp “khẩn cấp” do Bộ CôngThương chủ trì với các bên liên quan trong việc nhập khẩu muối côngnghiệp nhưng đến nay, các doanh nghiệp sản xuất hóa chất tiếp tục phải“dài cổ” chờ được giao nốt hạn ngạch nhập khẩu muối công nghiệp đợt 2 đểcó nguyên liệu sản xuất.
Ông Đào Quang Tuyến, Tổng Giám đốcTổng Công ty Hóa chất Việt Trì cho hay ngay cả khi được phân đủ hạnngạch nhập khẩu 15.000 tấn muối công nghiệp, cộng thêm lượng muối côngnghiệp mua được trong nước sản xuất, Tổng Công ty cũng chỉ sản xuấtđược 85% công suất. Tổng Công ty đang rất khó khăn bởi mới chỉ được nhập7.500 tấn muối. Nếu tình hình “mắc mớ” này không được giải quyếtsớm, sản xuất kinh doanh của Tổng Công ty sang năm 2012 sẽ bị đình đốnvì chẳng có nguyên liệu “gối đầu.”
Tại buổi giao ban báo chí doBộ Thông tin và Truyền thông tổ chức ngày 13/9, lý giải về sự trì hoãn cấpnốt hạn ngạch nhập khẩu muối công nghiệp, Thứ trưởng Bộ Công ThươngNguyễn Nam Hải cho biết, cho dù biết doanh nghiệp sản xuất hóa chất gặpkhó khăn nhưng Bộ Công Thương vẫn phải tạm dừng giao nốt hạn ngạch đợt 2ít nhất đến hết tháng Bẩy theo đề nghị của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn nhằm tạo điều kiện cho người sản xuất tiêu thụ muối với giá cảhợp lý, góp phần giảm bớt khó khăn cho diêm dân.
Ông Hải cũngcho biết đầu tháng Tám vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn,Bộ Công Thương đã phối hợp với Văn phòng Chính phủ tổ chức đoàn công tácvề làm việc trực tiếp với 5 đơn vị sản xuất muối công nghiệp tại khuvực miền Trung (Công ty Cổ phần muối Thông Thuận, Công ty Cổ phần muốiCam Ranh, Công ty Cổ phần muối Ninh Thuận, Công ty Đầu tư phát triển HạLong và Công ty muối Vĩnh Hảo) và các đơn vị có nhu cầu dùng muối côngnghiệp phục vụ sản xuất hoá chất.
Căn cứ kết quả làm việc của đoàn côngtác, ngày 15/ 8, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có công vănkhẳng định: "Các doanh nghiệp sản xuất muối công nghiệp trong nước cóthể sản xuất muối đạt chất lượng theo yêu cầu của ngành hoá chất. Tuynhiên, hiện nay đã vào cuối vụ sản xuất muối năm 2011 nên các doanhnghiệp muối công nghiệp không thể đáp ứng yêu cầu về chất lượng, sốlượng của các doanh nghiệp sản xuất hoá chất và đã có kế hoạch sản xuấtmuối phục vụ các ngành khác.”
Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nôngthôn thống nhất phân giao đợt 2 lượng hạn ngạch nhập khẩu muối cònlại của năm 2011 (50.000 tấn) cho các doanh nghiệp làm nguyên liệu sảnxuất hoá chất.
Hiện tại, Bộ Công Thương đang cân nhắc để quyếtđịnh phân giao nốt đợt 2 hạn ngạch nhập khẩu muối công nghiệp trênnguyên tắc phân giao đúng đối tượng là các doanh nghiệp trực tiếp sửdụng muối cho sản xuất hóa chất, không cho phép trao đổi kinh doanhthương mại và sử dụng cho các mục đích khác, ông Hải khẳng định.
Cơ quan quản lý “thong thả”
Theo nhiều chuyên gia, những “lùm xùm” không đáng có trong điều hànhvà nhập khẩu muối công nghiệp hiện nay xuất phát từ chính việc BộNông nghiệp và Phát triển Nông thôn vẫn chưa có một quy định chính thứcđể quản lý chất lượng muối nhập khẩu cũng như đánh giá cần thiết về chấtlượng muối sản xuất trong nước.
Hiện tại, mặc dù tiêuchuẩn tạm thời để kiểm tra đánh giá chất lượng muối công nghiệp nhậpkhẩu và đánh giá chất lượng muối công nghiệp sản xuất được trong nước làThông tư số 23/2010/TT-BCT ngày 25/10/2010 của Bộ Công Thương và Quyđịnh 1871/QĐ-BN-CB ngày 5/7/2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nôngthôn đã hết hiệu lực từ ngày 31/12/2010 nhưng chín tháng đã trôi qua,các cơ quan quản lý nhà nước vẫn chưa thể ban hành một quy định mới thaythế nhằm định hướng cụ thể cho diêm dân, cho doanh nghiệp sản xuất muốicông nghiệp trong nước.
Sự “thong thả” này của cơ quan quản lý nhà nướcđã gây khó cho cả diêm dân, doanh nghiệp sản xuất muối công nghiệptrong nước và cho cả doanh nghiệp sản xuất hóa chất.
Phó Cụctrưởng Cục Hóa chất Bộ Công Thương Lưu Hoàng Ngọc cho biết với chứcnăng quản lý chuyên ngành, Bộ Công Thương đang góp ý cho Dự thảo Thôngtư hướng dẫn kiểm tra về chất lượng muối nhập khẩu của Bộ Nông nghiệp vàPhát triển nông thôn để ban hành trong thời gian tới. Tuy nhiên, thờigian cụ thể lại phụ thuộc vào Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn-cơquan chủ trì soạn thảo ban hành.
Giải pháp căn cơ cho muối
Với hàng nghìn kilômét bờ biển chạy dọc đất nước, diêm dân Việt Nam cóthể sống với nghề chỉ khi có sự hỗ trợ đầu tư thích đáng của Nhà nước - ông Ngọc chia sẻ.
Với thực tế suất đầu tư cho một Nhà máy sảnxuất muối công nghiệp rất lớn trong khi lợi nhuận từ sản xuất muối khôngcao và thời gian khấu hao của máy móc lại rất ngắn nên cho đến nay, cảnước mới có một vài doanh nghiệp dám đầu tư sản xuất muối công nghiệptheo mô hình “muối kèm du lịch” kiểu như Công ty Đầu tư phát triển HạLong.
Đến nay, lượng muối công nghiệp trong nước sản xuất ước khoảng 100.000 tấn/năm so với nhu cầu tiêu dùng 237.000 tấn muối công nghiệpcủa các doanh nghiệp sản xuất hóa chất. Vì vậy, “cân đối về mặt sốlượng, năng lực sản xuất muối công nghiệp trong nước cũng chưa thể đủđủ, còn chưa dám xét đến chất lượng và giá cả” - ông Ngọc cho hay.
Đồng quan điểm này, ông Đào Quang Tuyến cho biết Tổng Công ty Hóachất Việt Trì đang phải chi thêm 500 nghìn đồng/tấn để xử lý tạp chấttrong muối công nghiệp do các cơ sở sản xuất trong nước làm ra trước khiđưa vào sản xuất hóa chất. Như vậy, mỗi năm Tổng Công ty sẽ phải chithêm khoảng 15 tỷ đồng chi phí xử lý tạp chất bởi nhu cầu nguyên liệucủa Tổng Công ty là 30 nghìn tấn muối công nghiệp/năm.
Thêm vào đó, vớiđặc thù địa lý nhiều bão lũ “dồn” vào “rốn” muối Miền Trung, doanhnghiệp sản xuất hóa chất như Việt Trì sẽ không tìm đâu đủ nguyên liệucho sản xuất khi diêm dân mất mùa như các năm 2000 và 2008 - ông Tuyếnkhẳng định.
Vì vậy, theo các chuyên gia, trướcmắt, khi các doanh nghiệp trong nước chưa thể đủ sức tự đầu tư các cơ sởsản xuất muối công nghiệp tập trung, việc nhập khẩu muối công nghiệpvẫn cần duy trì để giúp doanh nghiệp sản xuất hóa chất trong nước đứngvững.
Ở góc độ kinh tế, để sản xuất 1 tấn xút cần tới 2 tấn muối chấtlượng cao 100% trong khi giá 1 tấn xút nhập khẩu lên tới 550 USD/tấn(khoảng 11 triệu đồng/tấn) và giá 1 tấn muối chất lượng cao nhập khẩuchỉ là 1,1 triệu đồng. Vì vậy, việc nhập khẩu muối công nghiệp để sảnxuất ra xút-loại hóa chất cơ bản phục vụ rất nhiều ngành sản xuất trongnước sẽ giúp Việt Nam chủ động nguyên liệu và tiết kiệm ngoại tệ từ việcnhập khẩu xút bởi nhu cầu xút cho sản xuất công nghiệp lên tới 200.000 tấn/năm trong khi tổng công suất trong nước chỉ đạt 130.000tấn/năm, thiếu 70.000 tấn so với nhu cầu.
Về lâuvề dài, giải pháp căn cơ vẫn là Nhà nước sớm có các chính sách ưu đãihỗ trợ đầu tư để doanh nghiệp Việt mạnh dạn bỏ vốn đầu tư cũng như kêugọi đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực sản xuất muối công nghiệp trong nướcnhằm nâng giá trị cho muối ăn của diêm dân Việt Nam từ mức dưới 1.000đồng/kg hiện nay lên mức 11.000 đồng/kg như muối chát lượng cao của ẤnĐộ, Pakistan./.
Nguyễn Kim Anh (TTXVN/Vietnam+)
