Tướng Giáp: Anh Sơn có một Phong cách riêng - rất Nguyễn Sơn
Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã phát biểu trong buổi kỷ niệm 85 năm ngày sinh củatướng Nguyễn Sơn, ngày 31/12/1993: “Tôi và anh Sơn có nhiều kỷ niệm trong nhữngngày cách mạng mới thành công, rồi trong những ngày cuối đời anh về nước.”
Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định: “Anh Sơn chẳng những có tài về quân sự màcòn có khả năng về chính trị, về tuyên truyền, về văn nghệ. Anh lại có phongcách riêng- rất là Nguyễn Sơn. Ví dụ: làm chủ hôn mà bắt cô dâu, chú rể phải làmthơ thì chỉ có anh Sơn thôi!”
Đại tướng đã đánh giá chung về tướng Nguyễn Sơn: “Một người chiến hữu thân thiếtvà rất mực chân thành, suốt đời phục vụ sự nghiệp cách mạng của nước ta và nướcbạn.”
Bác ơi, anh Sơn mất rồi...
Chị Hà có viết trong nhật ký “Làm con” của mình: “Sáng ngày 21/10/1956 các chúđưa cả năm chị em vào thăm bố, trên đường vào viện các chú hẹn thăm bố xong sẽcho đi chơi Bờ Hồ nhưng bố bảo: "đưa ngay chúng nó về, nhìn thấy chúng nó lítnhít thế này đau lòng quá.”
Chị kể: “Mẹ tôi bảo các chú cho về nhà. Thế là chị Lâm dắt mình đi chơi vì chịrất thạo đường phố Hà nội. Hôm ấy tại Bờ Hồ có thi đua thuyền, người rất đông,tôi thì lần đầu tiên được thấy Bờ Hồ nên cứ đi theo chị Lâm.”
Chị vẫn nhớ ký ức buồn: “ Chiều muộn về đến phố Lý Nam Đế gần đến số nhà 91 thìphải, cô bảo mẫu nhìn thấy bọn mình vội nói: Về ngay bố các cháu mất rồi!
Khi tổ chức tang lễ, tôi còn nhớ, Bác Hồ đến, mẹ tôi chạy ra ôm lấy Bác và khócnói: "Bác ơi anh Sơn mất rồi. "Các đoàn người đến viếng nhiều lắm, bọn trẻ conchẳng biết gì chạy chơi lung tung trong CLB quân đội, nhất là khu vực bể bơi.”
“Mãi đến khi hạ huyệt tôi mới chạy đến bên mẹ và khóc vì để bố nằm dưới đất thếnày thì từ đó trở đi bố không thể về để gọi: con Hà gà tồ, thằng Cương chúa phá,con Hồng mắm tôm, con Hằng út ít (tên của bố Sơn đặt cho mấy chị em) được nữarồi. Vì thế tôi mới khóc,” chị Thanh Hà giải thích về việc “bé Hà” 7 tuổi, khóccha muộn.
Đó là những ký ức tuổi thơ mà đến sau này, sau hành trình hơn nửa thế kỷ trảinghiệm, chị Hà mới càng thấm thía tình cha nghĩa mẹ.
Chị được sinh thành, nuôi nấng và sáng soi trong những lời dạy của người mẹ:“Con Bố Sơn thì phải thế này, con bố Sơn thì không được thế kia”… Và từ đó, lòngyêu của “con gái tướng quân” đã đi từ bến bờ ngây thơ qua trải nghiệm, đến miềnlắng đọng, nên thực sâu đằm, nồng đượm.
Theo dấu chân người cha
Trung tá Nguyễn Thanh Hà không giấu niềm tự hào khi nói rằng chị là đứa con maymắn trong 8 người con của tướng Nguyễn Sơn, vì được sống cùng cha nhiều nhất,cho dù khi cha qua đời, chị mới 7 tuổi.
Chị tự hào vì cha mình là một vị tướng có công với nước và được nhiều người yêukính. Nhưng chị cũng tiếc lắm vì khi chị còn trẻ, còn nhiều cơ hội kiếm tìmthông tin về cha thì chị chưa biết quý hóa mỗi cơ hội ấy.
Chị bảo: Mấy chục năm trước, bao nhiêu nhân chứng sống đang còn khỏe mạnh thìmình lại bận công tác, không tìm hiểu, khai thác. Đến khi tìm thông tin về chathì các chú đã già rồi, nhiều chú đã qua đời. Đến nay có ai còn, thì cũng yếulắm vì ngoài 90 tuổi cả rồi.
Hai mươi năm nay, theo dấu chân cha của mình, chị Hà và những người thân tronggia đình đã tìm về những nơi mà tướng Nguyễn Sơn đã sống hoạt động và công tácnhững năm nào.
Theo chị Hà, những người đầu tiên chị muốn nhắc đến là chú Đại tá - Tiến sĩ sửhọc Nguyễn Văn Khoan và giáo sư sử học Đinh Xuân Lâm, các chú đã sưu tầm đượcnhiều tài liệu quí giá về bố tôi, đã tổ chức rất nhiều cuộc hội thảo, làm nguyênchục cuốn sách về tướng Nguyễn Sơn. Chú Nguyễn Văn Khoan nhiều năm công tác tạiCục Chính trị của Binh chủng Thông tin Liên lạc, nhà đông con không khá giả gìmà chú giúp tôi vô tư nhiệt tình, đầy sức thuyết phục.
Bên cạnh đó còn có các chú nguyên học sinh trường "Lục quân Quảng Ngãi", các chúcác anh trường "Thiếu sinh quân Liên khu 4". Họ rất nhớ và luôn tri ân thầy hiệutrưởng của họ mặc dù họ đã trở thành ủy viên ban chấp hành, ủy viên trung ương,các tướng lĩnh, Bộ- Thứ trưởng, các giáo sư tiến sĩ, các nhà khoa học, anh hùngquân đội, anh hùng lao động...Như chú Trần Hồng Lạc nguyên học sinh trường Thiếusinh quân khu 4 đã tận tình với thầy, với gia đình thầy đến hơi thở cuối củacuộc đời. Còn có chú Cao Bá Sanh nguyên là học sinh "Lục quân Quảng Ngãi" rồilàm trưởng ban Tác chiến của Liên khu 4 thời bố tôi là Tư lệnh. Một trong nhữngnguyện vọng cuối đời của chú là: "Làm cho mọi người hiểu đúng về con người tướngNguyễn Sơn".
Tết mới đây, mấy chị em tôi tới thăm chú Sanh vì chú vừa bị tai biến mạch máunão, chú đã cầm tay chị em mình khóc và chỉ vào đầu giường của chú có quyển sáchảnh của bố tôi: “Chú rất nhớ bố cháu. Thật thân, thật thương, thật quí.
Chị tâm sự: “Không hiểu sao bố tôi sống cùng mọi người chỉ khoảng 1-2 năm thôinhưng tới 50- 60 năm sau, người ta vẫn nhắc. Vẫn yêu ông cụ lắm. Khi tôi mangcuốn sách tập hợp những bài viết về bố đến tặng. Có chú trên 90 tuổi, mắt đỏhoe, cầm luôn cuốn sách lên hôn...”/.
Bài 1: Chuyện chưa biết về “Lưỡng quốc tướng quân”
