Chiều 22/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận ở hội trường về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công).
Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng nguyên tắc quản lý ngân sách và đầu tư phải dựa trên kết quả thực tế; đồng thời phân cấp, phân quyền phải gắn với nguồn lực, trách nhiệm giải trình và cơ chế kiểm tra, giám sát.
Ưu tiên vốn cho các dự án trọng điểm
Bày tỏ sự đồng thuận với chủ trương tích hợp hai Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công, theo đại biểu Nguyễn Thành Trung (đoàn Lào Cai), thực tế các năm qua không khỏi băn khoăn trước nghịch lý là quy trình thủ tục phê duyệt dự án ngày càng chặt chẽ, nhưng hiệu quả đầu tư công vẫn chưa đạt như kỳ vọng.
Đại biểu đề nghị cơ quan nghiên cứu soạn thảo thiết kế dự thảo luật theo nguyên tắc chuyển dịch toàn diện sang quản lý ngân sách và đầu tư dựa trên kết quả thực tế, cần đạt được hiệu quả kinh tế-xã hội làm thước đo để phân tích bổ sung và đánh giá nguồn lực.
“Việc giao dịch thủ công không thể căn cứ vào các danh mục cơ sở khoa học hay cơ chế xin-cho, mà cần ưu tiên bố trí vốn cho những dự án có hiệu quả kinh tế-xã hội, giải quyết được nhiều điểm hạ tầng,” đại biểu Trung nhấn mạnh.
Cùng với quy định trách nhiệm của người đứng đầu, đại biểu đề nghị gắn liền với cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm. Luật cũng phải thiết kế một cơ chế an toàn, nếu người đứng đầu chứng minh được việc điều chỉnh quy trình là vì lợi ích của dự án, không có động cơ vụ lợi, tham nhũng, mang lại hiệu quả cho Nhà nước sẽ được miễn trừ trách nhiệm pháp lý đối với các vi phạm thủ tục hành chính thông thường.
“Chỉ khi mạnh dạn thay đổi nguyên tắc từ kiểm soát hành vi sang kiểm soát kết quả, mới có thể tạo ra một động lực mới, giải phóng năng lực sáng tạo của bộ máy và đưa dòng vốn đầu tư công thực sự trở thành động lực dẫn dắt các nguồn lực xã hội cho sự phát triển của đất nước," đại biểu Trung khẳng định.
Đại biểu Trần Anh Tuấn (đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) nhìn nhận việc tích hợp sẽ tạo sự thống nhất giữa quản lý tài chính công, ngân sách Nhà nước và các bước thực hiện đầu tư công; đồng thời góp phần tinh gọn các quy định về thẩm quyền, thủ tục hành chính, bố trí nguồn lực và điều hành ngân sách.
Về nguyên tắc ưu tiên bố trí vốn, đại biểu Trần Anh Tuấn cho rằng cần bổ sung thứ tự ưu tiên đối với các dự án quan trọng quốc gia đã được phê duyệt nhưng kéo dài qua nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn.
Dẫn giải thực tế có những dự án quan trọng quốc gia được thông qua, triển khai qua nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn cần được xem xét ưu tiên ngay, đại biểu đề nghị nếu không có cơ chế ưu tiên phù hợp, việc cân đối nguồn lực cho các dự án này có thể gặp khó khăn, ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện.
Phân cấp phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, có giám sát
Liên quan đến vấn đề phân cấp, phân quyền cho địa phương điều chỉnh, phân bổ nguồn vốn đầu tư, theo đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (đoàn Quảng Trị), luật cần ban hành khung nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên tối thiểu để áp dụng thống nhất cho cấp xã trên toàn quốc, có quy định hệ số điều chỉnh đối với các khu vực đặc thù.
Đối với chính sách tiền lương và an sinh xã hội trong các quy định về thu, chi ngân sách, đại biểu Vũ thẳng thắn đánh giá việc cụ thể hóa nguyên tắc này trong dự thảo Luật Ngân sách Nhà nước vẫn chưa thực sự đồng bộ.
“Quy định về các lĩnh vực ưu tiên bố trí ngân sách chưa thể hiện rõ nguyên tắc ưu tiên nguồn lực cho chính sách tiền lương, đặc biệt quy định về sử dụng nguồn tăng thu sau khi thực hiện các nhiệm vụ ưu tiên khác đang đặt việc bổ sung nguồn thực hiện cải cách tiền lương ở vị trí cuối cùng,” đại biểu nói.
Do đó, đại biểu Vũ đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên cân đối, bố trí nguồn lực ngân sách nâng thứ tự ưu tiên đối với nguồn thực hiện chính sách tiền lương khu vực công, thay vì để nhiệm vụ này ở vị trí sau cùng.
Đồng tình với yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý ngân sách và đầu tư công, tuy nhiên, đại biểu Cil Bri (đoàn Lâm Đồng) nhìn nhận việc phân cấp không chỉ đơn thuần là giao thêm thẩm quyền mà phải đi kèm nguồn lực, năng lực tổ chức thực hiện và cơ chế kiểm soát trách nhiệm.
Đối với cấp xã, theo đại biểu Cil Bri, dự thảo cần thiết kế cơ chế phân cấp, phân bổ phù hợp với năng lực thực tế của từng địa phương. Không nên áp dụng một cơ chế chung cho tất cả các xã trong khi năng lực cán bộ chuyên môn và quản lý dự án giữa các địa phương còn khác nhau.
“Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với phân bổ nguồn lực, cũng như nâng cao năng lực thực hiện và cơ chế kiểm tra, giám sát; mở rộng thẩm quyền nhưng phải xác định rõ trách nhiệm," đại biểu Cil Bri góp ý thêm./.