Trong hai ngày, từ 6-7/11, đoàn công tác gồm các cán bộ quản lý, chuyên gia thuộccác cơ quan của Quốc hội và Chính phủ do giáo sư, tiến sĩ Đặng Vũ Minh, Ủy viênTrung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hộidẫn đầu đã tiến hành khảo sát, đánh giá toàn diện hai dự án Tổ hợp bauxite-NhômTân Rai (Lâm Đồng) và Dự án Alumin Nhân Cơ (Đắk Nông).
Cùng tham gia chuyến khảo sát còn có nhiều nhà khoa học chuyên ngành của cácbộ, ngành chức năng, các cơ quan nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực môi trường,công nghiệp luyện kim, địa chất, thủy lợi, kinh tế xây dựng.
Trong quá trình khảo sát, một trong những nội dung quan trọng được đoàn côngtác tìm hiểu và thẩm định rất kỹ là quy trình xây dựng và đặc tính kỹ thuật củahồ chứa bùn đỏ đang được thiết kế, thi công tại hai dự án này.
Hoàn thành 88% tổng khối lượng công trình nhà máy Alumin Tân Rai
Dự án đầu tư xây dựng công trình Tổ hợp Bauxite-Nhôm Lâm Đồng (Dự án Alumin TânRai), Chủ đầu tư là Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (Tập đoànTKV), được xây dựng trên địa bàn xã Lộc Ngãi và thị trấn Lộc Thắng, huyện BảoLâm, tỉnh Lâm Đồng.
Dự án được xây dựng với mục tiêu khai thác quặng bauxite để sản xuất alumindùng cho sản xuất nhôm kim loại phục vụ nhu cầu trong nước và xuất khẩu. Dự áncó tuổi thọ 30 năm, tổng mức đầu tư là 11.353,05 tỷ đồng (tương đương 668 triệuUSD) gồm Nhà máy Alumin và Nhà máy tuyển quặng Tân Rai.
Theo chủ đầu tư dự án, đến thời điểm này đã triển khai được 68/69 tổng sốhạng mục công trình xây dựng Nhà máy Alumin và hoàn thành 88% tổng khối lượngcông trình. Đối với Nhà máy Tuyển quặng bauxite Tân Rai, đã hoàn thành khoảng40% tổng khối lượng phần xây lắp... Dự kiến, tháng 4/2011 sẽ có sản phẩm aluminthương phẩm đầu tiên.
Theo thiết kế, hồ chứa bùn đỏ của Dự án Alumin Tân Rai được đặt trong thung lũngvà ở khu vực có lưu vực nhỏ, cách xa điểm dân cư tập trung và hệ thống sông suốilớn. Hai hồ chứa bùn đỏ tại đây được thiết kế bao gồm nhiều khoang chứa nhỏ, đảmbảo dung tích chứa 36 năm.
Chiều cao bùn thải tối đa luôn thấp hơn chiều cao mặtđập ngăn cách giữa các khoang chứa từ 1,3 đến 2m và thấp hơn mặt địa hình xungquanh hồ chứa từ 2-6m. Chuyên gia TKV cho biết, với thiết kế như vậy, bùn đỏ rấtkhó có thể tràn ra ngoài thung lũng.
An toàn hơn, các khoang bùn đỏ được vận hành theo thứ tự 1 khoang hoạt độngthì 1 khoang bên cạnh dự phòng để chứa nước tràn (trong trường hợp đột biến mưavượt ngưỡng dự tính) hoặc bùn đỏ tràn do sự cố của khoang hoạt động.
Các đậpchắn, chia khoang chứa bùn đỏ được thiết kế với hệ số an toàn cao. Thiết kế côngtrình chịu động đất ở cấp độ VII, trong khi khu vực Bảo Lâm có gia tốc dao độngnền thuộc động đất cấp V.
Xây cống “khóa” bùn đỏ tại đập chắn để chống tràn
Theo các chuyên gia TKV, kết quả cập nhật điều tra mới nhất, sự cố vỡ hồ bùn đỏtại Hungary nhiều khả năng do phần bê tông ở đáy đập đặt trên một nền đất yếunên bị trượt, gây vỡ đập.
Phó Tổng Giám đốc TKV, ông Dương Văn Hòa cho biết, sau khi nhóm chuyên gia khảosát kỹ sự cố tại Hungary, chủ đầu tư đã yêu cầu Nhà thầu cải tiến thiết kế củahồ chứa bùn bằng cách xây thêm một cống thoát dưới chân đập dự phòng (cách đậpcuối cùng của hồ bùn đỏ khoảng 100m). Cống này được xây kiểu cánh phai để đónglại khi có sự cố xảy ra nhằm ngăn không cho bùn đỏ thoát ra ngoài (đây là cửathông duy nhất của thung lũng ra ngoài). Cũng tại đây, bùn đỏ sẽ được trung hòabằng axit để trở về hệ số PH an toàn trước khi thải ra ngoài.
Ông Dương Văn Hòa khẳng định, với hệ thống thiết kế này, hồ bùn đỏ được đảm bảovận hành an toàn. Nhận thức rõ được tầm quan trọng cũng như tác động của côngtrình đối với môi trường, TKV cam kết sẽ tổ chức thi công công trình với tráchnhiệm cao nhất dưới sự giám sát của 3 cơ quan tư vấn giám sát chuyên ngành, cácbộ, ngành liên quan và các chuyên gia khoa học độc lập.
Cũng theo ông Hòa, hồ bùn đỏ sẽ được xây dựng cơ bản, bảo dưỡng duy trì hàngnăm. Hồ cũng sẽ được bảo vệ an ninh nghiêm ngặt bởi hàng rào, dây kẽm gai, cólực lượng tuần tra, bảo vệ để tránh sự xâm nhập từ bên ngoài và các hành vi pháhoại. Bên cạnh việc tiếp tục theo dõi phía Hungary xử lý sự cố vỡ hồ bùn đỏ, TKVvẫn sẽ tiếp tục lắng nghe ý kiến các nhà khoa học, các chuyên gia để hoàn thiệncông trình.
Nhà máy sản xuất Alumin Nhân Cơ sẽ vận hành thử sau 24 tháng
Dự án Nhà máy sản xuất Alumin Nhân Cơ (huyện Đắk Rlấp, tỉnh Đắk Nông), tổng mứcđầu tư 11.624,25 tỷ đồng được thiết kế với công suất 650.000 tấn alumin/nămvới tuổi thọ dự án trên 50 năm do Công ty cổ phần Alumin Nhân Cơ (thuộc TKV) làmchủ đầu tư.
Theo tiến độ đề ra, Nhà máy sẽ được xây dựng xong và vận hành thử,bàn giao cho chủ đầu tư trong vòng 24 tháng kể từ thời điểm 18/10/2010. Hiện, Dựán đang tiến hành xây dựng các hạng mục công trình phục vụ thi công.
Quá trình khảo sát, Đại diện Bộ Tài nguyên và Môi trường - cơ quan thẩm định vàgiám sát môi trường của 2 dự án Nhà máy sản xuất alumin Nhân cơ và dự án Tổ hợpbauxite Nhôm Lâm Đồng đã đề nghị Bộ Công thương thành lập Tổ giám sát riêng đốivới hồ bùn đỏ để theo dõi, giám sát quá trình thi công và vận hành của hồ chứa.
Sau sự cố vỡ hồ chứa bùn đỏ tại Hungari, Bộ Công thương - đơn vị thẩm định thiếtkế kỹ thuật của dự án cũng đã yêu cầu Chủ đầu tư khẩn trương lựa chọn tổ chức tưvấn độc lập nước ngoài có uy tín để thẩm định lại thiết kế kỹ thuật hồ bùn đỏ dựán Tổ hợp Alumin Tân Rai; đối với Dự án Alumin Nhân Cơ thì cần làm việc với tưvấn thiết kế để nghiên cứu thêm phương án thải khô.
Liên quan đến khả năng phòng tránh sự cố do biến động về địa lý, giáo sư, tiếnsĩ Nguyễn Chiến, Viện kỹ thuật thủy lợi - đơn vị được Bộ Công thương mời thẩmđịnh dự án cho biết, Viện đã kiểm tra nhiều trường hợp tại công trình đập chắnhồ chứa bùn Nhà máy Alumin Tân Rai với hệ số an toàn vượt quá tiêu chuẩn chophép của Việt Nam và đều có kết quả đảm bảo. Vì vậy, nếu đập chắn này được thicông đúng tiêu chuẩn thực tế đã được phê duyệt thì hoàn toàn có thể yên tâm.
Tuy nhiên, giáo sư Chiến cũng thẳng thắn, khâu giám sát thi công để đảm bảođúng điều kiện kỹ thuật của đập là rất quan trọng và thường xuyên phải lấy mẫukiểm tra, nếu chưa đạt chuẩn thì phải kiên quyết đập bỏ để làm lại. Đối với Dựán Nhà máy Alumin Nhân Cơ, giáo sư Chiến cho rằng, dự án này có các đập đất cao hơnso với bên Tân Rai nên hệ số an toàn và ổn định của đập sẽ cao hơn.
Về khả năng xảy ra lũ quét tại hai điểm đang triển khai xây dựng dự án bauxite,giáo sư Nguyễn Chiến cho rằng, địa hình hai khu này đều tương đối bằng phẳng,mặc dù ở vùng cao nguyên. Trong khi đó, lũ quét chủ yếu khởi nguồn từ vùng đấtcao xuống các sườn dốc, nhưng xung quanh các bãi khai thác quặng và hồ bùn đỏ ởTân Rai đều là lưu vực nhỏ nên rất khó có khả năng xảy ra lũ quét. Tuy nhiên,chủ đầu tư cũng phải chuẩn bị phương án dự phòng như đào hào, thu gom nước mưađể đề phòng trường hợp xấu nhất xảy ra.
Việc khai thác bauxite vẫn đảm bảo hiệu quả kinh tế
Liên quan đến những thắc mắc về việc cân đối kinh tế của dự án, Phó Tổng Giámđốc Dương Văn Hòa cho biết, tiến trình khai thác bauxite tại Tân Rai được tínhhiệu quả trên suốt chiều dài tuổi thọ của dự án là 30 năm. Trên cơ sở thị trườnghiện nay, và dự báo của các chuyên gia, giá nhôm vẫn tiếp tục tăng trong thờigian tới, việc khai thác bauxite, chế biến alumin vẫn đảm bảo hiệu quả kinh tếnhư tính toán.
Về những lo ngại đối với phương thức vận tải thương phẩm alumin và những chi phícho vận chuyển có ảnh hưởng đến hiệu quả dự án, giải thích với Đoàn công tác,ông Hòa cho biết, TKV đã thuê một đơn vị tư vấn của Bộ Giao thông và Vận tải đểđánh giá thẩm định việc này. Kết quả cho thấy, trên cơ sở hạ tầng khu vực hiệnnay, có thể đáp ứng được công suất 2 dự án alumin ở giai đoạn 1 và chỉ cần sửachữa gia cố thêm một số cầu, đường trên tuyến đường bộ.
Ông Hòa cũng khẳng định, không giống những lo ngại về vấn đề này, cả 2 dự ánchỉ huy động khoảng 600 lượt xe/ngày đêm để chuyên chở. Tỷ lệ này là không nhiềuso với mật độ tham gia giao thông trung bình tại các tuyến đường quốc lộ lên đếnhơn chục ngàn lượt. TKV cũng đã tính đủ chi phí đầu vào của dự án đối với hiệuquả sản xuất, kinh doanh.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Đắk Nông, ông Trần Phương, không nên chỉvì 1 vài 1 quan ngại mà dừng Dự án khai thác bauxite đã được chuẩn bị và tiếnhành từ cách đây hơn chục năm. Bác bỏ ý kiến cho rằng không nên triển khai dự ánnày bởi nơi xây dựng nhà máy nằm trên nền đá vôi, ông Phương cho biết, quá trìnhkhảo sát nhiều lần của địa phương và bộ ngành từ trước đến nay đã khẳng địnhđiều này là không chính xác.
Chốt lại các ý kiến, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường củaQuốc hội Nghiêm Vũ Khải cho rằng, bùn đỏ là vấn đề nhạy cảm nhưng nếu có sựchuẩn bị tốt thì vẫn có thể kiểm soát và khống chế được./.
Quang Vũ (TTXVN/Vietnam+)