Tình trạng sạt lở đê bao sông Hậu tại xã Cù Lao Dung, thành phố Cần Thơ đang diễn biến phức tạp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng, tài sản và sinh kế của hàng trăm hộ dân.
Để giữ vững tuyến đê bao xung yếu này, chính quyền địa phương đang tích cực triển khai các biện pháp rào chắn, kè chống gia cố tạm thời. Dù vậy, trước sức tàn phá ngày càng cực đoan của triều cường và sóng lớn, những nỗ lực ứng phó này chỉ là giải pháp tình thế.
Về lâu dài, vùng rốn lũ Cù Lao Dung đang rất cần sự quan tâm, phân bổ nguồn lực đầu tư mạnh mẽ từ cấp thành phố để triển khai các công trình kiên cố, mang tính bền vững.
Sinh kế "treo" trên tuyến đê rạn nứt
Nằm tiếp giáp với cửa biển Trần Đề, tuyến đê tả hữu Cù Lao Dung đóng vai trò là công trình trọng yếu, bảo vệ an toàn cho toàn bộ khu dân cư, hàng trăm héc-ta đất sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản cùng nhiều hạ tầng thiết yếu bên trong. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu và sự thay đổi dòng chảy, quá trình xâm thực đang tàn phá nặng nề khu vực này.
Theo thống kê của chính quyền địa phương, chỉ tính riêng trên địa bàn Xóm Đáy ở ấp Nguyễn Tăng đã ghi nhận 14 điểm sạt lở đặc biệt nguy hiểm, với tổng chiều dài khoảng 2.000m.
Đáng quan ngại, nhiều vị trí sạt lở đã hình thành các hố hàm ếch ăn sâu vào chân đê; trên mặt đê bắt đầu xuất hiện chằng chịt các vết nứt kéo dài. Dải rừng phòng hộ bao gồm dừa nước và bần từng vươn mình che chắn phía ngoài tuyến đê bao nay đã bị cuốn trôi hoàn toàn.
Mất đi "tấm khiên" tự nhiên này, mỗi đợt triều cường kết hợp với mưa bão, những con sóng lớn đập trực tiếp vào thân đê, làm gia tăng nguy cơ vỡ đê lên mức báo động.
Là một nông hộ đang canh tác 3ha vườn thanh nhãn bên trong tuyến đê, việc đầu tiên hàng ngày của ông Nguyễn Văn Tấn là đi dọc tuyến đê trước nhà để xem bờ sông có tiếp tục sạt thêm hay không. Hàng chục năm sinh sống tại ấp Nguyễn Tăng, ông đã chứng kiến từng mảng đất ven sông bị cuốn trôi.
Dải rừng phòng hộ từng che chắn phía ngoài tuyến đê ngày càng thu hẹp. Mỗi khi mưa lớn, triều cường hay gió mạnh xuất hiện, tiếng sóng dồn dập đánh vào chân đê lại khiến cả gia đình ông lo âu.
Theo ông Tấn, tình trạng sạt lở thường diễn biến phức tạp nhất từ tháng 5 đến tháng 7 âm lịch hàng năm, do ảnh hưởng của gió mùa Tây Nam làm sóng đập trực tiếp vào thân đê. Bước sang giai đoạn tháng 9 và tháng 10, sự kết hợp giữa triều cường dâng cao cùng sóng lớn từ các phương tiện thủy trọng tải lớn lưu thông qua lại càng khiến mức độ xói lở thêm phần nghiêm trọng.
Sự bất an của ông Tấn cũng chính là nỗi lo thường trực của hàng trăm hộ dân đang bám trụ tại khu vực này. Theo phản ánh của người dân địa phương, do tuyến đê được thi công theo phương pháp bơm cát vào lõi, một khi lớp vỏ ngoài bị sạt lở, phần cát bên trong sẽ nhanh chóng tuột theo dòng nước. Kết cấu này tiềm ẩn rủi ro rất lớn, dễ dẫn đến hiện tượng sụt lún và vỡ sập dây chuyền trên một đoạn đê dài thay vì chỉ hư hỏng cục bộ.
Cùng chung cảnh ngộ, ông Nguyễn Văn Hồng (sinh năm 1957, ngụ ấp Nguyễn Tăng) hiện đang canh tác 3 hécta tôm thâm canh và sở hữu một vườn cây ăn trái sát mép đê bao.
Ông Hồng cho biết khoảng năm 2010, bờ sông dù có sạt lở nhưng vẫn còn cách thân đê vài chục mét. Đến nay, quá trình xâm thực đã khoét sâu lấn đất, khoảng cách an toàn chỉ còn tính bằng vài mét mỏng manh.
Nhận thức rõ sự nguy hiểm đe dọa trực tiếp đến tài sản, từ nhiều năm trước, ông Hồng đã chủ động mua hàng khối đá hộc về đổ dọc theo bờ sông để phòng ngừa sạt lở lấn sâu vào đất nhà. Thậm chí, lão nông này cũng đã chuẩn bị tâm lý cho tình huống xấu nhất.
Theo ông Hồng, nếu vỡ đê và tài sản mất trắng, có được Nhà nước quan tâm hỗ trợ thì gia đình mừng, nếu không cũng đành chấp nhận sự khắc nghiệt của thiên tai. Dù vậy, mong mỏi lớn nhất của những người nông dân như ông Hồng lúc này là chính quyền địa phương sớm có giải pháp gia cố đê bao kiên cố, để bà con được yên tâm bám đất, duy trì sản xuất.
Theo ông Nguyễn Văn Út, Bí thư Chi bộ, Trưởng Ban nhân dân ấp Nguyễn Tăng, tình trạng sạt lở tại tuyến đê bao xung yếu đang trực tiếp đe dọa đời sống sinh hoạt của khoảng 110 hộ dân; trong đó, có 150ha diện tích hoa màu và nuôi trồng thủy sản.
Trước tình thế cấp bách, đội xung kích tại địa phương luôn được đặt trong trạng thái sẵn sàng cao độ để ứng phó ngay khi có sự cố. Đại diện cho nguyện vọng của bà con ấp Nguyễn Tăng, ông Út kiến nghị các cấp lãnh đạo thành phố tiếp tục quan tâm, sớm đẩy nhanh tiến độ thi công kiên cố tuyến đê kè bên ngoài nhằm khắc phục triệt để tình trạng sạt lở trước khi bước vào cao điểm mùa mưa bão sắp tới.
Khẩn cấp ứng phó tại chỗ và “bài toán” kiên cố hóa đê bao
Tình hình sạt lở của đê bao sông Hậu tại Cù Lao Dung đã được các cơ quan chức năng theo dõi đặc biệt từ nhiều năm qua.
Năm 2022, Ủy ban Nhân dân tỉnh Sóc Trăng (cũ) đã từng ban bố tình huống khẩn cấp về thiên tai tại khu vực này, tổ chức di dời hàng loạt hộ dân sinh sống phía ngoài đê vào khu vực an toàn; đồng thời, đầu tư nâng cấp, gia cố kè đá tại các vị trí xung yếu.
Tuy nhiên, do đặc thù vị trí địa lý nằm ngay khu vực cửa biển Trần Đề, thường xuyên chịu tác động trực tiếp của sóng lớn, gió mạnh, triều cường và ảnh hưởng ngày càng khốc liệt của biến đổi khí hậu, quá trình xâm thực vẫn không ngừng tiếp diễn.
Đặc biệt, từ cuối năm 2025 cho đến nay, quá trình sạt lở phát triển rất nhanh, phá vỡ các kết cấu bảo vệ trước đó, dẫn đến xói lở vượt quá khả năng xử lý tạm thời bằng nguồn lực tại chỗ của địa phương.
Trước tình hình tuyến đê bị đe dọa nghiêm trọng, ngày 4/8, Ủy ban Nhân dân thành phố Cần Thơ đã chính thức ban hành Quyết định công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai, sự cố sạt lở nguy hiểm trên tuyến bờ sông Hậu qua xã Cù Lao Dung. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để thành phố lập tức huy động các nguồn lực, ưu tiên triển khai các dự án đầu tư khẩn cấp khắc phục sạt lở.
Thông tin về công tác ứng phó tại cơ sở, ông Nguyễn Văn Đắc, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Cù Lao Dung cho biết, chính quyền địa phương đang áp dụng triệt để phương châm "4 tại chỗ." Xã đã tiến hành cắm nhiều biển cảnh báo xung quanh khu vực nguy hiểm nhằm cấm các phương tiện tải trọng lớn lưu thông qua mặt đê; đồng thời, hạn chế tàu thuyền neo đậu gần bờ để giảm thiểu tác động của sóng.
Cùng với đó, lực lượng chức năng cũng được phân công phối hợp chặt chẽ với Ban nhân dân ấp để liên tục tuần tra, giám sát hiện trường.
Trong trường hợp phát hiện sạt lở diễn biến xấu thêm, địa phương sẽ chủ động bố trí kinh phí để khắc phục tạm thời. Tuy nhiên, nhìn nhận thẳng thắn về giới hạn của các biện pháp ứng phó tại chỗ, ông Đắc thừa nhận hệ thống kè đá hiện tại đã xuất hiện nhiều điểm sụp lún, đe dọa trực tiếp đến sự an toàn của tuyến đê.
"Nếu không kịp thời triển khai các giải pháp kiên cố từ nay cho tới khi mùa gió chướng trở lại, nguy cơ vỡ đê hoàn toàn có thể xảy ra. Do đó, địa phương đang khẩn thiết kiến nghị thành phố sớm bố trí nguồn vốn để thực hiện dự án chống sạt lở mang tính bền vững trong thời gian tới," lãnh đạo Ủy ban Nhân dân xã nhấn mạnh.
Thời gian từ nay cho đến khi mùa gió chướng (gió Đông Bắc) thổi về không còn nhiều. Khi đó, sự kết hợp giữa sóng to, gió lớn và triều cường cuối năm sẽ tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ thống đê điều.
Trong lúc chờ đợi các dự án lớn từ thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ đang khẩn trương phối hợp cùng chính quyền địa phương thi công gia cố tạm các điểm xung yếu nhất. Các phương án huy động nhân lực, vật tư, phương tiện cũng đã được đặt trong trạng thái sẵn sàng cao độ để hỗ trợ người dân sơ tán ngay khi có dấu hiệu nguy hiểm.
Sự bình yên của vùng đất cửa biển đang phụ thuộc rất lớn vào tính kịp thời của các quyết sách đầu tư. Điều mà chính quyền cơ sở và người dân trong khu vực đê bao sông Hậu ấp Nguyễn Tăng mong mỏi nhất lúc này là sự hiện diện của một công trình phòng chống sạt lở quy mô, đồng bộ và đủ vững chãi.
Bởi lẽ, bảo vệ tuyến đê bao xung yếu này không chỉ là bảo vệ tài sản, nhà cửa hay những hạ tầng thiết yếu, mà đó là bảo vệ sinh kế, tính mạng và không gian sinh tồn của hàng trăm con người đã gắn bó bao đời với mảnh đất ven sông./.