Ngày 22/8 tới, vòng đàm phán thứ 19 về Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) sẽbắt đầu ở Brunei. Đây sẽ là vòng đàm phán chính thức đầu tiên có sự tham gia củacác nhà thương thuyết Nhật Bản.
Mặc dù các nước tham gia đàm phán đã đặt mục tiêu đạt được một thỏa thuận tổngthể về TPP vào cuối năm nay nhưng phần lớn các chuyên gia phân tích cho rằng cácbên khó có thể “về đích” đúng thời hạn đó do những bất đồng trong hàng loạt cácvấn đề đang trở thành “các chướng ngại vật” trên con đường hướng tới TPP.
Bên cạnh đó, sự tham gia của Nhật Bản một mặt sẽ tạo ra động lực mới cho cuộcđàm phán, nhưng mặt khác có thể sẽ khiến quá trình đàm phán trở nên phức tạphơn.
Điểm xuất phát
Tháng 6/2005, bốn quốc gia gồm Brunei, Chile, New Zealand và Singapore đã ký kếtHiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPSEP hay P4), vớimục tiêu tự do hóa hơn nữa các nền kinh tế trong khu vực. Đây là một hiệp địnhthương mại toàn diện, bao trùm hàng loạt các vấn đề như thương mại hàng hóa, cácquy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại, kiểm dịch động thực vật, các rào cản kỹthuật trong lĩnh vực thương mại, thương mại dịch vụ, sở hữu trí tuệ, mua sắmcông của Chính phủ và chính sách cạnh tranh. Đáng chú ý, TPSEP kêu gọi giảm 90%loại thuế ở các nước thành viên vào đầu năm 2006 và giảm tất cả các loại thuếthương mại xuống 0% vào năm 2015.
Tháng 1/2008, Mỹ đã quyết định đàm phán với các nước thành viên TPSEP về việc tựdo hóa thương mại trong lĩnh vực dịch vụ tài chính. Và ngày 22/9 năm đó, Đạidiện Thương mại Mỹ Susan C. Schwab đã thông báo Mỹ sẽ bắt đầu thương lượng vớicác nước thành viên TPSEP về TPP. Cũng trong năm 2008, Australia, Việt Nam vàPeru đều thông báo sẽ tham gia đàm phán để gia nhập TPSEP.
Sau khi Tổng thống Barack Obama nhậm chức vào tháng 1/2009, cuộc thương lượng vềTPP trên cơ sở mở rộng TPSEP, vốn ban đầu dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 3/2009,đã bị hoãn lại. Tuy nhiên, trong chuyến thăm châu Á đầu tiên vào tháng 11/2009,Tổng thống Obama đã tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với TPP.
Ngày 14/12/2009,Đại diện Thương mại Mỹ lúc đó là Ron Kirk đã thông báo với Quốc hội rằng Tổngthống Obama có kế hoạch tham gia các cuộc đàm phán về TPP, với “mục tiêu xâydựng một hiệp định khu vực tổng thể và tiêu chuẩn cao.” Và ngày 15/3/2010, vòngđàm phán chính thức đầu tiên về TPP đã được tổ chức tại Australia, với sự thamgia của 4 nước thành viên ban đầu của TPSEP, Mỹ, Australia, Việt Nam và Peru.
[Đàm phán TPP: Nhiều khó khăn vẫn còn phía trước]
Ban đầu, Việt Nam tham gia cuộc đàm phán này với tư cách thành viên liên kết.Tháng 11/2010, tại cuộc họp cấp cao các nước tham gia đàm phán TPP bên lề Hộinghị Cấp cao APEC lần thứ 18 tại Nhật Bản, cùng với Malaysia, Việt Nam đã tuyênbố tham gia đàm phán TPP với tư cách thành viên chính thức.
Sau đó, Canada và Mexico đều lần lượt trở thành thành viên đàm phán chính thức.Trước khi vòng đàm phán thứ 18 về TPP kết thúc ở Malaysia hôm 23/7, Nhật Bản đãtrở thành thành viên chính thức thứ 12 của cuộc đàm phán nhằm xây dựng một khuvực thương mại tự do lớn nhất thế giới này. Các nước tham gia đàm phán TPP hiệnchiếm gần 40% GDP toàn cầu và khoảng 1/3 thương mại thế giới.
Những chướng ngại vật
Tại vòng đàm phán thứ 18 ở Malaysia, các bên tham gia đã nhất trí về lịch trìnhgồm 4 giai đoạn cho các cuộc thương lượng nhằm xóa bỏ các hàng rào thuế quan,với mục tiêu đạt được thỏa thuận cơ bản về vấn đề này vào cuối tháng 10/2013.Theo lịch trình này, tất cả các nước tham gia đàm phán TPP trừ Nhật Bản cần phảiđặt 75% dòng thuế của họ lên bàn thương lượng trước ngày 16/8. Con số này nânglên 90% trước ngày 30/8, 95% trước ngày 20/9 và 100% trước cuối tháng 10.
Bên cạnh đó, các bên về cơ bản nhất trí kết thúc các cuộc đàm phán song phươngvề việc xóa bỏ thuế trước ngày 20/9 để tập trung vào các cuộc đàm phán đaphương. Họ đặt mục tiêu đạt được thỏa thuận cơ bản về vấn đề vào tháng 10/2013và ký kết một thỏa thuận tổng thể về TPP vào cuối năm nay.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia phân tích, rất khó có thể hoàn tất các công việctheo lịch trình đó khi mà các bên vẫn còn bất đồng lớn trong nhiều vấn đề nhưtiếp cận thị trường, sở hữu trí tuệ, môi trường, lao động và thương mại điện tử.
Trong số các vấn đề vẫn chưa được giải quyết, việc dỡ bỏ hàng rào thuế quan vẫnlà vấn đề gai góc nhất hiện nay. Theo nhật báo Nikkei, tại vòng đàm phán thứ 19,tất cả các nước tham gia đàm phán TPP sẽ đưa ra đề xuất xóa bỏ thuế đối với cácsản phẩm nông nghiệp và công nghiệp. Đây là lần đầu tiên tất cả các nước thànhviên cùng kêu gọi dỡ bỏ thuế quan tại một cuộc họp kể từ khi cuộc đàm phán nàybắt đầu vào năm 2010.
Đáng chú ý, mặc dù nhiều người kỳ vọng sự tham gia của Nhật Bản sẽ tạo ra độnglực mới cho cuộc đàm phán nhưng theo một số chuyên gia phân tích, điều này cóthể sẽ khiến quá trình đàm phán về TPP trở nên phức tạp hơn. Nguyên nhân là NhậtBản và một số nước chủ chốt trong tiến trình TPP, nhất là Mỹ, có những bất đồnglớn về mặt quan điểm. Chẳng hạn, mặc dù Nhật Bản muốn các nước khác, trong đó cóMỹ, xóa bỏ hàng rào thuế quan cho việc xuất khẩu ôtô và các hàng hóa chế tạokhác của nước này nhưng Tokyo lại kiên quyết bảo hộ 5 mặt hàng nông sản (gồmthịt bò và thịt lợn, gạo, lúa mỳ, các sản phẩm sữa và đường) do sức ép từ khuvực nông nghiệp trong nước.
Kết quả thăm dò gần đây của nhật báo Nikkei cho thấy chỉ có 24,4% trong tổng số500 doanh nghiệp nông nghiệp trên khắp nước Nhật ủng hộ việc nước này tham giađàm phán TPP, trong khi tỷ lệ phản đối lên tới 41,2%. Vì vậy, trước khi Nhật Bảntham gia đàm phán TPP, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của Thủ tướng ShinzoAbe đã thông qua nghị quyết kêu gọi Chính phủ tiếp tục bảo hộ 5 mặt hàng đó vàkhông lưỡng lự khi rời bàn đàm phán nếu cuộc đàm phán này thay đổi theo hướngkhác.
Tuy nhiên, tại vòng đàm phán thứ 18, ý định bảo hộ 5 mặt hàng nhạy cảm về mặtchính trị đó của Nhật Bản đã vấp phải phản ứng từ các nước khác. Các nước nàycho rằng tất cả các mặt hàng đều phải đặt lên bàn thương lượng và quy tắc phithuế quan của TPP không cho phép tồn tại những ngoại lệ.
Về phần mình, ngành công nghiệp ôtô của Mỹ không muốn mở cửa thị trường cho cácdoanh nghiệp nước ngoài, nhất là các doanh nghiệp đến từ Nhật Bản. Vì vậy, tronglúc Nhật Bản chuẩn bị tham gia đàm phán TPP, các hãng chế tạo ôtô lớn của Mỹ đãtăng cường các hoạt động vận động hành lang nhằm tăng áp lực lên Chính phủ Mỹ đểduy trì thuế suất đánh vào ôtô nhập khẩu từ Nhật Bản.
Hội đồng Chính sách Ôtô Mỹ - một tổ chức vận động hành lang đại diện cho ba “ônglớn” trong ngành ôtô Mỹ là General Motors Co., Ford Motor Co., và Chrysler GroupLLC - đã kêu gọi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ cần phải duy trì mức thuế đánhvào ôtô nhập khẩu từ Nhật Bản trong ít nhất từ 25 đến 30 năm.
Trong nỗ lực thu hẹp các bất đồng, hai tuần trước vòng đàm phán đa phương thứ 19về TPP, trong các ngày từ 7 và 9/8, các quan chức thương mại Nhật Bản và Mỹ đãtổ chức vòng đàm phán song phương đầu tiên về TPP tại Tokyo. Tuy nhiên, kết thúccuộc họp này, hai bên đều thừa nhận rằng vẫn còn rất nhiều thách thức ở phíatrước.
Phát biểu với các phóng viên sau cuộc họp, Đại sứ phụ trách ngoại giao kinh tếkiêm Trưởng đoàn đàm phán của Nhật Bản Takeo Mori cho biết cuộc họp này bao trùmtất cả các vấn đề mà hai bên đã nhất trí đặt lên bàn đàm phán. Hai bên cần phảilàm thêm rất nhiều việc trước khi hai bên có thể tiến tới một thỏa thuận.
Về phần mình, quyền Phó Đại diện Thương mại Mỹ kiêm Trưởng đoàn đàm phán của MỹWendy Cutler, thừa nhận “có rất nhiều công việc đầy thách thức đang chờ đợi ởphía trước chúng tôi.”
Trong khi đó, Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman tuyên bố Nhật Bản vẫn cònmột chặng đường dài phải đi trước khi nước này có thể tuyên bố mở cửa các thịtrường của họ. Trong danh sách dài các vấn đề còn bất đồng giữa hai nước, ôngFroman đặc biệt nhấn mạnh việc mở cửa ngành ô tô là một trong những vấn đề hócbúa nhất. Ông nói: “Tại thời điểm này, tất cả các doanh nghiệp nước ngoài mớichỉ giành được 6% thị phần của thị trường ô tô của Nhật Bản. Vì vậy, tôi nghĩmọi người đều tin rằng còn một chặng dài ở phía trước trước khi chúng ta có thểnói thị trường Nhật Bản đã mở cửa.”
Đáng chú ý, bất đồng giữa Nhật Bản và Mỹ không còn dừng lại ở việc bảo hộ 5 mặthàng nông sản hay ngành công nghiệp ôtô mà còn lan rộng sang một số lĩnh vựckhác. Chẳng hạn, trong lĩnh vực bảo hiểm, bà Cutler cho biết phía Mỹ từ lâu đãquan ngại rằng các công ty bảo hiểm tư nhân và Công ty Bảo hiểm Bưu điện NhậtBản - một công ty con của Tập đoàn Bưu điện Nhật Bản - sẽ không thể cạnh tranhbình đẳng với nhau.
Bà Cutler đưa ra phát biểu này ngay cả khi tháng trước, Công ty Bảo hiểm Bưuđiện Nhật Bản thông báo rằng họ sẽ mở rộng hợp tác kinh doanh với Công ty Bảohiểm Nhân thọ Gia đình của Mỹ (Aflac) để tăng mạnh số lượng các đại lý bán bảohiểm chuyên xử lý các hợp đồng bảo hiểm ung thư của Aflac ở Nhật Bản và cùngphát triển các sản phẩm bảo hiểm cho bệnh nhân ung thư.
Trước những bất đồng lớn đó, hãng tin Kyodo News dẫn lời các quan chức Nhật Bảncho biết các nhà thương thuyết của hai nước vẫn chưa xác định thời điểm cho cuộcgặp sắp tới bởi vì, hai bên cần thời gian để xem xét những gì mà họ đã thảo luậntại cuộc gặp vừa qua.
Khi nào sẽ về đích?
Mặc dù thừa nhận sự tham gia của Nhật Bản sẽ làm phức tạp thêm quá trình thươnglượng về TPP và chương trình nghị sự của TPP là “đầy tham vọng” nhưng phát biểuvới phóng viên hôm 9/5, Đại diện Thương mại Mỹ Froman vẫn tin tưởng rằng các bênsẽ kết thúc cuộc đàm phán về TPP trước thời điểm cuối năm 2013.
Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan như vậy. Bà Rebecca Fatima Sta Maria,quan chức cao cấp về thương mại của Malaysia, gần đây nhận định các bên sẽ khóđạt được thỏa thuận cơ bản về TPP vào tháng 10/2013 theo như kế hoạch.
Nhật báo Nikkei cho biết mặc dù khởi động từ tháng 3/2010 nhưng đến cuối tháng7/2013, các bên tham gia đàm phán mới kết thúc đàm phán về 5 trong số 29 chươngtrong dự thảo hiệp định về TPP (gồm tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, hợpnhất các tiêu chuẩn, viễn thông, phát triển, các doanh nghiệp vừa và nhỏ) vàhoàn tất đàm phán về cơ bản 9 chương khác. Hiện tại, các cuộc đàm phán về tiếpcận thị trường, sở hữu trí tuệ, môi trường, lao động và thương mại điện tử vẫnđang bị bế tắc.
Cũng cần phải nói thêm rằng trong quá khứ, các bên tham gia đàm phán về TPP đãtừng không thực hiện được mục tiêu tương tự. Tháng 10/2011, các nhà lãnh đạo củacác nước tham gia đàm phán về TPP (lúc đó có 9 nước) đã thông qua đề xuất củaTổng thống Obama về việc đặt mục tiêu kết thúc các cuộc đàm phán trước tháng11/2011. Tuy nhiên, các cuộc thương lượng vẫn kéo dài cho đến nay.
Trong bối cảnh đó, có thể thấy, khi nào các bên có thể về đích trong “cuộc đuavượt chướng ngại vật” hướng về đích chung là TPP vẫn là câu hỏi còn để ngỏ./.
Mặc dù các nước tham gia đàm phán đã đặt mục tiêu đạt được một thỏa thuận tổngthể về TPP vào cuối năm nay nhưng phần lớn các chuyên gia phân tích cho rằng cácbên khó có thể “về đích” đúng thời hạn đó do những bất đồng trong hàng loạt cácvấn đề đang trở thành “các chướng ngại vật” trên con đường hướng tới TPP.
Bên cạnh đó, sự tham gia của Nhật Bản một mặt sẽ tạo ra động lực mới cho cuộcđàm phán, nhưng mặt khác có thể sẽ khiến quá trình đàm phán trở nên phức tạphơn.
Điểm xuất phát
Tháng 6/2005, bốn quốc gia gồm Brunei, Chile, New Zealand và Singapore đã ký kếtHiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPSEP hay P4), vớimục tiêu tự do hóa hơn nữa các nền kinh tế trong khu vực. Đây là một hiệp địnhthương mại toàn diện, bao trùm hàng loạt các vấn đề như thương mại hàng hóa, cácquy tắc xuất xứ, phòng vệ thương mại, kiểm dịch động thực vật, các rào cản kỹthuật trong lĩnh vực thương mại, thương mại dịch vụ, sở hữu trí tuệ, mua sắmcông của Chính phủ và chính sách cạnh tranh. Đáng chú ý, TPSEP kêu gọi giảm 90%loại thuế ở các nước thành viên vào đầu năm 2006 và giảm tất cả các loại thuếthương mại xuống 0% vào năm 2015.
Tháng 1/2008, Mỹ đã quyết định đàm phán với các nước thành viên TPSEP về việc tựdo hóa thương mại trong lĩnh vực dịch vụ tài chính. Và ngày 22/9 năm đó, Đạidiện Thương mại Mỹ Susan C. Schwab đã thông báo Mỹ sẽ bắt đầu thương lượng vớicác nước thành viên TPSEP về TPP. Cũng trong năm 2008, Australia, Việt Nam vàPeru đều thông báo sẽ tham gia đàm phán để gia nhập TPSEP.
Sau khi Tổng thống Barack Obama nhậm chức vào tháng 1/2009, cuộc thương lượng vềTPP trên cơ sở mở rộng TPSEP, vốn ban đầu dự kiến sẽ diễn ra vào tháng 3/2009,đã bị hoãn lại. Tuy nhiên, trong chuyến thăm châu Á đầu tiên vào tháng 11/2009,Tổng thống Obama đã tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với TPP.
Ngày 14/12/2009,Đại diện Thương mại Mỹ lúc đó là Ron Kirk đã thông báo với Quốc hội rằng Tổngthống Obama có kế hoạch tham gia các cuộc đàm phán về TPP, với “mục tiêu xâydựng một hiệp định khu vực tổng thể và tiêu chuẩn cao.” Và ngày 15/3/2010, vòngđàm phán chính thức đầu tiên về TPP đã được tổ chức tại Australia, với sự thamgia của 4 nước thành viên ban đầu của TPSEP, Mỹ, Australia, Việt Nam và Peru.
[Đàm phán TPP: Nhiều khó khăn vẫn còn phía trước]
Ban đầu, Việt Nam tham gia cuộc đàm phán này với tư cách thành viên liên kết.Tháng 11/2010, tại cuộc họp cấp cao các nước tham gia đàm phán TPP bên lề Hộinghị Cấp cao APEC lần thứ 18 tại Nhật Bản, cùng với Malaysia, Việt Nam đã tuyênbố tham gia đàm phán TPP với tư cách thành viên chính thức.
Sau đó, Canada và Mexico đều lần lượt trở thành thành viên đàm phán chính thức.Trước khi vòng đàm phán thứ 18 về TPP kết thúc ở Malaysia hôm 23/7, Nhật Bản đãtrở thành thành viên chính thức thứ 12 của cuộc đàm phán nhằm xây dựng một khuvực thương mại tự do lớn nhất thế giới này. Các nước tham gia đàm phán TPP hiệnchiếm gần 40% GDP toàn cầu và khoảng 1/3 thương mại thế giới.
Những chướng ngại vật
Tại vòng đàm phán thứ 18 ở Malaysia, các bên tham gia đã nhất trí về lịch trìnhgồm 4 giai đoạn cho các cuộc thương lượng nhằm xóa bỏ các hàng rào thuế quan,với mục tiêu đạt được thỏa thuận cơ bản về vấn đề này vào cuối tháng 10/2013.Theo lịch trình này, tất cả các nước tham gia đàm phán TPP trừ Nhật Bản cần phảiđặt 75% dòng thuế của họ lên bàn thương lượng trước ngày 16/8. Con số này nânglên 90% trước ngày 30/8, 95% trước ngày 20/9 và 100% trước cuối tháng 10.
Bên cạnh đó, các bên về cơ bản nhất trí kết thúc các cuộc đàm phán song phươngvề việc xóa bỏ thuế trước ngày 20/9 để tập trung vào các cuộc đàm phán đaphương. Họ đặt mục tiêu đạt được thỏa thuận cơ bản về vấn đề vào tháng 10/2013và ký kết một thỏa thuận tổng thể về TPP vào cuối năm nay.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia phân tích, rất khó có thể hoàn tất các công việctheo lịch trình đó khi mà các bên vẫn còn bất đồng lớn trong nhiều vấn đề nhưtiếp cận thị trường, sở hữu trí tuệ, môi trường, lao động và thương mại điện tử.
Trong số các vấn đề vẫn chưa được giải quyết, việc dỡ bỏ hàng rào thuế quan vẫnlà vấn đề gai góc nhất hiện nay. Theo nhật báo Nikkei, tại vòng đàm phán thứ 19,tất cả các nước tham gia đàm phán TPP sẽ đưa ra đề xuất xóa bỏ thuế đối với cácsản phẩm nông nghiệp và công nghiệp. Đây là lần đầu tiên tất cả các nước thànhviên cùng kêu gọi dỡ bỏ thuế quan tại một cuộc họp kể từ khi cuộc đàm phán nàybắt đầu vào năm 2010.
Đáng chú ý, mặc dù nhiều người kỳ vọng sự tham gia của Nhật Bản sẽ tạo ra độnglực mới cho cuộc đàm phán nhưng theo một số chuyên gia phân tích, điều này cóthể sẽ khiến quá trình đàm phán về TPP trở nên phức tạp hơn. Nguyên nhân là NhậtBản và một số nước chủ chốt trong tiến trình TPP, nhất là Mỹ, có những bất đồnglớn về mặt quan điểm. Chẳng hạn, mặc dù Nhật Bản muốn các nước khác, trong đó cóMỹ, xóa bỏ hàng rào thuế quan cho việc xuất khẩu ôtô và các hàng hóa chế tạokhác của nước này nhưng Tokyo lại kiên quyết bảo hộ 5 mặt hàng nông sản (gồmthịt bò và thịt lợn, gạo, lúa mỳ, các sản phẩm sữa và đường) do sức ép từ khuvực nông nghiệp trong nước.
Kết quả thăm dò gần đây của nhật báo Nikkei cho thấy chỉ có 24,4% trong tổng số500 doanh nghiệp nông nghiệp trên khắp nước Nhật ủng hộ việc nước này tham giađàm phán TPP, trong khi tỷ lệ phản đối lên tới 41,2%. Vì vậy, trước khi Nhật Bảntham gia đàm phán TPP, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền của Thủ tướng ShinzoAbe đã thông qua nghị quyết kêu gọi Chính phủ tiếp tục bảo hộ 5 mặt hàng đó vàkhông lưỡng lự khi rời bàn đàm phán nếu cuộc đàm phán này thay đổi theo hướngkhác.
Tuy nhiên, tại vòng đàm phán thứ 18, ý định bảo hộ 5 mặt hàng nhạy cảm về mặtchính trị đó của Nhật Bản đã vấp phải phản ứng từ các nước khác. Các nước nàycho rằng tất cả các mặt hàng đều phải đặt lên bàn thương lượng và quy tắc phithuế quan của TPP không cho phép tồn tại những ngoại lệ.
Về phần mình, ngành công nghiệp ôtô của Mỹ không muốn mở cửa thị trường cho cácdoanh nghiệp nước ngoài, nhất là các doanh nghiệp đến từ Nhật Bản. Vì vậy, tronglúc Nhật Bản chuẩn bị tham gia đàm phán TPP, các hãng chế tạo ôtô lớn của Mỹ đãtăng cường các hoạt động vận động hành lang nhằm tăng áp lực lên Chính phủ Mỹ đểduy trì thuế suất đánh vào ôtô nhập khẩu từ Nhật Bản.
Hội đồng Chính sách Ôtô Mỹ - một tổ chức vận động hành lang đại diện cho ba “ônglớn” trong ngành ôtô Mỹ là General Motors Co., Ford Motor Co., và Chrysler GroupLLC - đã kêu gọi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ cần phải duy trì mức thuế đánhvào ôtô nhập khẩu từ Nhật Bản trong ít nhất từ 25 đến 30 năm.
Trong nỗ lực thu hẹp các bất đồng, hai tuần trước vòng đàm phán đa phương thứ 19về TPP, trong các ngày từ 7 và 9/8, các quan chức thương mại Nhật Bản và Mỹ đãtổ chức vòng đàm phán song phương đầu tiên về TPP tại Tokyo. Tuy nhiên, kết thúccuộc họp này, hai bên đều thừa nhận rằng vẫn còn rất nhiều thách thức ở phíatrước.
Phát biểu với các phóng viên sau cuộc họp, Đại sứ phụ trách ngoại giao kinh tếkiêm Trưởng đoàn đàm phán của Nhật Bản Takeo Mori cho biết cuộc họp này bao trùmtất cả các vấn đề mà hai bên đã nhất trí đặt lên bàn đàm phán. Hai bên cần phảilàm thêm rất nhiều việc trước khi hai bên có thể tiến tới một thỏa thuận.
Về phần mình, quyền Phó Đại diện Thương mại Mỹ kiêm Trưởng đoàn đàm phán của MỹWendy Cutler, thừa nhận “có rất nhiều công việc đầy thách thức đang chờ đợi ởphía trước chúng tôi.”
Trong khi đó, Đại diện Thương mại Mỹ Michael Froman tuyên bố Nhật Bản vẫn cònmột chặng đường dài phải đi trước khi nước này có thể tuyên bố mở cửa các thịtrường của họ. Trong danh sách dài các vấn đề còn bất đồng giữa hai nước, ôngFroman đặc biệt nhấn mạnh việc mở cửa ngành ô tô là một trong những vấn đề hócbúa nhất. Ông nói: “Tại thời điểm này, tất cả các doanh nghiệp nước ngoài mớichỉ giành được 6% thị phần của thị trường ô tô của Nhật Bản. Vì vậy, tôi nghĩmọi người đều tin rằng còn một chặng dài ở phía trước trước khi chúng ta có thểnói thị trường Nhật Bản đã mở cửa.”
Đáng chú ý, bất đồng giữa Nhật Bản và Mỹ không còn dừng lại ở việc bảo hộ 5 mặthàng nông sản hay ngành công nghiệp ôtô mà còn lan rộng sang một số lĩnh vựckhác. Chẳng hạn, trong lĩnh vực bảo hiểm, bà Cutler cho biết phía Mỹ từ lâu đãquan ngại rằng các công ty bảo hiểm tư nhân và Công ty Bảo hiểm Bưu điện NhậtBản - một công ty con của Tập đoàn Bưu điện Nhật Bản - sẽ không thể cạnh tranhbình đẳng với nhau.
Bà Cutler đưa ra phát biểu này ngay cả khi tháng trước, Công ty Bảo hiểm Bưuđiện Nhật Bản thông báo rằng họ sẽ mở rộng hợp tác kinh doanh với Công ty Bảohiểm Nhân thọ Gia đình của Mỹ (Aflac) để tăng mạnh số lượng các đại lý bán bảohiểm chuyên xử lý các hợp đồng bảo hiểm ung thư của Aflac ở Nhật Bản và cùngphát triển các sản phẩm bảo hiểm cho bệnh nhân ung thư.
Trước những bất đồng lớn đó, hãng tin Kyodo News dẫn lời các quan chức Nhật Bảncho biết các nhà thương thuyết của hai nước vẫn chưa xác định thời điểm cho cuộcgặp sắp tới bởi vì, hai bên cần thời gian để xem xét những gì mà họ đã thảo luậntại cuộc gặp vừa qua.
Khi nào sẽ về đích?
Mặc dù thừa nhận sự tham gia của Nhật Bản sẽ làm phức tạp thêm quá trình thươnglượng về TPP và chương trình nghị sự của TPP là “đầy tham vọng” nhưng phát biểuvới phóng viên hôm 9/5, Đại diện Thương mại Mỹ Froman vẫn tin tưởng rằng các bênsẽ kết thúc cuộc đàm phán về TPP trước thời điểm cuối năm 2013.
Tuy nhiên, không phải ai cũng lạc quan như vậy. Bà Rebecca Fatima Sta Maria,quan chức cao cấp về thương mại của Malaysia, gần đây nhận định các bên sẽ khóđạt được thỏa thuận cơ bản về TPP vào tháng 10/2013 theo như kế hoạch.
Nhật báo Nikkei cho biết mặc dù khởi động từ tháng 3/2010 nhưng đến cuối tháng7/2013, các bên tham gia đàm phán mới kết thúc đàm phán về 5 trong số 29 chươngtrong dự thảo hiệp định về TPP (gồm tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, hợpnhất các tiêu chuẩn, viễn thông, phát triển, các doanh nghiệp vừa và nhỏ) vàhoàn tất đàm phán về cơ bản 9 chương khác. Hiện tại, các cuộc đàm phán về tiếpcận thị trường, sở hữu trí tuệ, môi trường, lao động và thương mại điện tử vẫnđang bị bế tắc.
Cũng cần phải nói thêm rằng trong quá khứ, các bên tham gia đàm phán về TPP đãtừng không thực hiện được mục tiêu tương tự. Tháng 10/2011, các nhà lãnh đạo củacác nước tham gia đàm phán về TPP (lúc đó có 9 nước) đã thông qua đề xuất củaTổng thống Obama về việc đặt mục tiêu kết thúc các cuộc đàm phán trước tháng11/2011. Tuy nhiên, các cuộc thương lượng vẫn kéo dài cho đến nay.
Trong bối cảnh đó, có thể thấy, khi nào các bên có thể về đích trong “cuộc đuavượt chướng ngại vật” hướng về đích chung là TPP vẫn là câu hỏi còn để ngỏ./.
Thanh Tùng (TTXVN)
