Trong cuộc họp với các cố vấn an ninh quốc gia hàng đầu nhằm tìm cách ứng phóvới các diễn biến mới tại Ai Cập, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã phải đứng trướcmột lựa chọn khó khăn.
Người ta cho rằng ông có thể chỉ trích những gì đã diễnra là cuộc đảo chính nhằm chống lại một tổng thống được bầu theo Hiến pháp vàsau đó đình chỉ các viện trợ của Mỹ đối với quốc gia Bắc Phi này. Hoặc ông cũngcó thể nhìn nhận rằng những gì vừa diễn ra tại Ai Cập là phản ứng xuất phát từsự bất bình của dư luận đối với chính quyền do tổ chức Anh em Hồi giáo nắm giữ.
Tuy nhiên, ông đã lựa chọn một cách phản ứng trung lập, kêu gọi Ai Cập nhanhchóng thành lập chính quyền dân sự và yêu cầu cân nhắc lại các khoản viện trợcủa Mỹ. Quyết định này của Tổng thống Obama đã phản ánh những quan ngại của cáccố vấn an ninh rằng việc công khai ủng hộ một phe nào đó có thể sẽ "đổ thêm dầuvào lửa" và tạo cớ để các tay súng cáo buộc rằng Mỹ đang can thiệp vào cuộckhủng hoảng này. Bởi vậy, một phản ứng đúng mực và cân bằng là điều cần thiết đểduy trì sự linh hoạt về mặt ngoại giao.
Tuy nhiên, lựa chọn này cũng cho thấy cách tiếp cận của ông Obama đối với phongtrào "Mùa xuân Arập" là cân nhắc thận trọng và tránh áp đặt. Chiến lược ngoạigiao "an toàn" của ông Obama, tương tự cách ông xử lý cuộc chiến tại Irắc mà ôngcho là không nên diễn ra, đã giúp ông tránh khỏi việc phải triển khai quân độiMỹ và khiến lực lượng này đối mặt với nguy hiểm.
Tuy nhiên, điều này cũng khiếnông phải đối mặt với các chỉ trích cho rằng Mỹ đã "bỏ mặc" những xung đột tạiTrung Đông, can dự quá muộn và từ đó, dần đánh mất ảnh hưởng truyền thống củaWashington trong khu vực. Việc không lên tiếng chỉ trích quân đội Ai Cập phếtruất một tổng thống được bầu một cách dân chủ có thể cũng sẽ làm giảm uy tíncủa giới chức Mỹ khi họ nói về các vấn đề liên quan tới nhân quyền và cải cáchdân chủ trên thế giới.
Các cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Obama ngày 4/7 đã thúc giục giới chứcAi Cập nhanh chóng thành lập một chính quyền dân chủ sau khi quân đội nước nàyphế truất Tổng thống Mohamed Morsi. Trong một tuyên bố, Nhà Trắng viết: "Cácthành viên ban cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống (Obama) đã liên lạc vớigiới chức Ai Cập và các đối tác trong khu vực để nhấn mạnh tầm quan trọng củaviệc nhanh chóng đưa Ai Cập quay trở lại dưới dưới sự kiểm soát toàn diện củamột chính quyền dân sự được bầu một cách dân chủ".
Tại Trung Đông, Mỹ đã từng tham gia một cách dè dặt trong liên minh quân sự đểlật đổ nhà độc tài Muammar Gaddafi tại Libya. Tuy nhiên, ông Obama đã có cáchtiếp cận thận trọng hơn trong cuộc nội chiến ở Syria - một cuộc chiến đã cướp đisinh mạng của hơn 100.000 người và buộc hàng trăm người khác phải đi tị nạn.Không chỉ để Pháp, Anh, Thổ Nhĩ Kỳ và các đồng minh Arập khác của Mỹ giữ vai tròdẫn dắt, Tổng thống Obama còn tiếp tục do dự khi cân nhắc hỗ trợ các vũ khí hạngnhẹ cho quân nổi dậy tại quốc gia này.
Dan Senor, người từng là cố vấn chínhsách đối ngoại hàng đầu trong chiến dịch tranh cử của ứng cử viên tổng thốngthuộc Đảng Cộng hòa Mitt Romney năm 2012, nói: "Tổng thống Obama thường khôngmấy mặn mà trong việc giải quyết các xung đột tại Trung Đông. Tôi luôn cho rằngcó nhiều sự kiện quan trọng khiến ông ấy khó có thể tiếp tục thờ ơ như vậy trongkhoảng hai năm qua, song có vẻ như tôi đã sai".
Mặc dù các quan chức Mỹ phản đối ý kiến cho rằng họ không dành đủ sự quan tâmđối với khu vực Trung Đông song rõ ràng chính quyền của Tổng thống Obama đangtích cực thực hiện chiến lược chuyển trọng tâm về khu vực châu Á-Thái BìnhDương, và dành nhiều tâm trí để giải quyết các sự việc trong nước, từ cân nhắclại luật nhập cư Mỹ cho tới thúc đẩy các hoạt động chăm sóc sức khỏe. Bản thângiới chức Nhà Trắng, những người phản ánh quan điểm của chính ông Obama, cũngthường xuyên nói tới các hạn chế của Mỹ trong việc định hướng các cuộc cách mạngtự phát tại Arập đã quét qua Bắc Phi, Syria và Yemen.
Việc Tổng thống Morsi bị phế truất tại Ai Cập được đánh giá là cơ hội thứ haiđối với ông Obama, người từng rút lại sự ủng hộ đối với cựu Tổng thống HosniMubarak và khiến ông này phải từ bỏ quyền lực khi đối mặt với các cuộc biểu tìnhrầm rộ trên đường phố. Washington sau đó đã thúc giục các đảng phái tại Ai Cậpxây dựng và tôn trọng dân chủ.
Người ta cho rằng Tổng thống Obama có thể tăngmức viện trợ phi quân sự - hiện đang ở mức 250 triệu USD trong tổng số 1,5 tỷUSD mà Cairô nhận được mỗi năm - và cử các phái viên tới Ai Cập để làm cố vấncho tiến trình chuyển giao quyền lực về tay một chính quyền dân sự. Tuy nhiên,Ai Cập sẽ "nghe lời" Mỹ đến đâu hiện vẫn là một câu hỏi lớn.
Jon Alterman, phụ trách chương trình Trung Đông tại Viện nghiên cứu chính sáchthuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, nhận định: "Trước tình hình AiCập hiện nay, Mỹ rất khó để can thiệp một cách hiệu quả bởi người dân Ai Cập đềuthấy rằng các rủi ro là rất lớn, bởi vậy họ khó có thể lắng nghe sự cố vấn từbên ngoài, và khả năng để xua tan cơn bão chính trị đang hoành hành tại Ai Cậplà rất khó khăn".
Các quan chức Mỹ đã nhận thức được rằng Ai Cập đứng trước một cuộc xung độtnghiêm trọng do con số người biểu tình chống chính quyền của Tổng thống Morsingày càng tăng. Washington cũng tỏ ra thất vọng khi nhà lãnh đạo này không thểđưa ra các quyết sách chính trị và kinh tế quan trọng, mặc dù Ai Cập đã nhậnđược khoản đầu tư đáng kể theo chương trình viện trợ của Quỹ Tiền tệ Quốc tế(IMF).
Đã từng có một số ý kiến cân nhắc việc liệu giới chức Mỹ có nên kêu gọiAnh em Hồi giáo tổ chức một cuộc gặp để xác định tương lai và các bước hành độngcho chính quyền Ai Cập hay không, bên cạnh việc cử một số nhân vật nhiều kinhnghiệm và có tài để giúp ông Morsi vượt qua các thách thức. Tuy nhiên, mọichuyện đã đổ bể khi các cuộc nổi dậy bùng phát và quân đội tiến hành can thiệp.
Chính quyền Obama có thể đã đánh giá sai dư luận khi Đại sứ Mỹ tại Ai Cập AnnePatterson gần đây nói rằng các cuộc biểu tình không phải là cách đem lại thayđổi. Nhiều người Ai Cập cho rằng tuyên bố của Patterson là ngầm ủng hộ ông Morsivà ngay lập tức đã chỉ trích điều này.
Aaron David Miller, người từng đóng vaitrò là một cố vấn về Trung Đông cho sáu ngoại trưởng Mỹ, nói: "Thay vì có nhữngnhận định nhanh chóng và sáng suốt về các hành động phi dân chủ của Anh em Hồigiáo, họ lại đưa ra thông điệp hết sức mập mờ, khiến nhiều người lầm tưởng thựcchất chúng ta hậu thuẫn và ủng hộ chính quyền của ông Morsi. Và chính điều nàyđã xói mòn uy tín của Mỹ." Tuy nhiên, các quan chức Mỹ khẳng định toàn văn tuyênbố của bà Patterson đã cho thấy rõ bà không hề bày tỏ quan điểm ủng hộ bên nàotrên chính trường Ai Cập.
Các Thượng nghị sỹ Mỹ thuộc cả hai đảng không chỉ trích Tổng thống Obama mà bàytỏ sự giận dữ đối với tổ chức Anh em Hồi giáo, lực lượng mà họ cho là đã pháhỏng cơ hội để củng cố nền dân chủ tại quốc gia Bắc Phi này. Thượng nghị sỹ bangCalifornia Barbara Boxer thuộc Đảng Dân chủ nói: "Điều đáng buồn là tổ chức Anhem Hồi giáo không hoàn thành các cam kết mà họ đã hứa hẹn. Chúng tôi hy vọngrằng các bước tiếp theo trong tiến trình chuyển giao quyền lực tại Ai Cập có thểthực sự phản ánh hy vọng và khát khao của phần đông người dân quốc gia này"./.