Xây dựng các mô hình giảm nghèo là điều kiện căn bản để tạo việc làm, sinh kế và gia tăng thu nhập - một kênh chính giúp giảm nghèo nhanh và bền vững. Với hơn 10.500 mô hình giảm nghèo trên toàn quốc, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 5,2% năm 2021 xuống còn 1,93% cuối năm 2024. Tuy nhiên, câu hỏi về cách xây dựng và duy trì hiệu quả các mô hình này vẫn là thách thức cần giải đáp.
Thành tựu ấn tượng từ hơn 10.500 mô hình giảm nghèo
Báo cáo gần đây của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy một bức tranh khả quan về công tác giảm nghèo tại Việt Nam. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều đã giảm mạnh từ 5,2% năm 2021 xuống chỉ còn 1,93% cuối năm 2024. Con số này có nghĩa cả nước hiện chỉ còn hơn 1,2 triệu hộ nghèo và hộ cận nghèo.
Thành tựu này đạt được nhờ sự triển khai hiệu quả của các mô hình giảm nghèo đa dạng. Thông qua các mô hình này, địa phương đã huy động thành công sự tham gia của cộng đồng, các tổ chức và cá nhân, tạo nên một mạng lưới hỗ trợ sinh kế đa dạng và toàn diện cho hộ nghèo
Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, việc xây dựng các mô hình giảm nghèo tại các địa phương vẫn gặp không ít khó khăn và thách thức. Nhiều mô hình thiếu tính bền vững, khi hết vốn là ngừng hoạt động, hoặc chỉ hoạt động trong thời gian ngắn và khi cán bộ thay đổi, người nghèo lại lúng túng không biết tiếp tục như thế nào.
Đặc biệt, nhiều mô hình sản xuất còn thiếu đầu ra bền vững, sự phụ thuộc vào hỗ trợ từ bên ngoài vẫn còn cao, trong khi khả năng tự vươn lên của người nghèo còn hạn chế. Đây chính là những rào cản cần được tháo gỡ để các mô hình giảm nghèo thực sự phát huy hiệu quả lâu dài.
Ông Nguyễn Lê Bình, Phó Chánh văn phòng Giảm nghèo Quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá tích cực về công tác giảm nghèo trong giai đoạn 2021-2025: "Chương trình đã nhận được sự quan tâm lớn của Đảng, Nhà nước và đạt được nhiều thành quả với những thay đổi tích cực. Kết quả, chúng ta đã đạt được 2/5 mục tiêu, trong đó ba mục tiêu đã vượt."
Theo tổng hợp của Văn phòng Quốc gia giảm nghèo, tính đến 30/6/2025, cả nước đã thực hiện khoảng 10.500 mô hình giảm nghèo, huy động sự tham gia của hơn 200.000 hộ nghèo. Con số này vượt xa mục tiêu ban đầu đề ra là 1.000 mô hình, thể hiện sự nỗ lực của chính quyền địa phương các cấp, sự chung tay của doanh nghiệp và tính tích cực của chính người nghèo.
"Các mô hình giảm nghèo đã đóng góp rất tích cực vào công tác giảm nghèo và phù hợp với mục tiêu mà cơ quan quản lý nhà nước đặt ra: muốn giảm nghèo, trước hết phải tập trung vào sinh kế. Rất nhiều người nghèo đã thoát nghèo từ các mô hình này," ông Bình khẳng định.
Tuy nhiên, ông Bình cũng thẳng thắn chỉ ra hạn chế: "Hiện có rất nhiều mô hình giảm nghèo nhưng nhiều mô hình còn nhỏ và chưa bền vững. Nguyên nhân là mô hình bị chia nhỏ vốn quá, nên mức độ và hiệu quả hỗ trợ chỉ dừng ở việc tạo ra một 'cú hích nhẹ', chưa thể tạo nền tảng vững chắc cho người nghèo tiếp cận kiến thức và có hỗ trợ dài hạn để tạo việc làm, thu nhập ổn định, thoát nghèo bền vững."
Mô hình giảm nghèo ngày càng đa dạng
Giai đoạn 2021-2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong chính sách giảm nghèo bền vững của Việt Nam từ tư duy "cho" sang "trao cơ hội". Hàng chục nghìn mô hình giảm nghèo mới ra đời đã khẳng định hướng đi đúng đắn: Nhà nước tạo khung chính sách, người dân làm chủ quá trình phát triển, doanh nghiệp và xã hội cùng đồng hành.
Tính đa dạng, linh hoạt của mô hình cùng sự lồng ghép hiệu quả các nguồn lực đang tạo nền tảng cho một chiến lược giảm nghèo mang tính dài hạn, tự chủ và bền vững.
Ông Nguyễn Trần Lâm, chuyên gia Quỹ Quốc tế về phát triển nông nghiệp, nhận định: "Các mô hình giảm nghèo ở Việt Nam hiện nay rất nhiều và đa dạng. Trong hơn 10.000 mô hình, vai trò của các tổ chức quốc tế và tổ chức xã hội tham gia rất lớn."
Việc giảm nghèo đã mang lại kết quả đáng kể, không chỉ trong từng hộ gia đình mà còn trong từng cộng đồng, từng bản làng và thôn xóm. "Các mô hình sinh kế đa dạng giúp người dân tìm ra những công việc phù hợp, tạo việc làm cho người nghèo, dân tộc thiểu số và nông dân nghèo. Bối cảnh này tạo động lực phát triển bền vững," ông Lâm chia sẻ.
Để có các mô hình giảm nghèo hiệu quả, theo ông Lâm cần có nhiều yếu tố. Dẫn đầu là chính sách của Nhà nước. Theo đó, các chính sách cần linh hoạt và hiệu quả. Bên cạnh đó, việc bố trí, sắp xếp nguồn lực cũng đóng vai trò rất quan trọng. Cụ thể là nguồn nhân lực và nguồn tài lực. Địa phương nào bố trí được nguồn lực hợp lý (nhân sự, năng lực cán bộ, ngân sách Nhà nước) và giám sát tốt thì sẽ thành công.
Ngoài ra, ông Lâm cũng nhấn mạnh tới sức mạnh của cộng đồng, năng lực cán bộ. Hiện nay năng lực của nhóm đoàn thể như: Cán bộ kinh tế, khuyến nông, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân... đóng vai trò rất quan trọng vì họ là những cơ quan, tổ chức rất gần dân. Các nhà văn hóa, môi trường học tập cộng đồng, y tế thôn bản cũng là những người đóng góp rất lớn vào giảm nghèo.
Với hơn 10.500 mô hình giảm nghèo đang hoạt động và hơn 200.000 hộ nghèo tham gia, Việt Nam đã có những bước tiến vững chắc trên con đường giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu dài hạn, cần tiếp tục hoàn thiện các mô hình, tăng cường tính bền vững và khả năng tự chủ của người nghèo. Chuyển đổi từ tư duy "cho" sang "trao cơ hội" không chỉ là thay đổi về phương pháp mà còn là sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận vấn đề giảm nghèo./.
Kỳ tích giảm nghèo của Việt Nam: Hành trình trở thành hình mẫu toàn cầu
Thành tựu giảm nghèo của Việt Nam có được là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự điều hành hiệu quả của Nhà nước, sự chung tay của cả hệ thống và khát vọng vươn lên không ngừng của mỗi người dân.
