Ngày 24/10, tại Cần Thơ, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩuThủy sản Việt Nam (Vasep) phối hợp với Ban chỉ đạo Tây Nam Bộ tổ chứchội nghị các doanh nghiệp cá tra vùng Đồng bằng sông Cửu Long nhằm lấy ýkiến cho đề án tái cơ cấu ngành nuôi, chế biến và xuất khẩu cá tra củaViệt Nam.
Tại hội nghị, ông Trương Đình Hòe, Tổng thưký Vasep đã trình bày 6 giải pháp tái cơ cấu ngành cá tra, đồng thời lấyý kiến đóng góp của các doanh nghiệp để hoàn chỉnh các giải pháp, kiếnnghị với Chính phủ triển khai thực hiện trong thời gian tới.
6 giải phápđược đưa ra gồm: Ban hành quy chế áp dụng thí điểm hệ thống cấp và kiểmsoát hạn ngạch sản lượng (quota) nuôi cá tra cho xuất khẩu phù hợp vớinhu cầu thị trường; ban hành chương trình nâng cao chất lượng và phòngbệnh cho cá tra giống; ban hành quy chế kiểm soát chất lượng thức ănnuôi cá tra; ban hành chương trình chất lượng quốc gia sản phẩm cá traphilê đông lạnh xuất khẩu; cho phép áp dụng thí điểm cơ chế xuất khẩuqua đầu mối thống nhất; cho phép thu phụ phí phát triển và bảo vệ thịtrường ngành cá tra.
Cũng theo ông Trương Đình Hòe,trong vòng 12 năm (từ năm 2000 đến năm 2012), sản lượng nuôi cá tra đãđạt 1,3 triệu tấn (năm 2012), tăng lên 650 lần; kim ngạch xuất khẩu đạt1,8 tỷ USD, tăng 692 lần. Thị trường xuất khẩu được mở rộng nhanh chóng136 nước và vùng lãnh thổ. Cá tra là ngành sản xuất, xuất khẩu hiếm hoicủa Việt Nam đạt siêu năng suất nhưng tốn rất ít diện tích, với diệntích nuôi cá chỉ chiếm 6.000ha, bằng 1% diện tích nuôi tôm.
Tuy nhiên, do phát triển quá nhanh và mang tính tự phát nên đãkéo theo các hệ lụy như giá xuất khẩu cá tra đi ngược lại với tình hìnhtăng sản lượng, từ 3,76 USD/kg vào năm 2000 rớt dần xuống còn dưới 2,2USD/kg vào năm 2012; "cuộc chiến" chống lại các vụ kiện chống bán phágiá cá tra ngày càng cam go, trong 2 năm trở lại đây, Hoa Kỳ tăng thuếsuất chống bán phá giá ngày càng cao; nghề nuôi cá tra bắt đầu giảm sútvới việc giảm 13% diện tích và 11% sản lượng trong 9 tháng năm2013.
Uy tín của sản phẩm cá tra philê đông lạnh tại nhiều thị trườngbị suy giảm nghiêm trong; tỷ trọng giá trị gia tăng quá thấp (chưa đầy1% tổng giá trị xuất khẩu cá tra); nhiều doanh nghiệp và người nuôi cátra lân vào tình trạng rất khó khăn do sản xuất thua lỗ...
Đây là hệ quảtất yếu tích tụ từ quá trình phát triển tự phát với tốc độ tăng nhanh,thiếu cơ chế quản lý và sự cạnh tranh về giá cả giữa các doanh nghiệp.
Tại hội nghị, hầu hết đại diện các doanh nghiệp chế biến,xuất khẩu cá tra đều đồng ý với các giải pháp do Vasep đưa ra, trong đógiảm số lượng cá nuôi bằng hình thức kiểm soát hạn ngạch sản lượng quotaphù hợp với thị trường xuất khẩu là giải pháp quan trọng hàng đầu đượccác đại biểu tán thành cao.
Ông Nguyễn Văn Kịch, Phó Chủ tịch Hiệp hội cá tra, Tổng giám đốc Cafatex, cho biết để giải quyếttình trạng hiện nay, vấn đề quan trọng nhất là giảm sản lượng cá nuôitrước để giá cá tăng trở lại, rồi mới bàn đến các giải pháp khác. Hiệnnay, nhiều địa phương có vùng ao nuôi không đảm bảo vấn đề môi trườngnhưng vì lợi ích nhiều nơi vẫn thả nuôi. Vì vậy, các địa phương cần phảibàn lại để chọn các vùng nuôi đảm bảo yêu cầu về môi trường.
"Như thếlà cũng đã giảm được vào chục phần trăm diện tích, sản lượng nuôi và nếugiảm được 30% sản lượng thì chắc chắn giá cá sẽ tăng trở lại. Vấn đề làcác lãnh đạo địa phương có chịu ngồi lại với nhau không và ai là ngườichấp nhận giảm diện tích nuôi vì ai cũng muốn có thành tích cao." - ôngKịch phát biểu.
Cùng thống nhất với giải pháp giảmdiện tích, giảm sản lượng, ông Doãn Tới, Tổng giám đốc Navico cho rằngđây là thời điểm thích hợp nhất để các doanh nghiệp ngồi lại với nhau,đoàn kết hợp tác để tự sắp xếp lại các doanh nghiệp cá tra.
Ông Tới cũngcho rằng đến năm 2015-2016, toàn vùng chỉ không còn quá 15 doanhnghiệp chế biến, xuất khẩu cá tra. Những hộ nuôi cá tra cũng sẽ phải tựnguyện hợp tác lại với nhau để phát triển nghề nuôi cá tra với quy môlớn, công nghệ cao mới đảm bảo về chất lượng, số lượng phục vụ xuấtkhẩu...
Tuy nhiên, ông Tới cũng như nhiều đại biểu khác không đồng ýviệc thu phí các doanh nghiệp trong thời điểm hiện tại vì cho rằng hiệntại các doanh nghiệp đã rất khó khăn.
Tại hội nghị,các đại biểu cũng cùng nhau thảo luận về cơ chế xuất khẩu philê cá trasang thị trường EU qua đầu mối tập trung.
Theo Vasep, xuất khẩu cá trasang EU tăng nhanh từ năm 2003-2008 với kim ngạch từ 17 triệu USD lên581 triệu USD, thị phần xuất khẩu cũng tăng nhanh từ 20,7% lên 48% năm2007. Tuy nhiên, từ năm 2008 đến nay, xuất khẩu cá tra sang EU ngày cànggiảm về giá trị lẫn thị phần. Tám tháng năm 2013, xuất khẩu cá trasang EU tiếp tục giảm, chỉ đạt 254 triệu USD, giảm 12% so với cùng kỳ,tỷ trọng chỉ còn 22,4% so với 24,4% của năm 2012.
Giải pháp để tăng sản lượng, giá trị cũng như thị phần của cá tra phi lêxuất khẩu sang thị trường EU là đổi mới phương thức tổ chức xuất khẩubằng hình thức mở dịch vụ xuất khẩu sản phẩm philê đông lạnh cá tra quamột đầu mối thống nhất, chủ yếu là qua cảng Zeebrugge của Bỉ để vàochâu Âu. Hầu hết các đại biểu đều thống nhất với giải pháp trên, tuynhiên nhiều doanh nghiệp cũng đã cân nhắc đến hiệu quả kinh tế so vớiviệc xuất khẩu thẳng trực tiếp vào các nước như từ trước đến nay./.
Tại hội nghị, ông Trương Đình Hòe, Tổng thưký Vasep đã trình bày 6 giải pháp tái cơ cấu ngành cá tra, đồng thời lấyý kiến đóng góp của các doanh nghiệp để hoàn chỉnh các giải pháp, kiếnnghị với Chính phủ triển khai thực hiện trong thời gian tới.
6 giải phápđược đưa ra gồm: Ban hành quy chế áp dụng thí điểm hệ thống cấp và kiểmsoát hạn ngạch sản lượng (quota) nuôi cá tra cho xuất khẩu phù hợp vớinhu cầu thị trường; ban hành chương trình nâng cao chất lượng và phòngbệnh cho cá tra giống; ban hành quy chế kiểm soát chất lượng thức ănnuôi cá tra; ban hành chương trình chất lượng quốc gia sản phẩm cá traphilê đông lạnh xuất khẩu; cho phép áp dụng thí điểm cơ chế xuất khẩuqua đầu mối thống nhất; cho phép thu phụ phí phát triển và bảo vệ thịtrường ngành cá tra.
Cũng theo ông Trương Đình Hòe,trong vòng 12 năm (từ năm 2000 đến năm 2012), sản lượng nuôi cá tra đãđạt 1,3 triệu tấn (năm 2012), tăng lên 650 lần; kim ngạch xuất khẩu đạt1,8 tỷ USD, tăng 692 lần. Thị trường xuất khẩu được mở rộng nhanh chóng136 nước và vùng lãnh thổ. Cá tra là ngành sản xuất, xuất khẩu hiếm hoicủa Việt Nam đạt siêu năng suất nhưng tốn rất ít diện tích, với diệntích nuôi cá chỉ chiếm 6.000ha, bằng 1% diện tích nuôi tôm.
Tuy nhiên, do phát triển quá nhanh và mang tính tự phát nên đãkéo theo các hệ lụy như giá xuất khẩu cá tra đi ngược lại với tình hìnhtăng sản lượng, từ 3,76 USD/kg vào năm 2000 rớt dần xuống còn dưới 2,2USD/kg vào năm 2012; "cuộc chiến" chống lại các vụ kiện chống bán phágiá cá tra ngày càng cam go, trong 2 năm trở lại đây, Hoa Kỳ tăng thuếsuất chống bán phá giá ngày càng cao; nghề nuôi cá tra bắt đầu giảm sútvới việc giảm 13% diện tích và 11% sản lượng trong 9 tháng năm2013.
Uy tín của sản phẩm cá tra philê đông lạnh tại nhiều thị trườngbị suy giảm nghiêm trong; tỷ trọng giá trị gia tăng quá thấp (chưa đầy1% tổng giá trị xuất khẩu cá tra); nhiều doanh nghiệp và người nuôi cátra lân vào tình trạng rất khó khăn do sản xuất thua lỗ...
Đây là hệ quảtất yếu tích tụ từ quá trình phát triển tự phát với tốc độ tăng nhanh,thiếu cơ chế quản lý và sự cạnh tranh về giá cả giữa các doanh nghiệp.
Tại hội nghị, hầu hết đại diện các doanh nghiệp chế biến,xuất khẩu cá tra đều đồng ý với các giải pháp do Vasep đưa ra, trong đógiảm số lượng cá nuôi bằng hình thức kiểm soát hạn ngạch sản lượng quotaphù hợp với thị trường xuất khẩu là giải pháp quan trọng hàng đầu đượccác đại biểu tán thành cao.
Ông Nguyễn Văn Kịch, Phó Chủ tịch Hiệp hội cá tra, Tổng giám đốc Cafatex, cho biết để giải quyếttình trạng hiện nay, vấn đề quan trọng nhất là giảm sản lượng cá nuôitrước để giá cá tăng trở lại, rồi mới bàn đến các giải pháp khác. Hiệnnay, nhiều địa phương có vùng ao nuôi không đảm bảo vấn đề môi trườngnhưng vì lợi ích nhiều nơi vẫn thả nuôi. Vì vậy, các địa phương cần phảibàn lại để chọn các vùng nuôi đảm bảo yêu cầu về môi trường.
"Như thếlà cũng đã giảm được vào chục phần trăm diện tích, sản lượng nuôi và nếugiảm được 30% sản lượng thì chắc chắn giá cá sẽ tăng trở lại. Vấn đề làcác lãnh đạo địa phương có chịu ngồi lại với nhau không và ai là ngườichấp nhận giảm diện tích nuôi vì ai cũng muốn có thành tích cao." - ôngKịch phát biểu.
Cùng thống nhất với giải pháp giảmdiện tích, giảm sản lượng, ông Doãn Tới, Tổng giám đốc Navico cho rằngđây là thời điểm thích hợp nhất để các doanh nghiệp ngồi lại với nhau,đoàn kết hợp tác để tự sắp xếp lại các doanh nghiệp cá tra.
Ông Tới cũngcho rằng đến năm 2015-2016, toàn vùng chỉ không còn quá 15 doanhnghiệp chế biến, xuất khẩu cá tra. Những hộ nuôi cá tra cũng sẽ phải tựnguyện hợp tác lại với nhau để phát triển nghề nuôi cá tra với quy môlớn, công nghệ cao mới đảm bảo về chất lượng, số lượng phục vụ xuấtkhẩu...
Tuy nhiên, ông Tới cũng như nhiều đại biểu khác không đồng ýviệc thu phí các doanh nghiệp trong thời điểm hiện tại vì cho rằng hiệntại các doanh nghiệp đã rất khó khăn.
Tại hội nghị,các đại biểu cũng cùng nhau thảo luận về cơ chế xuất khẩu philê cá trasang thị trường EU qua đầu mối tập trung.
Theo Vasep, xuất khẩu cá trasang EU tăng nhanh từ năm 2003-2008 với kim ngạch từ 17 triệu USD lên581 triệu USD, thị phần xuất khẩu cũng tăng nhanh từ 20,7% lên 48% năm2007. Tuy nhiên, từ năm 2008 đến nay, xuất khẩu cá tra sang EU ngày cànggiảm về giá trị lẫn thị phần. Tám tháng năm 2013, xuất khẩu cá trasang EU tiếp tục giảm, chỉ đạt 254 triệu USD, giảm 12% so với cùng kỳ,tỷ trọng chỉ còn 22,4% so với 24,4% của năm 2012.
Giải pháp để tăng sản lượng, giá trị cũng như thị phần của cá tra phi lêxuất khẩu sang thị trường EU là đổi mới phương thức tổ chức xuất khẩubằng hình thức mở dịch vụ xuất khẩu sản phẩm philê đông lạnh cá tra quamột đầu mối thống nhất, chủ yếu là qua cảng Zeebrugge của Bỉ để vàochâu Âu. Hầu hết các đại biểu đều thống nhất với giải pháp trên, tuynhiên nhiều doanh nghiệp cũng đã cân nhắc đến hiệu quả kinh tế so vớiviệc xuất khẩu thẳng trực tiếp vào các nước như từ trước đến nay./.
Ngọc Thiện (TTXVN)
