Trống đồng, chiếc thạp, bình, bát, đĩa cổ trải qua các triều đại từ đời Lý đến đời Nguyễnđược khai quật từ khu mộ cổ Đống Thếch tại xã Vĩnh Đồng, huyện Kim Bôi, tỉnh HòaBình là những cổ vật vô giá về mặt lịch sử nhưng hiện đang nằm “đắp chiếu” khôngbàn tay “chăm sóc” trong những căn phòng không đủ điều kiện về bảo quản.
Những cổ vật này đang dần bị hoen rỉ và hư hỏng. Theo chính quyền xã VĩnhĐồng thì những cổ vật này là những đồ dùng sinh hoạt hoặc tùy táng của nhà quanlang dòng họ Đinh ở xứ Mường Động.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vĩnh Đồng Bùi Đức Òm cho biết khu mộcổ này đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích khảo cổ học,trước đây được người dân trong vùng gọi là “thánh địa” của nhà quan lang dòng họĐinh.
Tuy nhiên vào đầu những năm 1980, tình trạng buôn bán đồ cổ rộ lên, ngườidân địa phương đã tự ý vào khai thác cổ vật để bán. Đến tháng 12/1984, do ngườidân chưa nhận biết được giá trị vật chất cũng như tinh thần của những cổ vật nàynên dẫn đến tình trạng tràn lan tìm kiếm cổ vật để bán. Lúc đó Viện Khảo cổ họcViệt Nam phối hợp với Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Hà Sơn Bình (cũ) tiến hành khaiquật số cổ vật còn lại.
Kết quả khai quật đã đem lại nhiều thông tin quý giá về xã hội Mường cổ, vềtang thức, quy mô, cấu trúc trong các mộ cũng như cách đặt hiện vật, đồ tùy tángtrong mộ. Với số lượng hiện vật phát hiện phong phú, đặc biệt là đồ gốm sứ nhiềuloại mang dấu ấn kỹ thuật chế tác, đặc trưng, điển hình của nhiều thời đại khácnhau như Lý, Trần, Lê… Điều đáng nói là một số đồ gốm sứ được chế tác ở nướcngoài như Trung Quốc, Nhật Bản từ những thế thứ XVII…, chiếm tỷ lệ không nhỏ đãtạo nên dáng vẻ toàn diện của bộ sưu tập gốm sứ quý, đa dạng với nhiều tiêu bảnđặc sắc. Đặc biệt năm 1987, nhân dân địa phương đã đào được một số một số trốngđồng và nhiều hiện vật khác hiện nay đang được lưu giữ tại nhà truyền thống xãVĩnh Đồng.
Sau khi khai quật được, một số mẫu cổ vật có giá trị đã được Bảo tàng tỉnh HòaBình chuyển về để trưng bày và bảo quản, số còn lại hiện nay đang được địaphương xin giữ lại để cho nhân dân và khách du lịch đến tham quan. Tuy nhiên, từđó đến nay, những cổ vật này vẫn nằm im trong kho và đang dần bị lãng quên.Trong căn phòng truyền thống ở xã Vĩnh Đồng những chiếc trống đồng, thạp, bình…bị mạng nhện, bụi bẩn bám dày đặc.
Các cổ vật được đặt ở dưới sàn nhà ẩm ướt, bày la liệt, cách bố trí lungtung, không theo hàng lối, phía dưới được kê bằng sạp gỗ và không được bảo quảnđúng quy cách nên rất dễ hư hỏng. Tại phòng truyền thống Ủy ban Nhân dân xã VĩnhĐồng hiện còn hai chiếc trống đồng lớn, trong đó chiếc lớn hơn có bốn con cócđược trang trí bên trên mặt trống. Cả hai chiếc trống này đang bị hoen rỉ, ô xyhóa khiến màu đồng đã thay đổi.
Bên cạnh đó là những chiếc thạp, bình, bát, đĩa… cái còn lành lặn, cái đã vỡcũng được bày chung ngay sát những chiếc trống đồng và thạp. Trong số này có lẽnguyên vẹn và giá trị nhất là chiếc thạp làm bằng gốm, trải qua vài trăm năm vẫncòn nguyên vẹn, ánh lên màu vàng nâu.
Không chỉ có hàng chục cổ vật quý ở xã Vĩnh Đồng huyện Kim Bôi đang dần bị lãngquên mà có khoảng hơn 60 cổ vật quý khác cũng nằm “đắp chiếu” trong Phòng vănhóa thông tin của huyện; trong đó có sáu chiếc trống đồng heger II, một thạp gốmđời Trần và nhiều bát đĩa, ấm gốm thời Lê… Các cổ vật quý không được đưa ratrưng bày cũng như bảo quản tốt đã và đang có nguy cơ bị xuống cấp.
Trao đổi về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thi, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hòa Bìnhcho biết hiện nay ở Phòng Văn hóa Thông tin huyện Kim Bôi và xã Vĩnh Đồng đanglưu giữ một số lượng lớn cổ vật. Đây đều là hiện vật quý hiếm của tỉnh Hòa Bình.Số hiện vật như trống đồng ở huyện Kim Bôi chủ yếu là trống đồng loại 2, rất cógiá trị.
Bên cạnh cổ vật trống đồng thì ở Phòng Văn hóa Thông tin huyện cũng còn lưugiữ nhiều cổ vật làm bằng gốm sứ, đặc biệt là đồ gốm ở thời Lý, Trần, Lê vànhững hiện vật cổ thời Nguyễn, nhất là những âu gốm và thạc gốm cổ, có những cổvật độc bản ở Việt Nam. Hiện nay số cổ vật trong Phòng Văn hóa Thông tin huyệnKim Bôi đang được lưu giữ trong kho, khó bảo đảm nên rất dễ bị xuống cấp./.
Những cổ vật này đang dần bị hoen rỉ và hư hỏng. Theo chính quyền xã VĩnhĐồng thì những cổ vật này là những đồ dùng sinh hoạt hoặc tùy táng của nhà quanlang dòng họ Đinh ở xứ Mường Động.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Vĩnh Đồng Bùi Đức Òm cho biết khu mộcổ này đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích khảo cổ học,trước đây được người dân trong vùng gọi là “thánh địa” của nhà quan lang dòng họĐinh.
Tuy nhiên vào đầu những năm 1980, tình trạng buôn bán đồ cổ rộ lên, ngườidân địa phương đã tự ý vào khai thác cổ vật để bán. Đến tháng 12/1984, do ngườidân chưa nhận biết được giá trị vật chất cũng như tinh thần của những cổ vật nàynên dẫn đến tình trạng tràn lan tìm kiếm cổ vật để bán. Lúc đó Viện Khảo cổ họcViệt Nam phối hợp với Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Hà Sơn Bình (cũ) tiến hành khaiquật số cổ vật còn lại.
Kết quả khai quật đã đem lại nhiều thông tin quý giá về xã hội Mường cổ, vềtang thức, quy mô, cấu trúc trong các mộ cũng như cách đặt hiện vật, đồ tùy tángtrong mộ. Với số lượng hiện vật phát hiện phong phú, đặc biệt là đồ gốm sứ nhiềuloại mang dấu ấn kỹ thuật chế tác, đặc trưng, điển hình của nhiều thời đại khácnhau như Lý, Trần, Lê… Điều đáng nói là một số đồ gốm sứ được chế tác ở nướcngoài như Trung Quốc, Nhật Bản từ những thế thứ XVII…, chiếm tỷ lệ không nhỏ đãtạo nên dáng vẻ toàn diện của bộ sưu tập gốm sứ quý, đa dạng với nhiều tiêu bảnđặc sắc. Đặc biệt năm 1987, nhân dân địa phương đã đào được một số một số trốngđồng và nhiều hiện vật khác hiện nay đang được lưu giữ tại nhà truyền thống xãVĩnh Đồng.
Sau khi khai quật được, một số mẫu cổ vật có giá trị đã được Bảo tàng tỉnh HòaBình chuyển về để trưng bày và bảo quản, số còn lại hiện nay đang được địaphương xin giữ lại để cho nhân dân và khách du lịch đến tham quan. Tuy nhiên, từđó đến nay, những cổ vật này vẫn nằm im trong kho và đang dần bị lãng quên.Trong căn phòng truyền thống ở xã Vĩnh Đồng những chiếc trống đồng, thạp, bình…bị mạng nhện, bụi bẩn bám dày đặc.
Các cổ vật được đặt ở dưới sàn nhà ẩm ướt, bày la liệt, cách bố trí lungtung, không theo hàng lối, phía dưới được kê bằng sạp gỗ và không được bảo quảnđúng quy cách nên rất dễ hư hỏng. Tại phòng truyền thống Ủy ban Nhân dân xã VĩnhĐồng hiện còn hai chiếc trống đồng lớn, trong đó chiếc lớn hơn có bốn con cócđược trang trí bên trên mặt trống. Cả hai chiếc trống này đang bị hoen rỉ, ô xyhóa khiến màu đồng đã thay đổi.
Bên cạnh đó là những chiếc thạp, bình, bát, đĩa… cái còn lành lặn, cái đã vỡcũng được bày chung ngay sát những chiếc trống đồng và thạp. Trong số này có lẽnguyên vẹn và giá trị nhất là chiếc thạp làm bằng gốm, trải qua vài trăm năm vẫncòn nguyên vẹn, ánh lên màu vàng nâu.
Không chỉ có hàng chục cổ vật quý ở xã Vĩnh Đồng huyện Kim Bôi đang dần bị lãngquên mà có khoảng hơn 60 cổ vật quý khác cũng nằm “đắp chiếu” trong Phòng vănhóa thông tin của huyện; trong đó có sáu chiếc trống đồng heger II, một thạp gốmđời Trần và nhiều bát đĩa, ấm gốm thời Lê… Các cổ vật quý không được đưa ratrưng bày cũng như bảo quản tốt đã và đang có nguy cơ bị xuống cấp.
Trao đổi về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thi, Giám đốc Bảo tàng tỉnh Hòa Bìnhcho biết hiện nay ở Phòng Văn hóa Thông tin huyện Kim Bôi và xã Vĩnh Đồng đanglưu giữ một số lượng lớn cổ vật. Đây đều là hiện vật quý hiếm của tỉnh Hòa Bình.Số hiện vật như trống đồng ở huyện Kim Bôi chủ yếu là trống đồng loại 2, rất cógiá trị.
Bên cạnh cổ vật trống đồng thì ở Phòng Văn hóa Thông tin huyện cũng còn lưugiữ nhiều cổ vật làm bằng gốm sứ, đặc biệt là đồ gốm ở thời Lý, Trần, Lê vànhững hiện vật cổ thời Nguyễn, nhất là những âu gốm và thạc gốm cổ, có những cổvật độc bản ở Việt Nam. Hiện nay số cổ vật trong Phòng Văn hóa Thông tin huyệnKim Bôi đang được lưu giữ trong kho, khó bảo đảm nên rất dễ bị xuống cấp./.
Nguyễn Quốc Trị (TTXVN)
