Với việc kết hợp đồng bộ thiết bị bay không người lái (drone) với ảnh viễn thám độ phân giải cao để truy “điểm nóng” ô nhiễm ở trên địa bàn thành phố Hà Nội, Cục Viễn thám quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), bước đầu đã xác định được khoảng 110 khu vực nguy cơ bụi cao (các điểm đốt mở, bụi công trường), từ đó lập được một bản đồ số về ô nhiễm không khí.
Định vị chính xác các nguồn phát thải
Giám đốc Trung tâm Giám sát nông nghiệp, tài nguyên và môi trường (Cục Viễn thám quốc gia) Vũ Hữu Liêm, cho biết trước tình trạng ô nhiễm không khí gia tăng, thời gian qua, các chuyên gia của Cục Viễn thám quốc gia đã triển khai loạt giải pháp công nghệ nhằm giám sát, cảnh báo sớm và hỗ trợ phản ứng nhanh với các nguồn phát thải trên địa bàn Hà Nội.
Theo đó, có 2 nhóm công nghệ chủ lực đang được vận hành song song. Đó là ứng dụng ảnh vệ tinh độ phân giải cao, siêu cao và thiết bị bay không người lái Matrice 300 RTK giám sát chi tiết. Trong đó, ứng dụng ảnh vệ tinh cho phép bao quát toàn bộ thành phố, theo dõi các khu vực xây dựng, làng nghề và phát hiện những dấu hiệu phát thải như ống khói hay điểm đốt mở.
Trong khi đó, thiết bị bay không người lái (drone) Matrice 300 RTK được sử dụng để giám sát chi tiết và xử lý các tình huống phát sinh theo thời gian thực; ghi nhận hình ảnh cận cảnh tại các “điểm nóng” như đốt rác, đốt rơm rạ hay phát thải cục bộ, cung cấp dữ liệu trực tiếp phục vụ công tác kiểm tra, xử lý.
Đáng chú ý, việc kết hợp đồng bộ UAV gắn camera quang học, hồng ngoại với ảnh viễn thám độ phân giải cao cho phép giám sát cả vùng ngoại thành, phát hiện biến động tại công trường xây dựng lớn, làng nghề có hoạt động đốt và định vị chính xác các nguồn phát thải, hỗ trợ xử lý kịp thời.
Đến nay, qua 2 tháng triển khai thử nghiệm ở trên địa bàn thành phố Hà Nội, hiện đã xác định được khoảng 110 khu vực nguy cơ bụi cao cần theo dõi. Trong đó có 68 công trường xây dựng lớn và 14 làng nghề tái chế (nhựa, sắt thép) được đánh dấu làm điểm giám sát trọng điểm.
Đặc biệt, kết quả triển khai trên bước đầu cho thấy ảnh vệ tinh mới phủ kín 100% diện tích Hà Nội, giúp kiểm kê toàn thành phố. Trong đó, thiết bị bay đã thu thập 229 km² hình ảnh hiện trường từ trên không, qua đó bổ sung dữ liệu chi tiết cho khu vực ngoại thành và công trường. Nhờ vậy, các cơ quan chức năng đã lập được một bản đồ số về ô nhiễm không khí, định vị cụ thể các điểm phát thải lớn và chạy giám sát chủ động thay vì bị động.
Ngoài ra, việc tích hợp dữ liệu vệ tinh, drone với hệ thống camera giao thông hiện có để hình thành bản đồ ô nhiễm thời gian thực, cũng đã giúp cơ quan quản lý chuyển từ phản ứng bị động sang chủ động phòng ngừa.
Tạo ra đột phá trong quản lý không khí đô thị
Theo Cục Viễn thám quốc gia, việc ứng dụng đồng bộ drone và ảnh viễn thám đã tạo ra đột phá trong quản lý không khí đô thị. Thông tin giám sát được cập nhật liên tục, tích hợp trên cơ sở dữ liệu GIS, sẽ giúp các đơn vị chức năng và chính quyền địa phương dễ dàng xem xét xử lý ngay cả các vi phạm nhỏ.
Việc ứng dụng khoa học, công nghệ theo Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia (như việc ứng dụng đồng bộ drone và ảnh viễn thám) cũng đang góp phần quan trọng giảm thiểu khối lượng công việc thủ công trước đây (khi phải cử đoàn kiểm tra tuần tra từng ngày) và tiết kiệm chi phí ngân sách.
Từ thực tiễn triển khai ứng dụng trên ở thành phố Hà Nội, Cục trưởng Cục Viễn thám quốc gia Trần Tuấn Ngọc cho rằng mô hình kết hợp viễn thám và drone là hướng đi phù hợp với yêu cầu quản lý đô thị hiện đại.
Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả lâu dài, đại diện Cục Viễn thám quốc gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện như: Nghiên cứu số hóa quy trình cấp phép và hiệp đồng bay nhằm rút ngắn thời gian xử lý; thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu trực tuyến giữa đơn vị giám sát và ủy ban nhân dân thành phố để bảo đảm thông tin được chuyển giao kịp thời...
“Nếu được đầu tư đồng bộ và mở rộng phạm vi, hệ thống giám sát bằng vệ tinh và Drone có thể trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực cho thành phố trong kiểm soát nguồn phát thải, không chỉ với đốt rơm rạ mà còn với bãi thải, khai thác tài nguyên và các hoạt động xây dựng quy mô lớn,” ông Ngọc nói.
Theo Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045, Chính phủ đặt mục tiêu cụ thể đối với thành phố Hà Nội (đến năm 2030) là nồng độ bụi PM2.5 trung bình năm vào năm 2030 đạt dưới 40µg/m³ (giảm 20% so với trung bình năm 2024) tại các điểm đo của các trạm quan trắc chất lượng môi trường không khí quốc gia.
Ngoài ra, kế hoạch cũng đặt mục tiêu tỷ lệ ngày trong năm có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình tại Hà Nội được nâng lên tối thiểu 80%./.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường nêu giải pháp cải thiện môi trường không khí tại Hà Nội và các đô thị lớn
Một số giải pháp cấp bách để kiểm soát ô nhiễm không khí là sử dụng thiết bị bay không người lái để giám sát hoạt động đốt mở; tăng cường mạng lưới quan trắc và cung cấp thông tin cảnh báo sớm…
