Một trong những vấn đề mà dư luận và các đại biểu Quốc hội quan tâm hiện nay làdự án bauxite Tây Nguyên. Dưới góc độ quản lý của Bộ Công Thương, Thứtrưởng Lê Dương Quang đã trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN về những vấn đề xungquanh dự án quan trọng này.
Xin Thứ trưởng đánh giá một cách toàn diện về hiệu quả kinh tế củacác dự án bauxite đang triển khai thí điểm ở Tây Nguyên?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Ở Tây Nguyên, Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản ViệtNam(TKV) đang đầu tư hai dự án khai thác bauxite-sản xuất alumina là dự án Tân Raiở tỉnh LâmĐồng, có công suất 650.000 tấn alumina/năm, dự kiến quý I/2011 đi vào hoạt động vàdự án Nhân Cơ ở tỉnh Đắk Nông, có công suất tương tự, dự kiến quý IV/2012 vào hoạt động.
Theo chỉ đạo của Chính phủ, hai dự án này được xác định là dự án thí điểm để làmcơ sở cho việc quyết định chủ trương về phát triển ngành công nghiệpbauxite-nhômtrong những năm tới.
Về mặt kinh tế, các tính toán về hiệu quả của cảhai dự án đều đã xem xét đầy đủmọi yếu tố ảnh hưởng và kết quả tính toán cho thấy cảhai dự án đều có hiệu quảkinh tế. Tuy nhiên, do điều kiện cụ thể của Nhân Cơ khó khăn hơn nên dự ánnày có hiệu quả thấp hơn.
Cụ thể là với cơ cấu vốn chủ sở hữu 30%, vốn vay 70%(vay thương mại, không có ưu đãi), phí môi trường 30.000 đồng/tấn quặng nguyênkhai, thuế suất thuế xuất khẩu alumina 20%, phương thức vận chuyển alumina bằngđường bộ…, giá thành sản xuất trung bình một tấn alumina là 287,6 USD.
Với giábán bình quân (tính cho cả đời dự án) là 335 USD/tấn alumina, dự án vẫn đảmbảo hiệu quả về kinh tế. Thời gian thuhồi vốn của dự án là 12,4 năm/30 năm tồn tại của dự án. Các tính toán đã đượcdựa trên những điều kiện cơ bản bất lợi. Nếu xét hiệu quả kinh tế thuần, hiệuquả của dự án này không cao.
Tuy nhiên, đối với cả hai dự án, quan điểm chủ đạokhi xem xét việc đầu tư là phải tính hiệu quả tổng thể về kinh tế-xã hội-quốcphòng-an ninh, vì TKV là Tập đoàn Nhà nước, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giaonên không thể coi hiệu quả kinh tế là thước đo duy nhất. Đơn cử, nếu xét trêngóc độ lợi ích doanh nghiệp thì đặt nhà máy alumina tại ven biển sẽ hiệu quảhơn.
Mặc dù vậy, ngay cả khi chỉ xét riêng về mặt kinh tế tôi cho rằng cũng cần lưu ýbốn yếu tố. Thứ nhất, hiện tại, thuế xuất khẩu alumina của các nước xuất khẩusản phẩm này trên thế giới phổ biến là 0-5%, Việt Nam quy định 20% là bất lợicho dự án, song ngân sách Nhà nước thu được nhiều hơn.
Thứ hai, nếu xét về lợinhuận thu được trên một ha đất (điều mà nhiều người hay nhắc đến khi cho rằng đầutư cho chè, càphê có lợi hơn), khai thác bauxite-sản xuất alumina cao hơn rấtnhiều lần.
Thứ ba, mặc dù giá khoáng sản, kim loại trên thị trường thế giới biếnđộng theo chu kỳ (hiện đang bắt đầu chu kỳ tăng), nhưng xu thế chung là giá ngàycàng tăng (do nhu cầu tăng trong khi trữ lượng khoáng sản là có hạn và ngày cànggiảm đi).
Thứ tư, các tính toán kinh tế chỉ tính cho 30 năm hoạt động, song thựctế dự án sẽ tồn tại trên 50 năm và những năm về sau sẽ có hiệu quả lớn hơn (donhà máy đã hết khấu hao).Nói tóm lại, nếu xét trên khía cạnh kinh tế, tôi cho rằng có thể yên tâm về hiệuquả của hai dự án đang đầu tư.
Trong quá trình triển khai đã có những vướng mắc gì nảy sinh vàhiện nay tiến độ thực hiện các dự án này ra sao, thưa Thứ trưởng?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Đây là hai dự án lớn, công nghệ hoàn toàn mới đối vớiViệt Nam, vì vậy việc có những vướng mắc trong quá trình triển khai là khótránh khỏi. Tuy nhiên, một trong những vướng mắc mà các dự án quy mô lớn thườnghay gặp phải là vấn đề đền bù, di dân, giải phóng mặt bằng,hai dự án này về cơbản là thuận lợi và đó trước hết là nhờ sự ủng hộ to lớn của chính quyền và nhândân địa phương.
Đối với dự án Tân Rai, đến nay tiến độ dự án bị chậm một chút(khoảng ba tháng), chủ yếu do quá trình đấu thầu EPC nhà máy tuyển bị kéo dài.Ngoài ra, còn một vài nguyên nhân khác như việc thiết kế-chế tạo thiết bị trongnước chậm, phải mất thêm thời gian cho thẩm định lại thiết kế kỹ thuật hồ bùnđỏ, một số việc xử lý lâu do thủ tục hành chính… Đối với dự án Nhân Cơ, hiện mớibắt đầu chính thức triển khai nên chưa xuất hiện vướng mắc lớn.
Thứ trưởng nhận định thế nào công nghệ sử dụng của các dự án khivừa phải tính đến hiệu quả kinh tế, vừa phải đảm bảo an toàn về môi trường?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Về công nghệ sản xuất alumina thì đây là công nghệmới đối với Việt Nam, nhưng công nghệ này đã được khẳng định và phổ biến trong ngànhcông nghiệp nhôm thế giới, kể cả công nghệ thải bùn đỏ, công nghệ xử lý môitrường.
TKV lựa chọn hình thức EPC, trong đó trách nhiệm của nhà thầu bao gồm cảđào tạo công nhân, hướng dẫn vận hành, đảm bảo chạy đạt công suất và bảo hànhnhà máy, vì vậy có thể yên tâm.
Về hiệu quả kinh tế tôi đã đề cập ở trên, ở đây chỉ xin nói thêm: ngoại trừnhững nguyên nhân khách quan như biến động của tình hình chính trị-kinh tế thếgiới, thay đổi chính sách (ví dụ về thuế, lãi suất…), thiên tai bất khả kháng…,hiệu quả của dự án phụ thuộc rất nhiều vào năng lực quản trị, nhất là quảntrị chi phí, quản trị rủi ro. Tuy nhiên, do đã được chuẩn bị kỹ, tôi tin dự ánsẽ có hiệu quả và đóng góp nhiều cho phát triển kinh tế-xã hội Tây Nguyên.
Đốivới vấn đề môi trường, với những kinh nghiệm thế giới tích lũy được, với nhữnggiải pháp đã đề ra và sẽ được tiếp tục hoàn thiện, bổ sung, đặc biệt cùng với sựkiểm soát, giám sát chặt chẽ của cơ quan môi trường và ý thức ngày càng cao củaxã hội về bảo vệ môi trường, tôi tin rằng môi trường sẽ được gìn giữ và cảithiện.
Với những vấn đề còn nhiều tranh luận xung quanh dự ánbauxite TâyNguyên, dưới góc độ quản lý của Bộ Công Thương, Thứ trưởng cho biết có nên tiếptục triển khai dự án này không? Nếu tiếp tục triển khai, cần có những giảipháp gì đặt ra để đảm bảo dự án vừa đạt yếu tố hiệu quả kinh tế, vừa đảm bảo antoàn về môi trường?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Việc còn nhiều tranh luận xung quanh dự ánbauxite TâyNguyên, theo tôi là do sự cố bùn đỏ ở Hungary và hai đợt lũ lụt lịch sử ở miềnTrung trong tháng 10 này đã làm dấy lên mối lo ngại về sự an toàn đối với môitrường trong bối cảnh tình hình biến đổi khí hậu phức tạp và khó dự đoán.
Tuynhiên, là người nắm rõ toàn bộ quá trình hàng chục năm nghiên cứu vấn đề khaithác bauxite Tây Nguyên nói chung và quá trình chuẩn bị, hình thành, triển khai dựán nói riêng và lại là người trực tiếp chỉ đạo và tham gia việc rà soát dự án sau khi cóchỉ đạo của Chính phủ, tôi hoàn toàn tin vào trí tuệ và thành quả lao động cũngnhư ý thức trách nhiệm cao của hàng trăm kỹ sư, chuyên gia, trong đó có không ítnhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực bauxite-nhôm, tin vào sự thận trọng của Chínhphủ khi quyết định cho làm thí điểm.
Vì vậy, tôi thấy không có lý do gì để ngừngtriển khai dự án, ngược lại, phải phấn đấu đẩy nhanh tiến độ để bù đắp lại thờigian đã mất, sớm phát huy hiệu quả của dự án, đáp ứng lòng mong mỏi của nhân dânđịa phương.
Tuy nhiên, sự lo ngại của dư luận là lời cảnh báo và Bộ Công Thương đã chỉ đạoTKV thực hiện nhiều giải pháp như tăng cường giám sát chất lượng thi công, đảmbảo nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật, thuê tư vấn độc lập nước ngoài nhiềukinh nghiệm thẩm định lại thiết kế hồ bùn đỏ, đề xuất các giải pháp bổ sung nhằmtăng độ an toàn hồ, đập; đồng thời cử chuyên gia đi khảo sát học tập kinh nghiệmxử lý sự cố.
Chúng tôi cũng xây dựng các kịch bản ứng phó khi sự cố xảy ra, tínhthêm phương án thải khô, nghiên cứu việc sử dụng bùn đỏ, tiếp tục rà soát, cậpnhật các yếu tố chi phí, dự báo biến động thị trường.…
Tôi cũng khẳng địnhrằng việc vận hành dự án có hiệu quả và bảo vệ, phục hồi môi trường sẽ là việcphải làm suốt đời dự án.
Cảm ơn Thứ trưởng!
Xin Thứ trưởng đánh giá một cách toàn diện về hiệu quả kinh tế củacác dự án bauxite đang triển khai thí điểm ở Tây Nguyên?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Ở Tây Nguyên, Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản ViệtNam(TKV) đang đầu tư hai dự án khai thác bauxite-sản xuất alumina là dự án Tân Raiở tỉnh LâmĐồng, có công suất 650.000 tấn alumina/năm, dự kiến quý I/2011 đi vào hoạt động vàdự án Nhân Cơ ở tỉnh Đắk Nông, có công suất tương tự, dự kiến quý IV/2012 vào hoạt động.
Theo chỉ đạo của Chính phủ, hai dự án này được xác định là dự án thí điểm để làmcơ sở cho việc quyết định chủ trương về phát triển ngành công nghiệpbauxite-nhômtrong những năm tới.
Về mặt kinh tế, các tính toán về hiệu quả của cảhai dự án đều đã xem xét đầy đủmọi yếu tố ảnh hưởng và kết quả tính toán cho thấy cảhai dự án đều có hiệu quảkinh tế. Tuy nhiên, do điều kiện cụ thể của Nhân Cơ khó khăn hơn nên dự ánnày có hiệu quả thấp hơn.
Cụ thể là với cơ cấu vốn chủ sở hữu 30%, vốn vay 70%(vay thương mại, không có ưu đãi), phí môi trường 30.000 đồng/tấn quặng nguyênkhai, thuế suất thuế xuất khẩu alumina 20%, phương thức vận chuyển alumina bằngđường bộ…, giá thành sản xuất trung bình một tấn alumina là 287,6 USD.
Với giábán bình quân (tính cho cả đời dự án) là 335 USD/tấn alumina, dự án vẫn đảmbảo hiệu quả về kinh tế. Thời gian thuhồi vốn của dự án là 12,4 năm/30 năm tồn tại của dự án. Các tính toán đã đượcdựa trên những điều kiện cơ bản bất lợi. Nếu xét hiệu quả kinh tế thuần, hiệuquả của dự án này không cao.
Tuy nhiên, đối với cả hai dự án, quan điểm chủ đạokhi xem xét việc đầu tư là phải tính hiệu quả tổng thể về kinh tế-xã hội-quốcphòng-an ninh, vì TKV là Tập đoàn Nhà nước, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giaonên không thể coi hiệu quả kinh tế là thước đo duy nhất. Đơn cử, nếu xét trêngóc độ lợi ích doanh nghiệp thì đặt nhà máy alumina tại ven biển sẽ hiệu quảhơn.
Mặc dù vậy, ngay cả khi chỉ xét riêng về mặt kinh tế tôi cho rằng cũng cần lưu ýbốn yếu tố. Thứ nhất, hiện tại, thuế xuất khẩu alumina của các nước xuất khẩusản phẩm này trên thế giới phổ biến là 0-5%, Việt Nam quy định 20% là bất lợicho dự án, song ngân sách Nhà nước thu được nhiều hơn.
Thứ hai, nếu xét về lợinhuận thu được trên một ha đất (điều mà nhiều người hay nhắc đến khi cho rằng đầutư cho chè, càphê có lợi hơn), khai thác bauxite-sản xuất alumina cao hơn rấtnhiều lần.
Thứ ba, mặc dù giá khoáng sản, kim loại trên thị trường thế giới biếnđộng theo chu kỳ (hiện đang bắt đầu chu kỳ tăng), nhưng xu thế chung là giá ngàycàng tăng (do nhu cầu tăng trong khi trữ lượng khoáng sản là có hạn và ngày cànggiảm đi).
Thứ tư, các tính toán kinh tế chỉ tính cho 30 năm hoạt động, song thựctế dự án sẽ tồn tại trên 50 năm và những năm về sau sẽ có hiệu quả lớn hơn (donhà máy đã hết khấu hao).Nói tóm lại, nếu xét trên khía cạnh kinh tế, tôi cho rằng có thể yên tâm về hiệuquả của hai dự án đang đầu tư.
Trong quá trình triển khai đã có những vướng mắc gì nảy sinh vàhiện nay tiến độ thực hiện các dự án này ra sao, thưa Thứ trưởng?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Đây là hai dự án lớn, công nghệ hoàn toàn mới đối vớiViệt Nam, vì vậy việc có những vướng mắc trong quá trình triển khai là khótránh khỏi. Tuy nhiên, một trong những vướng mắc mà các dự án quy mô lớn thườnghay gặp phải là vấn đề đền bù, di dân, giải phóng mặt bằng,hai dự án này về cơbản là thuận lợi và đó trước hết là nhờ sự ủng hộ to lớn của chính quyền và nhândân địa phương.
Đối với dự án Tân Rai, đến nay tiến độ dự án bị chậm một chút(khoảng ba tháng), chủ yếu do quá trình đấu thầu EPC nhà máy tuyển bị kéo dài.Ngoài ra, còn một vài nguyên nhân khác như việc thiết kế-chế tạo thiết bị trongnước chậm, phải mất thêm thời gian cho thẩm định lại thiết kế kỹ thuật hồ bùnđỏ, một số việc xử lý lâu do thủ tục hành chính… Đối với dự án Nhân Cơ, hiện mớibắt đầu chính thức triển khai nên chưa xuất hiện vướng mắc lớn.
Thứ trưởng nhận định thế nào công nghệ sử dụng của các dự án khivừa phải tính đến hiệu quả kinh tế, vừa phải đảm bảo an toàn về môi trường?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Về công nghệ sản xuất alumina thì đây là công nghệmới đối với Việt Nam, nhưng công nghệ này đã được khẳng định và phổ biến trong ngànhcông nghiệp nhôm thế giới, kể cả công nghệ thải bùn đỏ, công nghệ xử lý môitrường.
TKV lựa chọn hình thức EPC, trong đó trách nhiệm của nhà thầu bao gồm cảđào tạo công nhân, hướng dẫn vận hành, đảm bảo chạy đạt công suất và bảo hànhnhà máy, vì vậy có thể yên tâm.
Về hiệu quả kinh tế tôi đã đề cập ở trên, ở đây chỉ xin nói thêm: ngoại trừnhững nguyên nhân khách quan như biến động của tình hình chính trị-kinh tế thếgiới, thay đổi chính sách (ví dụ về thuế, lãi suất…), thiên tai bất khả kháng…,hiệu quả của dự án phụ thuộc rất nhiều vào năng lực quản trị, nhất là quảntrị chi phí, quản trị rủi ro. Tuy nhiên, do đã được chuẩn bị kỹ, tôi tin dự ánsẽ có hiệu quả và đóng góp nhiều cho phát triển kinh tế-xã hội Tây Nguyên.
Đốivới vấn đề môi trường, với những kinh nghiệm thế giới tích lũy được, với nhữnggiải pháp đã đề ra và sẽ được tiếp tục hoàn thiện, bổ sung, đặc biệt cùng với sựkiểm soát, giám sát chặt chẽ của cơ quan môi trường và ý thức ngày càng cao củaxã hội về bảo vệ môi trường, tôi tin rằng môi trường sẽ được gìn giữ và cảithiện.
Với những vấn đề còn nhiều tranh luận xung quanh dự ánbauxite TâyNguyên, dưới góc độ quản lý của Bộ Công Thương, Thứ trưởng cho biết có nên tiếptục triển khai dự án này không? Nếu tiếp tục triển khai, cần có những giảipháp gì đặt ra để đảm bảo dự án vừa đạt yếu tố hiệu quả kinh tế, vừa đảm bảo antoàn về môi trường?
Thứ trưởng Lê Dương Quang: Việc còn nhiều tranh luận xung quanh dự ánbauxite TâyNguyên, theo tôi là do sự cố bùn đỏ ở Hungary và hai đợt lũ lụt lịch sử ở miềnTrung trong tháng 10 này đã làm dấy lên mối lo ngại về sự an toàn đối với môitrường trong bối cảnh tình hình biến đổi khí hậu phức tạp và khó dự đoán.
Tuynhiên, là người nắm rõ toàn bộ quá trình hàng chục năm nghiên cứu vấn đề khaithác bauxite Tây Nguyên nói chung và quá trình chuẩn bị, hình thành, triển khai dựán nói riêng và lại là người trực tiếp chỉ đạo và tham gia việc rà soát dự án sau khi cóchỉ đạo của Chính phủ, tôi hoàn toàn tin vào trí tuệ và thành quả lao động cũngnhư ý thức trách nhiệm cao của hàng trăm kỹ sư, chuyên gia, trong đó có không ítnhà khoa học hàng đầu trong lĩnh vực bauxite-nhôm, tin vào sự thận trọng của Chínhphủ khi quyết định cho làm thí điểm.
Vì vậy, tôi thấy không có lý do gì để ngừngtriển khai dự án, ngược lại, phải phấn đấu đẩy nhanh tiến độ để bù đắp lại thờigian đã mất, sớm phát huy hiệu quả của dự án, đáp ứng lòng mong mỏi của nhân dânđịa phương.
Tuy nhiên, sự lo ngại của dư luận là lời cảnh báo và Bộ Công Thương đã chỉ đạoTKV thực hiện nhiều giải pháp như tăng cường giám sát chất lượng thi công, đảmbảo nghiêm ngặt các quy trình kỹ thuật, thuê tư vấn độc lập nước ngoài nhiềukinh nghiệm thẩm định lại thiết kế hồ bùn đỏ, đề xuất các giải pháp bổ sung nhằmtăng độ an toàn hồ, đập; đồng thời cử chuyên gia đi khảo sát học tập kinh nghiệmxử lý sự cố.
Chúng tôi cũng xây dựng các kịch bản ứng phó khi sự cố xảy ra, tínhthêm phương án thải khô, nghiên cứu việc sử dụng bùn đỏ, tiếp tục rà soát, cậpnhật các yếu tố chi phí, dự báo biến động thị trường.…
Tôi cũng khẳng địnhrằng việc vận hành dự án có hiệu quả và bảo vệ, phục hồi môi trường sẽ là việcphải làm suốt đời dự án.
Cảm ơn Thứ trưởng!
Mai Phương (TTXVN/Vietnam+)
