Sở hữu diện tích hơn 115.000ha, Vườn quốc gia Yok Đôn (tỉnh Đắk Lắk) là nơi bảo tồn hệ sinh thái rừng khộp duy nhất Việt Nam.
Với hơn 1.000 loài thực vật và khoảng 650 loài động vật, trong đó có nhiều loài nguy cấp, quý, hiếm. Đây cũng là Vườn quốc gia duy nhất có mô hình du lịch thân thiện với voi trong môi trường sống tự nhiên.
Voi không còn là đối tượng để con người khai thác, biểu diễn hay phục vụ giải trí mà được tự do với đời sống, cảm xúc và tập tính tự nhiên vốn có.
Sống đúng với tập tính tự nhiên
Giữa không gian rộng lớn của Vườn quốc gia Yok Đôn, hành trình trải nghiệm cùng voi bắt đầu bằng những bước chân xuyên qua các sinh cảnh rừng.
Du khách không tiếp xúc, cưỡi hay cho voi thực hiện các hoạt động theo yêu cầu mà chỉ quan sát từ khoảng cách phù hợp, tìm hiểu cách chúng kiếm ăn, di chuyển và tương tác với những loài động vật khác khác. Chính sự tự nhiên ấy đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho hành trình.
Lần đầu được tận mắt quan sát những con voi trong môi trường sống gần với tự nhiên, bà Charlotte Mitchell, du khách đến từ Hoa Kỳ không giấu được sự hào hứng.
Bà cho biết đây thực sự là trải nghiệm tuyệt vời khi được nhìn thấy những con voi sống tự do sinh sống; đồng thời có hướng dẫn viên đồng hành, giới thiệu về loài voi và những tập tính đặc trưng. Điều khiến bà ấn tượng hơn cả là câu chuyện bảo tồn, bảo vệ môi trường sống và những động vật hoang dã. Qua tìm hiểu, những con voi tại Yok Đôn từng được cứu hộ, trước đây sống trong điều kiện nuôi nhốt và hiện được chăm sóc, phục hồi trong môi trường gần với tự nhiên. Đặc biệt, những mối quan hệ gắn bó giữa các cá thể voi, trong đó có những cặp đã đồng hành cùng nhau suốt 30 năm, khiến bà thích thú và xúc động.
Anh Sebastian Lopez Borda, du khách đến từ Colombia, chia sẻ được gặp gỡ và tìm hiểu về voi từng là ước mơ. Trong hành trình, anh cùng với người bạn của mình đã tiếp cận bốn con voi cái, khoảng 60-70 tuổi.
"Được tìm hiểu về voi chắc chắn là một trong những trải nghiệm tôi yêu thích nhất. Bởi đây là cơ hội rất hiếm có, không phải nơi nào trên thế giới cũng có thể nhìn thấy voi, đặc biệt là những cá thể được cứu hộ và đang sinh sống, thể hiện tập tính tự nhiên trong hệ sinh thái như ở đây," anh Sebastian chia sẻ.
Anh Y Sim Hđơk, hướng dẫn viên Vườn quốc gia Yok Đôn cho biết, du khách quốc tế khi đến đây rất yêu thích không gian rừng tự nhiên và các sản phẩm du lịch sinh thái. Đặc biệt, họ dành nhiều sự quan tâm cho công tác bảo tồn thiên nhiên, động vật hoang dã. Trong đó, trải nghiệm cùng voi là một trong những hoạt động để lại nhiều ấn tượng.
Thay đổi để tạo sức hút
Đằng sau những trải nghiệm thú vị của du khách là quá trình thay đổi mô hình hoạt động du lịch. Từ năm 2018, Vườn quốc gia Yok Đôn và Tổ chức Động vật châu Á đã ký kết thỏa thuận hỗ trợ chuyển đổi mô hình du lịch voi, từng bước thay thế hình thức cưỡi voi truyền thống bằng hoạt động quan sát, tìm hiểu vẻ đẹp, đặc tính và hành vi tự nhiên của voi.
Sự thay đổi này không chỉ nằm ở cách tổ chức tour mà còn làm thay đổi công việc hằng ngày của những người chăm sóc voi. Thay vì đưa voi phục vụ du khách, họ đồng hành, theo dõi sức khỏe và bảo đảm các cá thể voi được tự do sinh hoạt trong rừng.
Anh Y Khăm Niê Kđăm, người chăm sóc voi tại Vườn quốc gia Yok Đôn, cho biết trước đây, khi chưa chuyển đổi mô hình, công việc của anh là đưa voi phục vụ hoạt động du lịch. Hiện nay, khoảng 7 giờ sáng, anh cùng những người chăm sóc vào rừng thả voi để chúng tự do kiếm ăn, uống nước; đến khoảng 11 giờ kết thúc công việc buổi sáng và đầu giờ chiều tiếp tục vào rừng theo dõi, chăm sóc voi.
Theo anh Y Khăm, từ khi chuyển đổi mô hình, người chăm sóc không còn can thiệp nhiều vào hoạt động của voi, không cản trở hay bắt chúng làm theo ý muốn của con người. Voi muốn đi đâu, ăn gì, sinh hoạt như thế nào đều được tự do. Từ đó, voi có thể trạng tốt hơn, trông mập mạp, khỏe mạnh và năng động hơn. "Được nhìn thấy voi vui vẻ, khỏe mạnh như vậy tôi rất hạnh phúc," anh Y Khăm nói.
Bà Samantha Bullock, Quản lý Chăm sóc và phúc lợi Voi, Tổ chức Động vật châu Á, cho biết khi tham gia chương trình trải nghiệm voi tại Yok Đôn, tổ chức nhận thấy các con voi được tự do thể hiện tập tính tự nhiên, không phải chịu những áp lực từ hoạt động phục vụ du lịch. Những người chăm sóc luôn đồng hành hằng ngày để theo dõi, kiểm tra sức khỏe và quan sát hành vi của từng con voi, qua đó bảo đảm voi có điều kiện sinh sống tốt.
Hiện, Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ (Vườn quốc gia Yok Đôn) duy trì hoạt động trải nghiệm với 6 con voi, gồm 4 voi cái và 2 voi đực. Căn cứ theo đặc điểm sinh học, tập tính và yêu cầu an toàn, đơn vị lựa chọn những con voi phù hợp để tổ chức hoạt động tham quan. Khoảng hai năm trở lại đây, Trung tâm đã tạm ngừng tổ chức cho du khách tiếp cận voi đực.
Tại Trung tâm có hai chương trình trải nghiệm gồm tour nửa ngày và tour cả ngày. Với tour nửa ngày, du khách dành khoảng 3 giờ quan sát hai con voi cái, tìm hiểu cách nhận biết các hành vi tự nhiên của voi trong rừng. Tour cả ngày đưa du khách đến quan sát bốn con voi, kết hợp phục vụ ăn trưa và nước uống trong hành trình. Các con voi được bố trí thành hai nhóm, mỗi nhóm gồm hai voi cái, sinh sống ở những khu vực cách nhau khoảng 7-10km với điều kiện sinh cảnh khác nhau. Nhờ đó, ngoài tìm hiểu về voi, du khách còn có cơ hội khám phá sự đa dạng của hệ sinh thái rừng khộp đặc trưng tại Yok Đôn.
Theo ông Vũ Đức Giỏi, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục môi trường và Dịch vụ, Vườn quốc gia Yok Đôn, với lợi thế về hệ sinh thái rừng khộp đặc trưng, cảnh quan tự nhiên và tài nguyên đa dạng sinh học, đơn vị đang phát triển nhiều sản phẩm du lịch sinh thái như đi bộ dã ngoại, cắm trại, lưu trú trong rừng, đạp xe địa hình và trải nghiệm cùng voi. Tour trải nghiệm cùng voi là một mô hình du lịch độc đáo và độc nhất ở Việt Nam, được cả du khách trong nước và quốc tế đánh giá cao.
Việc tổ chức các tour được tính toán phù hợp với thể trạng, độ tuổi và nhu cầu của từng đối tượng. Với người cao tuổi hoặc gia đình có trẻ nhỏ, đơn vị ưu tiên những tuyến tham quan gần, thuận tiện cho việc di chuyển. Đối với du khách trẻ, yêu thích khám phá, hành trình có thể kéo dài hơn để kết hợp tìm hiểu cảnh quan và hệ sinh thái rừng. Đáng chú ý, việc tổ chức hoạt động du lịch không làm thay đổi chế độ sinh hoạt của voi.
"Voi tại Vườn quốc gia Yok Đôn rất "hạnh phúc," bởi vì có phục vụ khách hay không vẫn được tự do đi lại, ăn uống trong rừng. Đây là điều rất tuyệt vời," ông Giỏi chia sẻ.
Từ những thay đổi trong cách chăm sóc và tổ chức hoạt động du lịch, mô hình du lịch, trải nghiệm cùng voi tại Vườn quốc gia Yok Đôn đang từng bước khẳng định hiệu quả trong việc kết hợp bảo tồn với phát triển du lịch sinh thái. Đây là hướng đi cần được duy trì, góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn voi và gìn giữ nguồn tài nguyên thiên nhiên tại Yok Đôn./.