Vào các tháng Hè, nhu cầu xây dựng tăng nhanh, các dòng sông vơi nước,đây chính là “mùa” các ghe thuyền hút cát trái phép, gọi nôm na là “cáttặc,” hoạt động ráo riết trên sông Cái, tỉnh Khánh Hòa.
Sông Cái bắt nguồn từ huyện miền núi KhánhVĩnh, chảy qua huyện Diên Khánh và thành phố Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa),đây là “miếng mồi ngon” cho “cát tặc” xâu xé. Nhức nhối nhất là đoạnqua huyện Diên Khánh dài gần 12km, nạn khai thác cát tràn lan ở đây đãkhiến nhiều người dân dọc sông mất nhà, mất đất vì sạt lở, cuộc sốngluôn luôn nơm nớp lo âu.
Sẵn sàng đánh chìm ghe để tẩu tán
5 giờ sáng chúng tôi có mặt tại xã Diên Lạc (huyện Diên Khánh), chỉmột khúc sông ngắn khoảng 200 mét nhưng có đến 5 chiếc ghe đang hút cát.Khác với việc dùng gàu múc cát thô sơ, các ghe đều trang bị máy hútcông suất lớn, chưa đầy nửa tiếng đồng hồ, mỗi ghe có thể hút được 3-4mét khối cát.
Ở những điểm nhiều cát việc hút cát diễn được thực hiệnliên tục, ghe này đầy lập tức có ghe khác chạy đến thế chỗ. Người dân ởđây cho biết, “cát tặc” hoạt động 5 giờ sáng đến 11 giờ trưa, buổi chiềutừ 2 giờ đến 6-7 giờ tối. Vào các ngày trăng sáng, “cát tặc” hoạt độngđến tận 1-2 giờ sáng mới chịu nghỉ. Máy nổ ầm ĩ liên tục khiến người dânnhiều đêm mất ngủ.
Theo quan sát của chúng tôi, dọc cácxã thuộc huyện Diên Khánh như Diên Phú, Diên Lạc, Diên Phước, DiênThọ, Diên Sơn… đều có các ghe thuyền hút cát trái phép với mật độ dày.
Theo Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Diên Khánh, huyện đã phối hợpvới các xã tổ chức nhiều đợt kiểm tra, truy quét. Để đối phó, các đốitượng khai thác cát trái phép sử dụng người cảnh giới, thông báo bằngđiện thoại di động để tẩu tán tang vật, thậm chí họ sẵn sàng đánh chìmghe. Manh động hơn những người khai thác cát trái phép còn cướp lại ghe,hăm dọa người thực thi nhiệm vụ.
Mới đây nhất, ngày6/7, tại xã Diên Phú, sau khi phát hiện đoàn kiểm tra, “cát tặc” đã tựđánh đắm ghe của mình rồi bỏ chạy.
Ông Hồ Đắc Thuần, cán bộ địa chính xãDiên Phú cho biết: “Thông thường mỗi ghe có hai người, một ở trên cảnhgiới, một người ở dưới điều khiển ống hút. Những lần trước, báo độngthấy ca nô của đoàn kiểm tra, lập tức các đối tượng hút cát trái phépcho nước vào đánh đắm ghe, tẩu thoát. Đợi lúc đoàn kiểm tra đi khỏi, cácđối tượng này mới cho người ra trục vớt lấy lại ghe. Trước hành độngngoan cố đó, lần này, chúng tôi quyết khống chế hiện trường, lập tức chongười trục vớt, tịch thu phương tiện, máy móc thiết bị đưa về Ủy ban Nhân dân xãxử lý. Hiện, xã Diên Phú tạm giữ 3 ghe khai thác trái phép.”
Ngoài ra,để lẩn trốn cơ quan chức năng, các đối tượng này thường xuyên khai thácvào các ngày nghỉ, giờ nghỉ, khai thác ban đêm. Tỉnh Khánh Hòa đã có chủtrương cho phép xử lý các ghe đang neo đậu trên bờ có đầu hút, vòi hút.Để đối phó, sau khi khai thác cát, các đối tượng liền tháo dỡ vòi ống,đợi đến đêm khi đi khai thác mới đem ra sử dụng.
Đi cùngvới nạn “cát tặc” là hàng chục điểm mua bán cát trái phép với quy môlớn nhỏ mọc lên dọc tuyến tỉnh lộ 3, tuyến đường Nha Trang-Đà Lạt. Cóđiểm, chủ bãi còn trang bị cả xe múc và đa số các bãi tập kết cát đều cóngười cảnh giới. Theo thống kê của Phòng Tài nguyên Môi trường huyệnDiên Khánh, dọc dòng sông có 12 điểm tập kết, mua bán cát trái phép vànhiều điểm tập kết nhỏ, dùng xe bò để vận chuyển.
Huyện Diên Khánh đãnhiều lần kiểm tra xử lý, tháo dỡ nhưng các đối tượng này chờ cơ hộithuận tiện là khôi phục hoặc tạo mới địa điểm. Việc tập kết cát tráiphép còn mang tính cơ động với việc hút cát đổ thẳng lên xe.
Hậu quả người dân gánh chịu
Việc hút cát trái phép đã làm lòng sông ngày càng sâu hơn, gây ra sựbiến đổi về dòng chảy, mỗi lúc mùa lũ về việc sạt lở bờ diễn ra hàngloạt, gây hậu quả nghiệm trọng cho người dân ở hai bên bờ sông. Trongđợt lũ năm ngoái, tại thôn 1, xã Diên Phú, khu vực gần sông đã bị sạt lởgần 300 mét, sâu vào bờ 10-30 mét, điều này khiến 10 hộ dân mất đất,ảnh hưởng đến đời sống.
Ông Nguyễn Văn Cóc là một nạn nhân, bức xúc:“Mấy năm trước, đến hè, chúng tôi có thể lội qua sông được, bây giờ nạnhút cát ráo riết đã khiến lòng sông sâu hoắm sâu đến 4-6 mét nước, mỗikhi nước lớn chảy về là xuất hiện lở đất. Gia đình có mảnh vườn trồngcây mai bán dịp tết, thế nhưng mùa lũ năm 2010, sạt lở bờ sông đã ăn sâuvào tận móng nhà, thiệt hại gần 700 mét vuông đất trồng. Với tình trạnghút cát tràn lan hiện nay, gia đình tôi rất lo lắng cho mùa mưa sắpđến. Rất mong chính quyền các cấp quan tâm, giải quyết, chấm dứt nạn“cát tặc” trả lại bình yên cho bà con.”
Ở xã Diên Thọ(Diên Khánh), người dân cũng ở trong tình cảnh tương tự, nhiều nhà dân ởsát dòng sông đã bị hư hỏng, thậm chí có người phải phải bỏ đi nơi khácsinh sống. Chỉ tay về phía căn nhà trống bên cạnh, bà Đỗ Thị Minh Tỏ,trú ở thôn Phước Lương, xã Diên Thọ cho biết: “Mùa lũ trước nhà tôi bịsập, mới làm lại đây nhưng đã bị nứt vách. Người nào có tiền mới dám đổđá làm kè xây nhà, ai không có thì đành bỏ đi vì lo sợ nhà sập.
Vào mùamưa, nước dâng cao, người ở trong nhà mà nơm nớp lo âu, nửa đêm không aidám ngủ vì sợ nước cuốn đi. Việc hút cát lậu chúng tôi đã nhiều lần báolên xã, xã đã cử người kiểm tra, truy quét gắt gao nhưng được một thờigian, đâu lại vào đấy. Người ta hút lén cát vào ban đêm nên có báo xã,xã cũng không có phương tiện để xử lý.”
Bà Võ Thị Thu,Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Diên Khánh, cho rằng: “Chưaai khẳng định việc sạt lở là do nạn hút cát gây ra. Theo tôi, nạn hútcát là một trong nhiều nguyên nhân gây sạt lở. Tuy nhiên với trách nhiệmcủa mình chúng tôi đã tiến hành kiểm tra, xử lý nhiều vụ việc liên quanđến khai thác cát trái phép.”
Theo đó, năm 2010, đội kiểm tra liênngành huyện Diên Khánh đã xử lý 21 trường hợp vận chuyển, 8 trường hợpkhác thác trái phép, tịch thu 2 xe, 7 ghe hút cát, 4 đầu hút phạt gần 95triệu đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2011, đội đã xử lý 16 trường hợp vậnchuyển, tịch thu 1 ghe, phạt hơn 20 triệu đồng.
Cần có đối sách lâu dài
Trên thực tế, việc sử dụng cát để xây dựng là điều bắt buộc và nhu cầungày càng lớn. Huyện Diên Khánh là nguồn cung cấp cát chính để xây dựngở thành phố Nha Trang và phụ cận.
Năm 2011, Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa chỉ cấp phép cho 2đơn vị dựa trên đấu thầu. Đến nay, gần như toàn bộ các bãi bồi trên địabàn huyện Diên Khánh đều đã hết hạn cấp phép. Do đó, việc khai thác cáthầu như rơi và tình trạng “vô chủ”, sự quản lý không được chặt chẽ đãnảy sinh tình trạng khai thác cát trái phép tràn lan, khai thác cả nhữngvùng ảnh hưởng đến người dân.
Hai năm nay, Ủy ban Nhân dân tỉnhKhánh Hòa đã giao cho Công ty trách nhiệm hữu hạn Trần Bình thăm dò, lấy cơ sở quyhoạch tài nguyên cát, nhưng tiến độ rất chậm, gây khó khăn cho công tácquản lý của huyện Diên Khánh.
Về việc này, ngày 29/4/2011, phòng Tàinguyên và Môi trường huyện Diên Khánh đã có văn bản báo cáo lên Ủy ban Nhân dântỉnh Khánh Hòa thực trạng khó khăn để tỉnh sớm chỉ đạo đẩy nhanh công tác thăm dò,quy hoạch lấy cơ sở để cấp phép hoặc cho đấu thầu tại các bãi bồi mớihình thành.
Tuy nhiên, đến nay Ủy ban Nhân dântỉnh Khánh Hòa chưa có ý kiến chỉ đạo, trongkhi đó Luật Khoáng sản số 60/2010/QH12 đã có hiệu lực thi hành từ ngày01/7/2011 nhưng hệ thống văn bản dưới luật chưa được ban hành. Điều nàysẽ tiếp tục kéo dài việc khai thác không theo quy hoạch, quy định, lãngphí nguồn tài nguyên.
Thiết nghĩ, việc khai thác tàinguyên cát phục vụ nhu cầu xây dựng của người dân là điều tất yếu, do đócác nhà quản lý có một đối sách lâu dài để khai thác bền vững, tránhnhững ảnh hưởng xấu./.
Sông Cái bắt nguồn từ huyện miền núi KhánhVĩnh, chảy qua huyện Diên Khánh và thành phố Nha Trang (tỉnh Khánh Hòa),đây là “miếng mồi ngon” cho “cát tặc” xâu xé. Nhức nhối nhất là đoạnqua huyện Diên Khánh dài gần 12km, nạn khai thác cát tràn lan ở đây đãkhiến nhiều người dân dọc sông mất nhà, mất đất vì sạt lở, cuộc sốngluôn luôn nơm nớp lo âu.
Sẵn sàng đánh chìm ghe để tẩu tán
5 giờ sáng chúng tôi có mặt tại xã Diên Lạc (huyện Diên Khánh), chỉmột khúc sông ngắn khoảng 200 mét nhưng có đến 5 chiếc ghe đang hút cát.Khác với việc dùng gàu múc cát thô sơ, các ghe đều trang bị máy hútcông suất lớn, chưa đầy nửa tiếng đồng hồ, mỗi ghe có thể hút được 3-4mét khối cát.
Ở những điểm nhiều cát việc hút cát diễn được thực hiệnliên tục, ghe này đầy lập tức có ghe khác chạy đến thế chỗ. Người dân ởđây cho biết, “cát tặc” hoạt động 5 giờ sáng đến 11 giờ trưa, buổi chiềutừ 2 giờ đến 6-7 giờ tối. Vào các ngày trăng sáng, “cát tặc” hoạt độngđến tận 1-2 giờ sáng mới chịu nghỉ. Máy nổ ầm ĩ liên tục khiến người dânnhiều đêm mất ngủ.
Theo quan sát của chúng tôi, dọc cácxã thuộc huyện Diên Khánh như Diên Phú, Diên Lạc, Diên Phước, DiênThọ, Diên Sơn… đều có các ghe thuyền hút cát trái phép với mật độ dày.
Theo Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Diên Khánh, huyện đã phối hợpvới các xã tổ chức nhiều đợt kiểm tra, truy quét. Để đối phó, các đốitượng khai thác cát trái phép sử dụng người cảnh giới, thông báo bằngđiện thoại di động để tẩu tán tang vật, thậm chí họ sẵn sàng đánh chìmghe. Manh động hơn những người khai thác cát trái phép còn cướp lại ghe,hăm dọa người thực thi nhiệm vụ.
Mới đây nhất, ngày6/7, tại xã Diên Phú, sau khi phát hiện đoàn kiểm tra, “cát tặc” đã tựđánh đắm ghe của mình rồi bỏ chạy.
Ông Hồ Đắc Thuần, cán bộ địa chính xãDiên Phú cho biết: “Thông thường mỗi ghe có hai người, một ở trên cảnhgiới, một người ở dưới điều khiển ống hút. Những lần trước, báo độngthấy ca nô của đoàn kiểm tra, lập tức các đối tượng hút cát trái phépcho nước vào đánh đắm ghe, tẩu thoát. Đợi lúc đoàn kiểm tra đi khỏi, cácđối tượng này mới cho người ra trục vớt lấy lại ghe. Trước hành độngngoan cố đó, lần này, chúng tôi quyết khống chế hiện trường, lập tức chongười trục vớt, tịch thu phương tiện, máy móc thiết bị đưa về Ủy ban Nhân dân xãxử lý. Hiện, xã Diên Phú tạm giữ 3 ghe khai thác trái phép.”
Ngoài ra,để lẩn trốn cơ quan chức năng, các đối tượng này thường xuyên khai thácvào các ngày nghỉ, giờ nghỉ, khai thác ban đêm. Tỉnh Khánh Hòa đã có chủtrương cho phép xử lý các ghe đang neo đậu trên bờ có đầu hút, vòi hút.Để đối phó, sau khi khai thác cát, các đối tượng liền tháo dỡ vòi ống,đợi đến đêm khi đi khai thác mới đem ra sử dụng.
Đi cùngvới nạn “cát tặc” là hàng chục điểm mua bán cát trái phép với quy môlớn nhỏ mọc lên dọc tuyến tỉnh lộ 3, tuyến đường Nha Trang-Đà Lạt. Cóđiểm, chủ bãi còn trang bị cả xe múc và đa số các bãi tập kết cát đều cóngười cảnh giới. Theo thống kê của Phòng Tài nguyên Môi trường huyệnDiên Khánh, dọc dòng sông có 12 điểm tập kết, mua bán cát trái phép vànhiều điểm tập kết nhỏ, dùng xe bò để vận chuyển.
Huyện Diên Khánh đãnhiều lần kiểm tra xử lý, tháo dỡ nhưng các đối tượng này chờ cơ hộithuận tiện là khôi phục hoặc tạo mới địa điểm. Việc tập kết cát tráiphép còn mang tính cơ động với việc hút cát đổ thẳng lên xe.
Hậu quả người dân gánh chịu
Việc hút cát trái phép đã làm lòng sông ngày càng sâu hơn, gây ra sựbiến đổi về dòng chảy, mỗi lúc mùa lũ về việc sạt lở bờ diễn ra hàngloạt, gây hậu quả nghiệm trọng cho người dân ở hai bên bờ sông. Trongđợt lũ năm ngoái, tại thôn 1, xã Diên Phú, khu vực gần sông đã bị sạt lởgần 300 mét, sâu vào bờ 10-30 mét, điều này khiến 10 hộ dân mất đất,ảnh hưởng đến đời sống.
Ông Nguyễn Văn Cóc là một nạn nhân, bức xúc:“Mấy năm trước, đến hè, chúng tôi có thể lội qua sông được, bây giờ nạnhút cát ráo riết đã khiến lòng sông sâu hoắm sâu đến 4-6 mét nước, mỗikhi nước lớn chảy về là xuất hiện lở đất. Gia đình có mảnh vườn trồngcây mai bán dịp tết, thế nhưng mùa lũ năm 2010, sạt lở bờ sông đã ăn sâuvào tận móng nhà, thiệt hại gần 700 mét vuông đất trồng. Với tình trạnghút cát tràn lan hiện nay, gia đình tôi rất lo lắng cho mùa mưa sắpđến. Rất mong chính quyền các cấp quan tâm, giải quyết, chấm dứt nạn“cát tặc” trả lại bình yên cho bà con.”
Ở xã Diên Thọ(Diên Khánh), người dân cũng ở trong tình cảnh tương tự, nhiều nhà dân ởsát dòng sông đã bị hư hỏng, thậm chí có người phải phải bỏ đi nơi khácsinh sống. Chỉ tay về phía căn nhà trống bên cạnh, bà Đỗ Thị Minh Tỏ,trú ở thôn Phước Lương, xã Diên Thọ cho biết: “Mùa lũ trước nhà tôi bịsập, mới làm lại đây nhưng đã bị nứt vách. Người nào có tiền mới dám đổđá làm kè xây nhà, ai không có thì đành bỏ đi vì lo sợ nhà sập.
Vào mùamưa, nước dâng cao, người ở trong nhà mà nơm nớp lo âu, nửa đêm không aidám ngủ vì sợ nước cuốn đi. Việc hút cát lậu chúng tôi đã nhiều lần báolên xã, xã đã cử người kiểm tra, truy quét gắt gao nhưng được một thờigian, đâu lại vào đấy. Người ta hút lén cát vào ban đêm nên có báo xã,xã cũng không có phương tiện để xử lý.”
Bà Võ Thị Thu,Trưởng phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Diên Khánh, cho rằng: “Chưaai khẳng định việc sạt lở là do nạn hút cát gây ra. Theo tôi, nạn hútcát là một trong nhiều nguyên nhân gây sạt lở. Tuy nhiên với trách nhiệmcủa mình chúng tôi đã tiến hành kiểm tra, xử lý nhiều vụ việc liên quanđến khai thác cát trái phép.”
Theo đó, năm 2010, đội kiểm tra liênngành huyện Diên Khánh đã xử lý 21 trường hợp vận chuyển, 8 trường hợpkhác thác trái phép, tịch thu 2 xe, 7 ghe hút cát, 4 đầu hút phạt gần 95triệu đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2011, đội đã xử lý 16 trường hợp vậnchuyển, tịch thu 1 ghe, phạt hơn 20 triệu đồng.
Cần có đối sách lâu dài
Trên thực tế, việc sử dụng cát để xây dựng là điều bắt buộc và nhu cầungày càng lớn. Huyện Diên Khánh là nguồn cung cấp cát chính để xây dựngở thành phố Nha Trang và phụ cận.
Năm 2011, Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa chỉ cấp phép cho 2đơn vị dựa trên đấu thầu. Đến nay, gần như toàn bộ các bãi bồi trên địabàn huyện Diên Khánh đều đã hết hạn cấp phép. Do đó, việc khai thác cáthầu như rơi và tình trạng “vô chủ”, sự quản lý không được chặt chẽ đãnảy sinh tình trạng khai thác cát trái phép tràn lan, khai thác cả nhữngvùng ảnh hưởng đến người dân.
Hai năm nay, Ủy ban Nhân dân tỉnhKhánh Hòa đã giao cho Công ty trách nhiệm hữu hạn Trần Bình thăm dò, lấy cơ sở quyhoạch tài nguyên cát, nhưng tiến độ rất chậm, gây khó khăn cho công tácquản lý của huyện Diên Khánh.
Về việc này, ngày 29/4/2011, phòng Tàinguyên và Môi trường huyện Diên Khánh đã có văn bản báo cáo lên Ủy ban Nhân dântỉnh Khánh Hòa thực trạng khó khăn để tỉnh sớm chỉ đạo đẩy nhanh công tác thăm dò,quy hoạch lấy cơ sở để cấp phép hoặc cho đấu thầu tại các bãi bồi mớihình thành.
Tuy nhiên, đến nay Ủy ban Nhân dântỉnh Khánh Hòa chưa có ý kiến chỉ đạo, trongkhi đó Luật Khoáng sản số 60/2010/QH12 đã có hiệu lực thi hành từ ngày01/7/2011 nhưng hệ thống văn bản dưới luật chưa được ban hành. Điều nàysẽ tiếp tục kéo dài việc khai thác không theo quy hoạch, quy định, lãngphí nguồn tài nguyên.
Thiết nghĩ, việc khai thác tàinguyên cát phục vụ nhu cầu xây dựng của người dân là điều tất yếu, do đócác nhà quản lý có một đối sách lâu dài để khai thác bền vững, tránhnhững ảnh hưởng xấu./.
Quang Đức (TTXVN/Vietnam+)
