Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là nguồn lực nội sinh quan trọng và hệ điều tiết cho phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số, việc xây dựng chiến lược phát huy giá trị tài liệu lưu trữ cần được đặt trong chỉnh thể chiến lược phát triển văn hóa quốc gia, đồng thời gắn với phát triển hạ tầng dữ liệu, dịch vụ số và các ngành công nghiệp văn hóa dựa trên nội dung số.
Đây là một trong những nội dung tóm tắt được xác định trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, mang đến “làn gió mới” cho ngành lưu trữ nước nhà.
Với vị thế đó, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước sẽ định hướng ra sao trong việc biến những di sản tư liệu quý vốn được “cất kỹ trong kho” thành nguồn lực để nâng tầm văn hóa, phục vụ xã hội? Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, ông Đặng Thanh Tùng đã có cuộc trao đổi xung quanh câu chuyện này.
Ngành lưu trữ sẽ như “hổ chắp thêm cánh”
- Thưa ông, Nghị quyết số 80-NQ/TW được ví như “ngọn đuốc” mở đường cho ngành lưu trữ quốc gia. Đặc biệt, Không gian giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu vừa khai mạc chuyên đề “Thưởng lãm Châu phê - Lưu dấu Mộc bản” ngày 3/3 là minh chứng sinh động cho việc đưa Nghị quyết vào đời sống bằng những hành động cụ thể và thực chất. Ông có thể chia sẻ gì về mô hình này?
Ông Đặng Thanh Tùng: Nghị quyết số 80-NQ/TW như kim chỉ nam cho các hoạt động văn hóa nói chung, trong đó có hoạt động phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Cùng với các cấp các ngành khác, cơ quan lưu trữ rất mong muốn không chỉ giới thiệu mà sẽ cùng với các cấp, các ngành, đặc biệt là các cơ quan truyền thông lan tỏa để hồn cốt văn hóa dân tộc trở thành sức mạnh mềm quốc gia.
Tôi mong trong giai đoạn tới, với định hướng của Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa, cơ quan lưu trữ sẽ có thêm những nguồn lực và sự quan tâm từ xã hội, từ Nhà nước để tiếp tục thực hiện tốt hơn sứ mệnh không chỉ là gìn giữ mà còn là trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống không chỉ cho thế hệ trẻ Việt Nam mà còn thế hệ trẻ của con em cán bộ các cơ quan đại diện nước ngoài đang học tập ở Việt Nam trong nhiệm kỳ.
Xa hơn nữa, với Nghị quyết số 57-NQ/TW về chuyển đổi số, ngành lưu trữ sẽ như “hổ chắp thêm cánh.” Bởi việc số hóa, chuyển thông tin từ giấy sang các file điện tử sẽ giúp phát huy giá trị tài liệu lưu trữ tốt hơn nữa.
Trách nhiệm của cơ quan lưu trữ là bằng mọi cách đưa các giá trị văn hóa truyền thống đến với công chúng, đặc biệt là giới trẻ để thực hiện những định hướng, nhiệm vụ chính trị, những chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước đã được thể hiện trong Nghị quyết 80.
Nhân sự kiện khai mạc chuyên đề “Thưởng lãm Châu phê - Lưu dấu Mộc bản,” tôi cũng muốn gửi gắm tới công chúng cũng như các cơ quan quản lý thông điệp rằng với thông lệ của hầu hết các nước trên thế giới, mỗi quốc gia đều dành một vị trí, không gian trang trọng để xứng đáng với những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc được gìn giữ trong tài liệu lưu trữ.
Chính vì vậy, số 12 Đào Tấn, Hà Nội mặc dù là trụ sở của cơ quan hành chính, không được thiết lập để vận hành giới thiệu các tài liệu, nhưng với những bước đi đầu tiên, chúng ta cũng không đợi đến khi “nhà rộng mới đón khách,” mà luôn dành những gì tốt nhất phục vụ chấn hưng văn hóa, đặc biệt là việc triển khai có hiệu quả, kịp thời định hướng lớn của Đảng đã được thể hiện trong Nghị quyết số 80 về phát triển văn hóa dân tộc.
- Tại không gian khai mạc chuyên đề lần này cũng có rất nhiều bạn bè quốc tế, đặc biệt là các em học sinh người Nga đến trải nghiệm. Xin ông chia sẻ về ý tưởng lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam đến với bạn bè thế giới thông qua các hoạt động của Cục?
Ông Đặng Thanh Tùng: Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước là một cơ quan có truyền thống hợp tác quốc tế từ lâu với các đối tác, bạn bè truyền thống như: lưu trữ Nga, lưu trữ Cộng hòa Pháp, lưu trữ Trung Quốc, lưu trữ Hoa Kỳ, lưu trữ Nhật Bản, lưu trữ Hàn Quốc… Điều cơ quan lưu trữ luôn quan tâm hàng đầu giống cách chúng tôi vẫn ví như một slogan của ngành: lưu trữ không chỉ là gìn giữ mà gìn giữ để trao truyền lại các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Đối tượng để chúng ta trao truyền đầu tiên chắc chắn phải là giới trẻ, bởi các em như những trang giấy trắng. Chúng ta trao cho các em những thông tin chính thống, những thông tin đầy tự hào về lịch sử truyền thống của dân tộc, đó cũng là cách chúng tôi chọn để không chỉ có các em học sinh trong nước mà các em học sinh quốc tế có thêm tình yêu quý đối với đất nước, con người và nền văn hóa Việt Nam.
Trong tương lai, sự nuôi dưỡng này sẽ tạo thành một nguồn lực như tôi vẫn luôn tin rằng trong số các em học sinh quốc tế đến đây sẽ có những đại sứ tương lai của Nga, của Pháp… đã sớm có nhiều tình cảm, thông tin đúng đắn, chính thống về văn hóa, lịch sử truyền thống của Việt Nam.
Tôi tin rằng, chúng ta sẽ có thêm sức mạnh giúp cho Việt Nam có được sự hợp tác quốc tế với các nước trên thế giới, có thêm nguồn lực động viên, hỗ trợ của bạn bè quốc tế đúng với chủ trương của Đảng và Nhà nước là Việt Nam làm bạn với tất cả các nước.
Nơi trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống
- Vậy trong thời gian tới, Cục có định hướng ra sao trong việc biến tài liệu lưu trữ quốc gia thành một nguồn lực để nâng tầm văn hóa, phục vụ xã hội, thưa ông?
Ông Đặng Thanh Tùng: Trong văn hóa, đặc biệt với giới trẻ, chúng ta cần trao truyền lại các giá trị văn hóa truyền thống theo định dạng, phương thức mà giới trẻ có thể dễ dàng tiếp nhận. Hơn nữa, để phát huy các giá trị văn hóa đó, thì đây chính là trách nhiệm mà xã hội đang đặt ra cho cơ quan lưu trữ.
Không đơn thuần chỉ là chuyển đổi số như chúng ta vẫn nói, tức là số hóa các văn bản giấy tờ, mà quan trọng hơn là chúng ta phải tìm ra phương thức vừa trực tiếp, cụ thể, đáp ứng yêu cầu, nhu cầu của công chúng, đặc biệt là giới trẻ, các em học sinh, sinh viên.
Do đó, thời gian tới, Cục Văn thư và lưu trữ nhà nước sẽ phối hợp chặt chẽ với các cơ sở giáo dục trên địa bàn Hà Nội, trên cả nước cũng như phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm đưa những nội dung phù hợp với các chương trình lịch sử được giảng dạy trong trường phổ thông thông qua các phim tài liệu, clip, trang web có các thông tin tổng quan về các sự kiện lịch sử, truyền thống của dân tộc tới các em học sinh, sinh viên.
Như vậy, bằng cách này cơ quan lưu trữ cũng thực hiện một nhiệm vụ có nêu trong Nghị quyết số 80 là bằng những thông tin chính thống cùng các ngành, các cấp khác chống lại các luận điệu tuyên truyền sai lệch của các thế lực thù địch hay các thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng. Đây cũng là trách nhiệm của cơ quan lưu trữ đã được quy định trong Luật Lưu trữ năm 2024, là cơ quan có trách nhiệm công bố những thông tin chính thống từ tài liệu lưu trữ trong trường hợp cần thiết.
- Trong định hướng phát triển sản phẩm văn hóa từ tài liệu lưu trữ, kế hoạch triển khai của Cục ra sao, thưa ông?
Ông Đặng Thanh Tùng: Với nhiệm vụ mà Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vừa giao cho Bộ Nội vụ, từ giờ đến tháng 9/2026, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước sẽ phối hợp với Bộ Công an, cụ thể là Cục C06 xây dựng, vận hành, triển khai một nền tảng số quốc gia về văn thư và lưu trữ.
Với nền tảng này, các tài liệu lưu trữ từ trước và đặc biệt những tài liệu sản sinh trong quá trình hoạt động của các cơ quan sẽ được tập trung nhằm đảm bảo các nguyên tắc của quản trị dữ liệu đó là: đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung.
Đây sẽ là nguồn thông tin chính thống quan trọng để phục vụ trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên chuyển đổi của đất nước.
- Xin cảm ơn những chia sẻ của ông./.