Từ Quốc dân Đại hội Tân Trào tiến tới sự ra đời của Quốc hội khóa I đến nay, Quốc hội đã trải qua 80 năm với 15 khóa. Mỗi một nhiệm kỳ hoạt động Quốc hội là quá trình liên tục kế thừa, không ngừng đổi mới cả về tổ chức và hoạt động, đáp ứng kịp thời các nhiệm vụ chiến lược trong từng giai đoạn cách mạng.
Trong quá trình đó, Quốc hội Việt Nam luôn khẳng định vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân Việt Nam.
Từ Quốc dân Đại hội Tân Trào đến Tổng tuyển cử ngày 6/1/1946
Tư tưởng về một nhà nước kiểu mới, trong đó nhân dân là chủ thể tối cao đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh xác lập sớm và nhất quán trong suốt quá trình hoạt động cách mạng. Trong tác phẩm Đường cách mệnh (1927), Người đã chỉ rõ: “Chúng ta đã hy sinh làm cách mệnh thì nên làm cho đến nơi, nghĩa là làm sao cách mệnh rồi thì quyền giao cho dân chúng số nhiều, chớ để trong tay một bọn ít người." Đây chính là kim chỉ nam cho việc tổ chức bộ máy nhà nước sau khi giành được chính quyền.
Tinh thần ấy được hiện thực hóa sinh động tại Quốc dân Đại hội Tân Trào (16-17/8/1945) - tiền thân của Quốc hội Việt Nam. Lần đầu tiên, đại biểu của các tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo, đảng phái từ ba miền Bắc-Trung-Nam cùng hội tụ, thảo luận và quyết định những vấn đề trọng đại của dân tộc.
Đại hội đã thông qua những quyết định mang tầm vóc lịch sử: tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa; thông qua các chính sách lớn của Việt Minh. Đặc biệt, việc Đại hội cử ra Ủy ban Dân tộc Giải phóng Việt Nam (do Chủ tịch Hồ Chí Minh đứng đầu), thông qua Quốc kỳ, Quốc ca và tuyên thệ trước Tổ quốc đã đặt nền móng cho một thiết chế quyền lực mang bản chất nhân dân, hợp pháp và tiến bộ.
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định Quốc dân Ðại hội Tân Trào là “một tiến bộ rất lớn trong lịch sử tranh đấu giải phóng của dân tộc ta,” thể hiện tinh thần đoàn kết, thống nhất và quyền làm chủ của nhân dân ngay từ những ngày đầu lập nước.
Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám, chính quyền cách mạng non trẻ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn: nền kinh tế kiệt quệ, nạn đói hoành hành, hơn 90% dân số mù chữ; thù trong, giặc ngoài đe dọa nền độc lập vừa giành được. Tuy nhiên, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn xác định rõ ràng: muốn xây dựng một nhà nước hợp pháp, chính danh, phải tổ chức Tổng tuyển cử để nhân dân trực tiếp bầu ra Quốc hội.
Ngày 2/9/1945, Tuyên ngôn Độc lập được công bố, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Chỉ một ngày sau, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề nghị tổ chức sớm cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu, không phân biệt trai gái, giàu nghèo, tôn giáo, dòng giống.
Ngày 8/9/1945, Sắc lệnh số 14-SL được ban hành, chính thức ấn định việc mở cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội.
Trong bối cảnh vừa phải kháng chiến ở miền Nam, vừa phải đấu tranh chính trị-ngoại giao ở miền Bắc, công tác chuẩn bị Tổng tuyển cử vẫn được tiến hành khẩn trương, chu đáo. Đặc biệt, nhằm mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Mặt trận Việt Minh chủ trương mời các nhân sỹ, trí thức, người ngoài Việt Minh cùng tham gia ứng cử. Người khẳng định: “Tổng tuyển cử tức là tự do, bình đẳng; tức là dân chủ, đoàn kết."
Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Tổng tuyển cử tức là tự do, bình đẳng; tức là dân chủ, đoàn kết."
Ngày 5/1/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu, coi đây là “một ngày vui sướng” của nhân dân Việt Nam, ngày mà nhân dân bắt đầu thực sự hưởng dụng quyền dân chủ của mình.
Ngày 6/1/1946, nhân dân cả nước, từ miền xuôi đến miền ngược, từ thành thị đến nông thôn, đã nô nức đi bỏ phiếu. Cuộc Tổng tuyển cử diễn ra dân chủ, an toàn, thành công, bầu ra 333 đại biểu Quốc hội khóa I. Chủ tịch Hồ Chí Minh trúng cử với số phiếu rất cao.
Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đã khẳng định tính hợp pháp, dân chủ của Nhà nước Việt Nam mới; đồng thời thể hiện niềm tin sâu sắc của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào nhân dân, vào sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Quốc hội Việt Nam đồng hành với từng bước phát triển của đất nước
Trong suốt các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Quốc hội Việt Nam hoạt động trong điều kiện đặc biệt nhưng vẫn giữ vững vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất.
Quốc hội khóa I đã thông qua Hiến pháp 1946 - bản Hiến pháp dân chủ, tiến bộ, đề cao quyền con người và quyền công dân; tiếp đó là Hiến pháp 1959, đáp ứng yêu cầu xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh giải phóng miền Nam.
Sau đại thắng mùa Xuân 1975, Quốc hội khóa VI - Quốc hội của nước Việt Nam thống nhất - đã đưa ra những quyết định có ý nghĩa lịch sử: đổi tên nước thành Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; quyết định Quốc kỳ, Quốc huy, Quốc ca; xác định Thủ đô Hà Nội; đổi tên Sài Gòn-Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh; thông qua Hiến pháp 1980.
Những quyết sách đó đã hoàn tất về mặt nhà nước sự nghiệp thống nhất đất nước, tạo nền tảng pháp lý cho cả nước bước vào thời kỳ xây dựng và phát triển mới.
Bước vào thời kỳ đổi mới, Quốc hội Việt Nam không ngừng đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao chất lượng lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Hiến pháp 1992 và đặc biệt là Hiến pháp 2013 đánh dấu bước phát triển mới về tư duy lập hiến, khẳng định rõ hơn quyền con người, quyền công dân, nguyên tắc kiểm soát quyền lực nhà nước và yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Quốc hội đã ban hành khối lượng lớn luật và nghị quyết quan trọng, bao phủ hầu hết các lĩnh vực của đời sống xã hội, tạo hành lang pháp lý cho phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế sâu rộng. Hoạt động giám sát tối cao, chất vấn, lấy phiếu tín nhiệm ngày càng đi vào thực chất, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Đặc biệt, Quốc hội khóa XIV và XV tiếp tục thể hiện rõ nét hình ảnh một Quốc hội hành động, kỷ cương, đổi mới và trách nhiệm. Nhiều luật, nghị quyết quan trọng được thông qua kịp thời, tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế, thúc đẩy phục hồi và phát triển kinh tế-xã hội, nhất là trong bối cảnh đất nước chịu tác động nặng nề của đại dịch và những biến động toàn cầu.
Riêng năm 2025, tại 3 Kỳ họp, Quốc hội đã thông qua 89 luật, 91 nghị quyết, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội; lần đầu tiên Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức thành công Diễn đàn xây dựng pháp luật.
Riêng năm 2025, tại 3 Kỳ họp, Quốc hội đã thông qua 89 luật, 91 nghị quyết, góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn, khơi thông mọi nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.
Thành tựu của 15 nhiệm kỳ Quốc hội được kết tinh trong hệ thống pháp luật ngày càng đồng bộ và hoàn thiện, tạo dựng hành lang pháp lý cho sự phát triển toàn diện của đất nước. Các đạo luật ngày càng hướng tới phục vụ nhân dân tốt hơn, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và quản trị quốc gia hiện đại. Hoạt động giám sát tối cao ngày càng đi vào thực chất, tập trung vào những vấn đề thiết thân với đời sống xã hội, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy Nhà nước và củng cố niềm tin của cử tri.
Hoạt động đối ngoại nghị viện được mở rộng cả về chiều rộng và chiều sâu, góp phần nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời tranh thủ sự ủng hộ, hợp tác của các nghị viện và tổ chức nghị viện thế giới đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đến nay, Quốc hội Việt Nam đã thiết lập quan hệ nghị viện với hơn 140 quốc gia, tham gia làm thành viên của hầu hết tổ chức nghị viện thế giới và khu vực như Liên minh Nghị viện Thế giới (IPU), Liên minh Nghị viện các nước ASEAN (AIPA), Diễn đàn Nghị viện châu Á-Thái Bình Dương (APPF), Liên minh Nghị viện Pháp ngữ (APF)...
Thời gian qua, Quốc hội Việt Nam chủ trì các hội nghị đa phương quan trọng, mang tầm cỡ quốc tế và khu vực như Đại hội đồng IPU 132 (năm 2015), Hội nghị Diễn đàn Nghị viện châu Á-Thái Bình Dương lần thứ 26 (APPF 26, năm 2018) và Đại hội đồng AIPA 41 (năm 2020), Hội nghị nghị sỹ trẻ toàn cầu lần thứ 9 của IPU (năm 2023), Hội nghị Ban Chấp hành APF và Diễn đàn Nghị viện hợp tác Pháp ngữ về nông nghiệp bền vững, an ninh lương thực và ứng phó với biến đổi khí hậu (1/2025)…
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhiều lần nhấn mạnh rằng đồng hành cùng dân tộc suốt 80 năm qua, Quốc hội không ngừng đổi mới, khẳng định vị trí, vai trò là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và để lại những dấu ấn quan trọng, thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử.
Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV (2021-2026) là nhiệm kỳ đặc biệt, có khối lượng lập pháp tăng gấp nhiều lần so với các nhiệm kỳ trước, với nhiều nội dung hoàn toàn mới, chưa có tiền lệ. Với 19 kỳ họp - nhiều nhất trong các khóa, Quốc hội đã thể hiện tinh thần “Quốc hội họp mỗi khi nhân dân cần, đất nước cần."
Đặc biệt, Quốc hội đã chủ động đổi mới tư duy xây dựng luật, hoàn thành khối lượng công tác lập pháp kỷ lục với 150 luật, 49 nghị quyết quy phạm pháp luật được thông qua. Hệ thống pháp luật ngày càng đồng bộ, minh bạch, khả thi, tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.
Đặc biệt, năm 2025, thực hiện Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Quốc hội tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về tư duy và quy trình lập pháp.
Quốc hội đã xem xét, cho ý kiến và quyết định khối lượng công việc rất lớn, có ý nghĩa lịch sử, đáp ứng yêu cầu đổi mới, hoàn thiện thể chế và tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội, vừa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, vừa kiến tạo khuôn khổ pháp lý cho giai đoạn mới.
Trả lời phỏng vấn Thông tấn xã Việt Nam nhân dịp năm mới 2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh: "Riêng Kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã thông qua 34 luật và 14 nghị quyết quy phạm pháp luật; đến Kỳ họp thứ 10, Quốc hội tiếp tục lập dấu mốc lịch sử khi xem xét, thông qua 51 luật và 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm được ban hành của cả nhiệm kỳ, là minh chứng sinh động cho tinh thần pháp luật phải đi trước một bước, mở đường cho đổi mới sáng tạo, lấy cuộc sống và lợi ích của nhân dân làm thước đo của chính sách.”
Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế sâu rộng, vai trò của Quốc hội càng được đặt ra với những đòi hỏi cao hơn về chất lượng lập pháp, hiệu lực giám sát và tính quyết đoán trong các quyết sách chiến lược. Thông điệp xuyên suốt được lãnh đạo Đảng và Nhà nước nhấn mạnh là: Quốc hội phải thực sự là hiện thân sinh động của ý chí nhân dân, là trụ cột của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước bền vững.
Niềm tin, kỳ vọng lớn lao của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với Quốc hội
Phát biểu tại Lễ kỷ niệm cấp quốc gia 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: "Từ dấu mốc lịch sử năm 1946, trải qua 80 năm đồng hành cùng dân tộc và 15 nhiệm kỳ hoạt động, Quốc hội Việt Nam không ngừng trưởng thành, lớn mạnh, khẳng định vai trò là trung tâm của đời sống chính trị-pháp lý quốc gia, là thiết chế hiến định giữ vị trí then chốt trong việc xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Trên lĩnh vực lập hiến, lập pháp, Quốc hội đã ban hành 5 bản Hiến pháp, gắn liền với những bước ngoặt lớn của cách mạng Việt Nam. Mỗi bản Hiến pháp đều phản ánh trình độ phát triển của đất nước, thể hiện tư duy đổi mới không ngừng trong tổ chức và vận hành quyền lực Nhà nước. Đặc biệt, việc Quốc hội khóa XV thông qua Nghị quyết sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp đã đánh dấu bước phát triển mới trong lịch sử lập hiến, hiến định mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới của đất nước."
Theo Tổng Bí thư, "Quốc hội ngày càng thể hiện rõ vai trò đi trước một bước về thể chế, chủ động thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng thành pháp luật; đẩy mạnh đổi mới tư duy lập pháp theo hướng kiến tạo phát triển; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xây dựng pháp luật, góp phần hình thành khuôn khổ pháp lý đồng bộ, minh bạch, ổn định cho phát triển đất nước.
Hoạt động giám sát tối cao của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội không ngừng được đổi mới, đi vào chiều sâu, tập trung vào những vấn đề lớn, bức xúc của đời sống kinh tế-xã hội, gắn chặt với tâm tư, nguyện vọng chính đáng của nhân dân; qua đó, góp phần nâng cao kỷ luật, kỷ cương, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước.
Trong thực hiện chức năng quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, Quốc hội đã thể hiện rõ bản lĩnh chính trị, trí tuệ tập thể và tinh thần trách nhiệm cao trước nhân dân và lịch sử, với nhiều quyết sách kịp thời, đúng đắn về phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tổ chức bộ máy và nhân sự cấp cao của Nhà nước.
Hoạt động đối ngoại nghị viện được đẩy mạnh toàn diện, chủ động và hiệu quả, góp phần nâng cao vị thế, uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế, thể hiện rõ hình ảnh một Việt Nam là bạn, là đối tác tin cậy, là thành viên có trách nhiệm của cộng đồng quốc tế.
Xuyên suốt chặng đường 80 năm ấy, Quốc hội luôn gắn bó mật thiết với nhân dân, lắng nghe tiếng nói của nhân dân, phản ánh trung thực ý chí, nguyện vọng của nhân dân, xứng đáng là hiện thân sinh động của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam."
Theo Tổng Bí thư Tô Lâm, "hướng tới kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng (1930-2030), 100 năm thành lập nước (1945-2045), Đảng ta đã đặt mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, hùng cường, thịnh vượng và hạnh phúc. Đó là khát vọng lớn, là ý chí thống nhất của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta. Để hiện thực hóa khát vọng đó, vai trò của Quốc hội trong kiến tạo thể chế phát triển có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Không có đột phá về thể chế, pháp luật; không có một Quốc hội bản lĩnh, trí tuệ, hành động quyết liệt và trách nhiệm cao, thì những mục tiêu lớn lao ấy khó có thể trở thành hiện thực.
Trong bối cảnh đó, Quốc hội cần tiếp tục phát huy truyền thống 80 năm vẻ vang, đi trước một bước về thể chế, dũng cảm quyết định những vấn đề khó, những việc mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ; mở đường cho đổi mới sáng tạo, cho phát triển nhanh và bền vững đất nước."
Yêu cầu của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc Quốc hội phải “đi trước một bước về thể chế, dũng cảm quyết định những vấn đề khó, những việc mới, những lĩnh vực chưa có tiền lệ; mở đường cho đổi mới sáng tạo, cho phát triển nhanh và bền vững đất nước” không chỉ là một chỉ đạo chiến lược, mà còn là niềm tin, kỳ vọng lớn lao của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI (2026-2031).
Cử tri sẽ lựa chọn, bầu ra những đại biểu tiêu biểu, xứng đáng, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân trong Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới.
Hôm nay, ngày 15/3/2026 là ngày bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031. Cử tri sẽ lựa chọn, bầu ra những đại biểu tiêu biểu, xứng đáng, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân trong Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới.
Lá phiếu hôm nay là lựa chọn của nhân dân đối với tương lai của dân tộc. Khi mỗi cử tri ý thức đầy đủ về giá trị và trách nhiệm của mình, cuộc bầu cử sẽ thành công không chỉ về mặt tổ chức mà còn về chất lượng, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới./.