Điểm lại chặng đường 80 năm với 15 nhiệm kỳ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định trong bất cứ hoàn cảnh nào, Quốc hội đều có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng, của dân tộc, xứng đáng là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất và là nơi kết tinh trí tuệ, ý chí, khát vọng của cả dân tộc.
Những dấu ấn lịch sử
Ngày 3/9/1945, một ngày sau khi nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa ra đời, trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh nêu rõ sự cấp thiết phải tiến hành càng sớm càng tốt cuộc Tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu.
Cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa được tiến hành vào ngày 6/1/1946 là một sự kiện trọng đại, vì đây là lần bầu cử Quốc hội đầu tiên trong lịch sử dân tộc. Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu ra Quốc hội đánh dấu một bước phát triển mới trong việc củng cố nền độc lập dân tộc vừa giành được, thực hiện thể chế dân chủ thực sự, thể hiện tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước của dân, do dân và vì dân.
Trong bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa do Quốc hội khóa I thông qua ngày 9/11/1946 đã hiến định “Nghị viện nhân dân (danh từ thời điểm đó dùng để chỉ Quốc hội-NV) là cơ quan có quyền cao nhất của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa (Điều thứ 22); “Nghị viện nhân dân giải quyết mọi vấn đề chung cho toàn quốc, đặt ra các pháp luật, biểu quyết ngân sách, chuẩn y các hiệp ước mà Chính phủ ký với nước ngoài” (Điều thứ 23).
Trong diễn văn ôn lại 80 năm Ngày Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn bày tỏ ngày 6/1/1946 là một mốc son chói lọi mở ra một thời kỳ phát triển mới của dân tộc Việt Nam. Thắng lợi của cuộc Tổng tuyển cử đã khẳng định vững chắc quyền làm chủ của nhân dân, từ thân phận nô lệ đứng lên giành độc lập, tổ chức ra Nhà nước của mình, với đầy đủ cơ sở pháp lý đại diện cho toàn dân ta ở trong nước và quốc tế, và là Nhà nước dân chủ đầu tiên ở Đông Nam Á.
Quốc hội khóa I với bản Hiến pháp đầu tiên, Hiến pháp 1946 là khóa Quốc hội đặc biệt, kéo dài 15 năm, hoạt động trong điều kiện cả nước vừa phải hoàn thành cách mạng giải phóng dân tộc, vừa từng bước cải cách dân chủ, góp phần to lớn vào cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp, kết thúc thắng lợi bằng chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, vừa tiếp tục đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Quốc hội các khóa II, III, IV, V tổ chức theo Hiến pháp 1959, đã có những đóng góp quan trọng vào việc hoàn thành nhiệm vụ xây dựng, khôi phục kinh tế ở miền Bắc, trở thành hậu phương vững chắc cho cuộc kháng chiến ở miền Nam.
Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khóa VI thành công tốt đẹp, đã thông qua Hiến pháp mới - 1980, sự kiện lịch sử có ý nghĩa mở đầu cho bước phát triển mới, Quốc hội bước vào xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất để xây dựng chủ nghĩa xã hội trên phạm vi cả nước.
Quốc hội khóa VII, VIII được tổ chức và hoạt động trên cơ sở Hiến pháp 1980, đã góp phần đưa cách mạng Việt Nam vượt qua bao khó khăn, thử thách. Thành tựu nổi bật của Quốc hội khóa VIII là thông qua Hiến pháp 1992 - Hiến pháp của thời kỳ đổi mới phù hợp với tình hình đất nước và quốc tế.
Quốc hội khóa IX, X, XI, XII từ năm 1992 đến năm 2012, được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp 1992, có những bước phát triển mạnh mẽ trong việc xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế.
Quốc hội khóa XIII, XIV với việc ban hành Hiến pháp 2013, đã thể chế hóa Cương lĩnh của Đảng ta về xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, đánh dấu bước phát triển mới trong lịch sử lập hiến, lập pháp và chủ động hội nhập quốc tế.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh kế thừa phát huy thành quả của các nhiệm kỳ trước, Quốc hội khóa XV hoạt động trong bối cảnh đầy khó khăn, thách thức, nhưng với bản lĩnh vững vàng, trí tuệ, dân chủ, đoàn kết, đổi mới, đã đạt được kết quả toàn diện trên các lĩnh vực lập hiến, lập pháp, giám sát tối cao, quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước và ngoại giao nghị viện góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, đảm bảo an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh; phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị.
Quốc hội quyết định những vấn đề trọng đại của đất nước
80 năm qua, Quốc hội Việt Nam đã có nhiều quyết định quan trọng liên quan đến vận mệnh quốc gia, dân tộc và sự phát triển bền vững của đất nước. Các vấn đề được Quốc hội quyết định đều dựa trên ý chí và nguyện vọng của nhân dân, bảo đảm tốt nhất cho lợi ích của đất nước.
Đặc biệt, Quốc hội khóa XV quyết định nhiều vấn đề đặc biệt quan trọng, đặc thù, mang tính đột phá, tầm nhìn dài hạn.
Trong nhiệm kỳ khóa XV, Quốc hội đã xem xét, quyết định hệ thống các kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2021-2025; xem xét quyết định quy hoạch sử dụng đất quốc gia giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Huế trực thuộc Trung ương, Nghị quyết về miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông... trong hệ thống giáo dục quốc dân; quyết định chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025-2035...
Quốc hội đã quyết định nhiều vấn để về pháp lý hệ trọng, cụ thể hóa chủ trương của Đảng, tạo cơ sở pháp lý để "sắp xếp lại giang sơn," giải phóng sức sản xuất, mở rộng không gian phát triển, đưa đất nước tiến vào kỷ nguyên phát triển giàu mạnh, hùng cường, hạnh phúc.
Nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV là một nhiệm kỳ rất đặc biệt. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, đất nước phải đối mặt với đại dịch COVID-19. Từ một quốc gia không sản xuất được vaccine COVID-19, nhờ chính sách ngoại giao vaccine, Việt Nam đã vượt lên trở thành 1 trong 6 nước đứng đầu thế giới về tỷ lệ bao phủ vaccine. Đất nước bước vào giai đoạn vừa chống dịch COVID-19, vừa phát triển kinh tế. Quốc hội Việt Nam đã ban hành nhiều nghị quyết để kịp thời hỗ trợ Chính phủ thực hiện "mục tiêu kép." Các nghị quyết này bao gồm nhiều biện pháp từ hỗ trợ người dân và doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, đến tạo cơ sở pháp lý cho các chính sách phục hồi và phát triển kinh tế.
Đến giai đoạn cuối nhiệm kỳ, đất nước bước vào cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị. Cùng với cơ cấu lại bộ máy hành chính cấp trung ương, giảm số lượng bộ, ban, ngành và ủy ban; Quốc hội đã tiến hành sửa Hiến pháp để từ ngày 1/7/2025, chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (tỉnh và xã), kết thúc hoạt động cấp hành chính quận/huyện trên cả nước; giảm số lượng đơn vị hành chính cấp tỉnh từ 63 xuống còn 34.
Trong bối cảnh đó, Quốc hội cũng đã thông qua mục tiêu tăng trưởng kinh tế năm 2025 trên 8% và hướng tới mức tăng trưởng hai con số trong những năm tiếp theo. Cùng với đó, Quốc hội cũng tiến hành 1 khối lượng vô cùng lớn trong công tác xây dựng pháp luật để thể chế hóa 4 "nghị quyết trụ cột" của Bộ Chính trị, được coi là nền tảng để Việt Nam cất cánh và bước vào một kỷ nguyên phát triển mới.
Quốc hội khóa XV cũng tập trung cao độ vào việc phê duyệt, giám sát và tháo gỡ khó khăn cho các dự án hạ tầng chiến lược quốc gia nhằm tạo nền tảng phát triển bền vững. Các dự án trọng điểm bao gồm đường bộ cao tốc Bắc-Nam phía Đông, các tuyến cao tốc kết nối vùng, đường vành đai thủ đô Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các dự án hạ tầng giao thông kết nối liên vùng, sân bay.
Đặc biệt, Quốc hội đã thông qua các nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình; Dự án đường bộ cao tốc Vinh-Thanh Thủy.
Cảng Hàng không quốc tế Gia Bình sau khi quy hoạch sẽ đáp ứng khai thác các loại máy bay thân rộng, tầm xa thế hệ mới. Giai đoạn đến năm 2030, cảng đáp ứng công suất khoảng 30 triệu hành khách/năm và 1,6 triệu tấn hàng hóa/năm; đến năm 2050, mở rộng đạt công suất 50 triệu hành khách/năm và 2,5 triệu tấn hàng hóa/năm. Dự án được đầu tư bằng nguồn vốn của nhà đầu tư trong nước, không sử dụng vốn ngân sách nhà nước, với tổng mức đầu tư khoảng 196.378 tỷ đồng.
Đường bộ cao tốc Vinh-Thanh Thủy khi hoàn thành sẽ rút ngắn quãng đường vận tải hàng hóa và hành khách từ vùng kinh tế Bắc Trung Bộ tới Trung Lào, Đông Bắc Thái Lan, đồng thời kết nối trực tiếp với tuyến cao tốc Bắc-Nam phía đông, tạo động lực phát triển mạnh mẽ cho tỉnh Nghệ An và các tỉnh trong vùng kinh tế Bắc Trung Bộ. Dự án có tổng mức đầu tư khoảng 23.950 tỷ đồng, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2025-2030, quy mô 4 làn xe trong giai đoạn 1, hoàn chỉnh 6 làn xe theo quy hoạch, sử dụng vốn đầu tư công.
Điểm nhấn trong công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội khóa XV là việc tập trung hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển, tháo gỡ các điểm nghẽn về pháp lý, và tạo lập khung khổ pháp lý cho các lĩnh vực mới nổi, có tác động sâu rộng đến đời sống nhân dân và sự phát triển quốc gia.
Riêng Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV là một trong những kỳ họp dài ngày nhất, với khối lượng nội dung lập pháp lớn nhất từ trước đến nay. Quốc hội đã xem xét, thảo luận, biểu quyết thông qua 51 luật, 39 nghị quyết, trong đó 8 nghị quyết quy phạm pháp luật, khối lượng lập pháp chiếm gần 30% tổng số luật, nghị quyết quy phạm đựợc ban hành của cả nhiệm kỳ.
Ngoài ra Quốc hội còn thảo luận 21 nội dung và nhóm nội dung được đại biểu Quốc hội và cử tri quan tâm. Điều này thể hiện tinh thần làm việc khẩn trương, trách nhiệm cao của Quốc hội trong việc đồng hành cùng Chính phủ, kịp thời cụ thể hóa các chủ trương của Đảng, Nhà nước.
Nhóm các dự án luật liên quan đến tài chính kinh tế như: Luật Quản lý thuế (sửa đổi); Luật Thuế thu nhập cá nhân (sửa đổi); Luật Tiết kiệm, chống lãng phí; Luật Quy hoạch (sửa đổi)... được thông qua và kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, định hướng và quản lý sự phát triển của các lĩnh vực công nghệ mới, làm nền tảng để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế xã hội trong giai đoạn tiếp theo.
Hay nhóm các dự án luật thúc đẩy phát triển công nghệ cao và chuyển đổi số như: Luật Trí tuệ nhân tạo (AI), Luật Chuyển đổi số, Luật An ninh mạng, Luật Công nghệ cao (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ… tạo hành lang pháp lý mới mẻ cho các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn, được coi là động lực tăng trưởng trong tương lai.
Luật Trí tuệ nhân tạo lần đầu tiên Việt Nam xây dựng một đạo luật riêng về AI, nhằm quản lý, thúc đẩy ứng dụng và phát triển công nghệ này một cách an toàn và bền vững.
Cùng với Luật AI, dự án luật Luật Chuyển đổi số tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho công cuộc chuyển đổi số quốc gia, hướng tới xây dựng nền kinh tế số, xã hội số. Luật An ninh mạng sẽ hoàn thiện khung pháp lý về an ninh, an toàn không gian mạng, bảo vệ quyền lợi người dân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.
Quốc hội cũng đã xem xét, thông qua: Luật Dẫn độ, Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, Luật Tương trợ tư pháp về hình sự và Luật Tương trợ tư pháp về dân sự, bảo đảm cơ sở pháp lý điều chỉnh riêng đối với từng lĩnh vực đặc thù trong hoạt động tương trợ tư pháp, thể chế hóa chủ trương của Đảng về đẩy mạnh cải cách tư pháp, tăng cường hội nhập quốc tế; khắc phục hạn chế, bất cập qua hơn 16 năm thi hành các quy định của Luật; tiếp tục nội luật hóa quy định của các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất với các luật có liên quan trong hệ thống pháp luật; tạo thuận lợi trong việc đàm phán, ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế.
Xác định nguồn nhân lực chất lượng cao là yếu tố then chốt để triển khai thành công các mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong kỷ nguyên mới, Quốc hội đã thông qua: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học; Luật Giáo dục nghề nghiệp; Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội để thực hiện đột phá phát triển giáo dục và đào tạo… tạo cơ sở pháp lý hoàn chỉnh trong việc hoàn thiện hành lang pháp lý về hệ thống giáo dục quốc dân và tạo phát triển đột phá giáo dục và đào tạo, đẩy mạnh phân quyền, phân cấp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục; tháo gỡ điểm nghẽn, nút thắt về thể chế cho phát triển giáo dục đại học trở thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, tiên phong trong thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế...
Lịch sử 80 năm của Quốc hội Việt Nam đã khẳng định Quốc hội luôn luôn là hiện thân của khối đại đoàn kết toàn dân tộc, là cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, gắn bó chặt chẽ và có trách nhiệm với cử tri, luôn luôn đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân. Việc gần gũi, gắn bó mật thiết với nhân dân, nắm bắt đầy đủ, thấu hiểu sâu sắc tâm tư, nguyện vọng và yêu cầu chính đáng của nhân dân, trân trọng lắng nghe, phản ánh đầy đủ ý chí, nguyện vọng của nhân dân là nhân tố quan trọng bảo đảm cho Quốc hội có những quyết sách đúng đắn, phù hợp thực tiễn, góp phần nâng cao uy tín, vai trò của Quốc hội, thu hút được sự quan tâm, ủng hộ, đóng góp ý kiến xây dựng và củng cố niềm tin của cử tri, của nhân dân đối với Quốc hội./.
