Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội Việt Nam và đại biểu Hội đồng Nhân dân quy định mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và phát thẻ cử tri, đồng thời nêu rõ thẩm quyền lập danh sách cũng như các trường hợp đặc biệt.
Nguyên tắc lập danh sách cử tri
Điều 29 Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân quy định:
Mọi công dân có quyền bầu cử đều được ghi tên vào danh sách cử tri và được phát thẻ cử tri, trừ trường hợp người đang bị tước quyền bầu cử theo bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, người bị kết án tử hình đang trong thời gian chờ thi hành án, người đang chấp hành hình phạt tù mà không được hưởng án treo, người mất năng lực hành vi dân sự thì không được ghi tên vào danh sách cử tri.
Mỗi công dân chỉ được ghi tên vào một danh sách cử tri ở nơi mình thường trú hoặc tạm trú.
Cử tri là người tạm trú và có thời gian đăng ký tạm trú tại địa phương chưa đủ 12 tháng, cử tri là quân nhân ở các đơn vị vũ trang nhân dân được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện ở nơi tạm trú hoặc đóng quân.
Công dân Việt Nam ở nước ngoài trở về Việt Nam trong khoảng thời gian từ sau khi danh sách cử tri đã được niêm yết đến trước thời điểm bắt đầu bỏ phiếu 24 giờ, thì đến Ủy ban Nhân dân cấp xã xuất trình Hộ chiếu có ghi quốc tịch Việt Nam để được ghi tên vào danh sách cử tri và nhận thẻ cử tri bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã (nếu xuất trình tại nơi đăng ký thường trú) hoặc bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh, cấp huyện (nêu xuất trình tại nơi đăng ký tạm trú).
Cử tri là người đang bị tạm giam, tạm giữ, người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc được ghi tên vào danh sách cử tri để bầu đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh nơi người đó đang bị tạm giam, tạm giữ, đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc.
Thẩm quyền lập danh sách cử tri
Liên quan đến thẩm quyền lập danh sách cử tri, khoản 1 Điều 31 Luật Bầu cử quy định danh sách cử tri do Ủy ban Nhân dân cấp xã lập theo từng khu vực bỏ phiếu. Trong một số trường hợp đặc biệt, việc lập danh sách cử tri được thực hiện theo cơ chế riêng.
Đối với lực lượng vũ trang nhân dân, theo khoản 2 Điều 31 Luật Bầu cử, danh sách cử tri trong đơn vị vũ trang nhân dân do chỉ huy đơn vị lập theo đơn vị vũ trang nhân dân để đưa vào danh sách cử tri của khu vực bỏ phiếu nơi đơn vị đóng quân.
Quân nhân có hộ khẩu thường trú ở địa phương gần khu vực đóng quân có thể được chỉ huy đơn vị cấp giấy chứng nhận để được ghi tên vào danh sách cử tri và tham gia bỏ phiếu ở nơi thường trú.
Khi cấp giấy chứng nhận, chỉ huy đơn vị phải ghi ngay vào danh sách cử tri tại đơn vị vũ trang nhân dân bên cạnh tên người đó cụm từ “Bỏ phiếu ở nơi cư trú.”
Hướng dẫn cụ thể về nội dung này, Bộ Nội vụ cho biết, Thông tư số 21/2025/TT-BNV quy định, đối với đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân được xác định là khu vực bỏ phiếu riêng thì việc lập danh sách cử tri ở đơn vị vũ trang nhân dân do chỉ huy đơn vị quyết định.
![img-6192-9417.jpg](https://media.vietnamplus.vn/images/d8f0fc948a89ba2e829cfb1cd2ed509b30ddf23c5ccc40e403192bbdf45ffa86a3d478d5374407c7084edacb8d23c35a/img-6192-9417.jpg "Hòm phiếu và "maket" đã sẵn sàng trong không gian bỏ phiếu. (Ảnh: Minh Anh/Vietnam+)")
Sau khi lập danh sách, chỉ huy đơn vị gửi danh sách đến Ủy ban Nhân dân cấp xã trên địa bàn đơn vị đóng quân để tổng hợp và phát thẻ cử tri tại đơn vị. Ủy ban Nhân dân cấp xã phải thực hiện chế độ bảo mật về số lượng, danh sách cử tri ở đơn vị vũ trang nhân dân theo quy định của pháp luật và đề nghị của chỉ huy đơn vị.
Trong trường hợp một đơn vị vũ trang nhân dân đóng quân trên địa bàn từ hai đơn vị hành chính cấp xã trở lên, chỉ huy đơn vị đề nghị Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh nơi đơn vị đóng quân chỉ định Ủy ban Nhân dân của một trong các đơn vị hành chính cấp xã chủ trì, phối hợp với chỉ huy đơn vị thực hiện việc lập danh sách cử tri và phát thẻ cử tri cho cử tri tại đơn vị.
Trường hợp đơn vị vũ trang nhân dân đóng quân trên địa bàn từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên thì chỉ huy đơn vị đề nghị Ủy ban Nhân dân cấp tỉnh nơi đặt sở chỉ huy chỉ định Ủy ban Nhân dân của một trong các đơn vị hành chính cấp xã chủ trì, phối hợp với chỉ huy đơn vị thực hiện việc này.
Đối với các bệnh viện, nhà hộ sinh, nhà an dưỡng, cơ sở chăm sóc người khuyết tật, cơ sở chăm sóc người cao tuổi có từ 50 cử tri trở lên; cơ sở giáo dục bắt buộc, cơ sở cai nghiện bắt buộc, trại tạm giam được xác định là khu vực bỏ phiếu riêng, Ủy ban Nhân dân cấp xã nơi cơ quan, tổ chức, đơn vị đó đặt trụ sở chủ trì, phối hợp với Công an cấp xã và người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị có trách nhiệm lập danh sách cử tri.
Đối với người di dân tự do là công dân Việt Nam thực tế sinh sống trên địa bàn nhưng chưa hoàn thành thủ tục đăng ký thường trú, đăng ký tạm trú với cơ quan nhà nước có thẩm quyền ở địa phương, Ủy ban Nhân dân cấp xã cần thông tin cho công dân biết về cách thức thực hiện quyền bầu cử và việc lập danh sách cử tri để họ lựa chọn nơi đăng ký thực hiện quyền bầu cử (có thể trở về nơi đăng ký thường trú hoặc tạm trú).
Trường hợp cử tri có nguyện vọng bầu cử tại địa phương nơi đang thực tế sinh sống thì địa phương tạo điều kiện để ghi tên những cử tri này vào danh sách cử tri của khu vực bỏ phiếu tương ứng để thực hiện quyền bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh./.
Cử tri trẻ nhận thức rõ về trách nhiệm và nghĩa vụ của công dân
Theo các bạn trẻ, những đại biểu được bầu là những người có năng lực, bản lĩnh và tâm huyết, thực sự lắng nghe tiếng nói của cử tri, đặc biệt là thế hệ trẻ.
