Mặc dù, kim ngạch xuất khẩu tăng cao nhưng các doanh nghiệp hầu hết khôngcó lãi do chi phí đầu vào quá cao, bên cạnh đó là hàng loạt những khó khăn khácnhư thiếu nguyên liệu, giá bán sản phẩm thủy sản không theo kịp...
Tuy nhiên, các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản vẫn kỳ vọng cán đích 5,3 tỷUSD trong năm 2011.
Còn nhiều khó khăn
Đối mặt với khá nhiều rào cản, song xuất khẩu thủy sản trong 4 tháng đầunăm vẫn đang đà tăng trưởng. Xuất khẩu thủy sản tăng trưởng ở hầu hết các thịtrường tiêu thụ lớn, điển hình như Mỹ tăng 39%, Đức tăng 32%. Thị trường Canadacũng tăng lượng thủy sản nhập khẩu gấp hai lần so với cùng kỳ năm trước.
Ngoài cá tra, mặt hàng tôm còn giữ vững lượng hàng xuất khẩu tại thịtrường truyền thống là Mỹ, Nhật Bản và châu Âu.
Mặc dù, đạt kết quả khả quan, song theo Hiệp hội Chế biến và xuất khẩuthủy sản (VASEP) vẫn còn nhiều áp lực cho các mặt hàng thủy sản Việt Nam. Trướctiên, hàng thủy sản phải đối mặt với hàng loạt các rào cản do Quỹ Quốc tế bảo vệthiên nhiên thế giới (WWF) đã đưa cá tra vào danh sách đỏ trong Cẩm nang hướngdẫn tiêu dùng thủy sản lưu hành tại 6 nước châu Âu.
Không những thế, thời gian qua, hầu hết kim ngạch xuất khẩu tăng nhưng cácdoanh nghiệp sản xuất lại không có lãi. Nguyên nhân là do chi phí đầu vào quácao, trong đó cá tra nguyên liệu nhảy vọt lên 27.000-28.000 đồng/kg, cộng vớilãi suất ngân hàng, điện, xăng dầu, bao bì… đều tăng trong khi giá xuất khẩu chỉtăng nhẹ nên kinh doanh không có hiệu quả.
Các chuyên gia ngành thủy sản đánh giá trở ngại lớn nhất hiện nay là nguồnnguyên liệu thiếu trầm trọng khiến các doanh nghiệp bị động, hiện nhiều nhà máythủy sản chỉ hoạt động khoảng 40-50% công suất.
Khảo sát mới đây cho thấy nhiều doanh nghiệp và hộ nuôi lớn đã mở rộngdiện tích nuôi cá tra trở lại. Tuy nhiên, giá thức ăn cứ “phi mã,” cộng lãi suấtngân hàng từ 20-22% nhưng hạn chế cho vay khiến việc phát triển vùng nguyên liệuchưa được như mong muốn. Các mặt hàng khai thác từ biển như mực, bạch tuộc, cángừ, cá thu... cũng đang thiếu trầm trọng.
Ngoài lý do giá xăng dầu tăng đẩy chi phí một chuyến đi biển tăng thêm 20%còn có nguyên nhân khác là một số thương lái mua hàng từ các tàu cá rồi bán lạicho các tàu cá Trung Quốc.
“Hiện các tàu cá của ngư dân khi vào đến bến là được một số thương lái muavà bán lại cho các tàu hàng chở về Trung Quốc. Thường thì giá mua của thương láicao hơn vì không phải trả thuế xuất nhập khẩu thủy sản, thuế kinh doanh. Điềunày gây khó khăn cho doanh nghiệp thủy sản trong nước,” một doanh nghiệp ở QuảngNinh cho biết.
Ông Lê Chí Bình, Phó Chủ tịch Hiệp hội Nghề nuôi và chế biến thủy sản AnGiang cho biết, thực tế người dân vẫn tha thiết với nghề cá, nhưng vẫn phậpphồng bởi giá cả chưa ổn định và thiếu vốn đầu tư.
Từ giữa quý 2 trở đi sản lượng cá tra sẽ khá hơn, chủ yếu do các nhà máyphát triển. Hiện, giá cá tra nguyên liệu vẫn được duy trì ở mức cao (từ 25.000đến 28.000 đồng/kg), với mức giá này người nuôi có thể lãi từ 3.000-4.000đồng/kg.
Cần các giải pháp tích cực
Tuy gặp nhiều trở ngại, song VASEP vẫn kỳ vọng kim ngạch xuất khẩu thủysản năm 2011 vẫn cán đích 5,3 tỷ USD, tập trung vào các mặt hàng chủ lực nhưtôm, cá tra.
Về thị trường, bên cạnh các thị trường truyền thống như Mỹ, NhậtBản, EU đang giữ vững nhu cầu tiêu thụ, thủy sản Việt Nam hiện mở rộng thịtrường sang các nước có tiềm năng lớn là Hàn Quốc và Trung Quốc.
Ông Trần Thiện Hải, Chủ tịch VASEP cho rằng, thủy sản là một trong nhữnglĩnh vực xuất khẩu đem về nguồn ngoại tệ lớn, đồng thời liên quan đến việc làmcủa rất nhiều nông dân. Do đó, mục tiêu chính trong lúc này là không đặt nặnglợi nhuận bởi tất cả đều khó khăn. Vấn đề là làm sao tăng cường sản xuất, xuấtkhẩu để góp phần ổn định an sinh xã hội.
Để đáp ứng nhu cầu nguyên liệu, VASEP yêu cầu các doanh nghiệp đẩy mạnhphát triển vùng nuôi để tăng nguồn nguyên liệu trong thời gian tới. Ông Lý VănThuận, Tổng Thư ký Hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Cà Mau cho biết người nuôivới nhau và người nuôi với doanh nghiệp đã và đang gắn kết để hình thành nhữngvùng chuyên canh tôm tập trung quy mô lớn, nhằm chủ động nguồn nguyên liệu quanhnăm.
Ông cũng cho biết từ nay đến năm 2015 sẽ không xây thêm nhà máy mới, màtập trung thay đổi trang thiết bị hiện đại, vừa tiết giảm nhiên liệu - vừa tăngcông suất chế biến.
Cũng theo VASEP, sản phẩm thủy sản xuất khẩu cần được thống nhất về têngọi và ghi nhãn. Các doanh nghiệp cần tuân thủ các quy định về việc sử dụng cácloại hóa chất trong quá trình chăn nuôi và chế biến.
Riêng đối với giải pháp tăng cường quảng bá và xúc tiến thương mại cá tra,VASEP đề nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cho phép thành lập “Quỹphát triển xuất khẩu cá tra Việt Nam” với mức đóng góp vào quỹ đề xuất là 10USD/tấn cá xuất khẩu để giành cho việc chi phí quảng bá, tiếp thị sản phẩm vàxúc tiến thương mại.
VASEP cũng kiến nghị bộ này siết chặt quy hoạch nuôi cá và ổn định sảnlượng cá tra nguyên liệu cho xuất khẩu khoảng 1 triệu tấn; quy hoạch sản xuấtcon giống tốt phục vụ nhu cầu nuôi với mức giá ổn định.
Các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đang đồng loạt vào vụ tôm mới. Mặc dù mộtsố nơi xảy ra dịch bệnh làm tôm chết, nhưng các địa phương đã triển khai nhiềubiện pháp ngăn chặn và hỗ trợ kỹ thuật để người dân phát triển lại diện tích.
Các địa phương cũng chỉ đạo các bộ phận chuyên môn theo dõi chặt diễn biếnthời tiết để hỗ trợ người nuôi đạt hiệu quả cao, đồng thời khuyến khích khaithác nhằm tăng nguồn nguyên liệu, đẩy mạnh chế biến xuất khẩu trong thời giantới. Nhiều địa phương khác, các ngành chức năng đang triển khai các mô hình nuôitôm bền vững, theo hướng tăng năng suất và chất lượng.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Lương Lê Phương chobiết, bên cạnh những giải pháp trên, để thoát khỏi tình trạng thiếu nguyên liệucá tra trầm trọng như hiện nay, doanh nghiệp nên tự nuôi cá, tiến tới chủ độngđược khoảng 30% nguyên liệu; đồng thời, trong bối cảnh chi phí đầu vào tăngmạnh, các doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm tới tiết kiệm, chống lãng phí trongquá trình sản xuất để hạ giá thành sản phẩm./.