Những ngôi chùa làng thân thuộc trong tâm thức ta như ngọn gió thổi ra từ lũy tre xanh, như hình ảnh bến sông dưới ánh trăng thu, như cội đa lặng mặc ngànnăm. Chùa làng hiện lên trong tâm trí ta là những đường cong của đầu đao góc máihay nét uốn lượn của lưỡng long chầu nguyệt.
[Những khoảnh khắc trầm linh nơi thiền định cửa Phật]
Chuông chùa gõ lên tiếng vang, buông vào không gian một âm thanh tịnh huyềnvà phiêu u, làm ấm cả hư thinh. Ở trong tiếng chuông đó, ta có được một cảm giácthiền linh. Dịu yên, sâu đượm. Và tĩnh lặng vào cảnh chùa trong những bức ảnhnghệ thuật của triển lãm Chùa Việt, ta thấy được những khoảnh khắc thiền của ánhsáng. Bừng sáng, trầm linh.
Vẫn là 108 bức, vẫn là nhóm nghệ sĩ nhiếp ảnh Phật giáo (Sơn Nam, Phật tử QuảngTâm, Lưu Tuấn, Huy Khang, Quang Minh) trên những chuyến hành hương về các miềnđất Phật, triển lãm ảnh đã diễn ra tại tuần lễ Văn hóa Phật giáo Nghệ An, Đạihội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ VII tại Hà Nội, chương trình Hoằng phápvà văn hóa nghệ thuật Phật giáo tại thành phố Việt Trì, nhưng chủ đề lần này lànhững ngôi chùa ngàn năm trên dải đất hình chữ S thân thương.
Một chùa Một Cột vẫn nguyên là bông sen cách điệu trong giấc chiêm bao củavua Lý Thái Tông, một Trấn Quốc bên Hồ Tây thu thảo, một chùa Thầy ở phủ Quốc,Thiên Mụ xứ Huế, Trúc Lâm Đà Lạt, Yên Tử Quảng Ninh, chùa Tiêu, Phật Tích BắcNinh, Phổ Minh Nam Định, chùa Dơi Sóc Trăng… tất cả hiện lên trong sự tương hòavới ánh sáng đang hành thiền.
Nếu chỉ là vẻ đẹp của các ngôi chùa Việt với bản sắc kiến trúc đơn thuần thìviệc chụp ảnh giản đơn như một người thợ thủ công mà thôi. Nếu chỉ là hướng ốngkính về phía ngôi chùa, Tam bảo hay vườn tháp… và bấm máy thì những bức ảnh chỉlà hình ảnh tư liệu để minh họa, lưu trữ trong kho bụi của thời gian mà thôi,cho dù kỹ thuật có cao siêu đến mấy. Ảnh nghệ thuật phải là nhãn thức và thểhiện tâm hồn hay thông điệp của người nghệ sĩ.
Ở triển lãm Chùa Việt này, ánh sáng đã thiền định trong những bức ảnh theonhững dạng thức khác nhau. Ánh nắng nghiêng chiếu trên đầu đao mái chùa Kim Liênhay Am tổ Bối Khê, ánh sáng đuổi nhau trên những hàng cột vì kèo chùa Tường Vân,ánh sáng len lỏi trong gác chuông chùa Trăm gian, chạy dài theo bờ nóc chùaLương, ánh nắng gắt chói phủ quanh thạch tháp Huệ Quang, hiền hòa tháp ChânTịnh, ánh sáng rọi chùm xuống chính điện chùa Lý Quốc Sư, bảng lảng khói sươngtam quan chùa Trúc Lâm, ánh sáng bồng lai trong đường lên tháp tổ Yên Tử vàthiên thai mờ ảo lối xuống động Hương Tích… Dường như không phải nhiếp ảnh gialàm ánh sáng ngưng đọng trong mỗi khoảnh khắc bấm máy mà chính là ánh sáng đangtập thiền nơi những ngôi cổ tự trong từng satna chớp máy của người nghệ sĩ.
Không tự nói về bản sắc mình mà bật nói về vẻ đẹp thiền mặc toát lên từ sự tươngtác với ánh sáng. Không phải ánh sáng chiếu rọi hay soi sáng vào tượng Phật màchính từ tượng Phật bừng ra thứ ánh sáng của đạo pháp. Hãy nhìn vào các gươngmặt tượng Phật chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang), Bồ Tát chùa Liên Phái, Quan Âm chùaBà Nành, Quán Âm Chuẩn Đề chùa Hoàng Mai, Tổ Từ Đạo Hạnh chùa Thầy, quầng sángnhư vầng hào quang quanh tượng Thế Chí Di Đà Quan Âm, ánh sáng ngọc ngà tượngPhật chùa Phật Tích, ánh sáng trong ngần tượng Thiên thủ thiên nhãn chùa ChânTiên để thấy điều đó.
Mỗi ngôi chùa Việt là một thân phận di sản kiến trúc vật thể thì mỗi bức ảnhchùa Việt là một câu chuyện kể về thân phận đó. Và bản thân mỗi bức ảnh cũngchính là những thân phận. Như vốn dĩ đời sống vừa nhất nguyên vừa đa diện này.Không phải là sự thinh lặng trầm miên của quá khứ trong những ngôi chùa, khôngphải là những ngôi cổ tự uy thinh tự ngàn kiếp mà là sự bật sáng và tỏa linh củavẻ đẹp và thời gian trong sự tương tác với ánh sáng thiền định trong các bức ảnhđã níu giữ thời gian ở lại. Thời gian đã tham dự vào vẻ trầm linh những di sảnđó bằng những nét phiêu lệ miên thinh.
Thời gian thử thách sự bền vững. Còn ánh sáng bừng lên vẻ rạng ngời, nét kiêutrầm. Thời gian tôn vinh quần thể kiến trúc này hay phá hủy, làm tiêu biến côngtrình kiến trúc kia, phủ lên đó những tầng văn hóa, những màn sương huyền thoạihay lắng lại linh khí thiên nhiên hoặc làm lu mờ đi trong tâm thức. Thời giansàng lọc tất cả: vẻ đẹp, độ bền bỉ, những giá trị... Chỉ những gì thực sự mãnhliệt mới trụ vững với thời gian. Và đó là ánh sáng thiền tịnh trong không gianchùa Việt./.
[Những khoảnh khắc trầm linh nơi thiền định cửa Phật]
Chuông chùa gõ lên tiếng vang, buông vào không gian một âm thanh tịnh huyềnvà phiêu u, làm ấm cả hư thinh. Ở trong tiếng chuông đó, ta có được một cảm giácthiền linh. Dịu yên, sâu đượm. Và tĩnh lặng vào cảnh chùa trong những bức ảnhnghệ thuật của triển lãm Chùa Việt, ta thấy được những khoảnh khắc thiền của ánhsáng. Bừng sáng, trầm linh.
Vẫn là 108 bức, vẫn là nhóm nghệ sĩ nhiếp ảnh Phật giáo (Sơn Nam, Phật tử QuảngTâm, Lưu Tuấn, Huy Khang, Quang Minh) trên những chuyến hành hương về các miềnđất Phật, triển lãm ảnh đã diễn ra tại tuần lễ Văn hóa Phật giáo Nghệ An, Đạihội đại biểu Phật giáo toàn quốc lần thứ VII tại Hà Nội, chương trình Hoằng phápvà văn hóa nghệ thuật Phật giáo tại thành phố Việt Trì, nhưng chủ đề lần này lànhững ngôi chùa ngàn năm trên dải đất hình chữ S thân thương.
Một chùa Một Cột vẫn nguyên là bông sen cách điệu trong giấc chiêm bao củavua Lý Thái Tông, một Trấn Quốc bên Hồ Tây thu thảo, một chùa Thầy ở phủ Quốc,Thiên Mụ xứ Huế, Trúc Lâm Đà Lạt, Yên Tử Quảng Ninh, chùa Tiêu, Phật Tích BắcNinh, Phổ Minh Nam Định, chùa Dơi Sóc Trăng… tất cả hiện lên trong sự tương hòavới ánh sáng đang hành thiền.
Nếu chỉ là vẻ đẹp của các ngôi chùa Việt với bản sắc kiến trúc đơn thuần thìviệc chụp ảnh giản đơn như một người thợ thủ công mà thôi. Nếu chỉ là hướng ốngkính về phía ngôi chùa, Tam bảo hay vườn tháp… và bấm máy thì những bức ảnh chỉlà hình ảnh tư liệu để minh họa, lưu trữ trong kho bụi của thời gian mà thôi,cho dù kỹ thuật có cao siêu đến mấy. Ảnh nghệ thuật phải là nhãn thức và thểhiện tâm hồn hay thông điệp của người nghệ sĩ.
Ở triển lãm Chùa Việt này, ánh sáng đã thiền định trong những bức ảnh theonhững dạng thức khác nhau. Ánh nắng nghiêng chiếu trên đầu đao mái chùa Kim Liênhay Am tổ Bối Khê, ánh sáng đuổi nhau trên những hàng cột vì kèo chùa Tường Vân,ánh sáng len lỏi trong gác chuông chùa Trăm gian, chạy dài theo bờ nóc chùaLương, ánh nắng gắt chói phủ quanh thạch tháp Huệ Quang, hiền hòa tháp ChânTịnh, ánh sáng rọi chùm xuống chính điện chùa Lý Quốc Sư, bảng lảng khói sươngtam quan chùa Trúc Lâm, ánh sáng bồng lai trong đường lên tháp tổ Yên Tử vàthiên thai mờ ảo lối xuống động Hương Tích… Dường như không phải nhiếp ảnh gialàm ánh sáng ngưng đọng trong mỗi khoảnh khắc bấm máy mà chính là ánh sáng đangtập thiền nơi những ngôi cổ tự trong từng satna chớp máy của người nghệ sĩ.
Không tự nói về bản sắc mình mà bật nói về vẻ đẹp thiền mặc toát lên từ sự tươngtác với ánh sáng. Không phải ánh sáng chiếu rọi hay soi sáng vào tượng Phật màchính từ tượng Phật bừng ra thứ ánh sáng của đạo pháp. Hãy nhìn vào các gươngmặt tượng Phật chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang), Bồ Tát chùa Liên Phái, Quan Âm chùaBà Nành, Quán Âm Chuẩn Đề chùa Hoàng Mai, Tổ Từ Đạo Hạnh chùa Thầy, quầng sángnhư vầng hào quang quanh tượng Thế Chí Di Đà Quan Âm, ánh sáng ngọc ngà tượngPhật chùa Phật Tích, ánh sáng trong ngần tượng Thiên thủ thiên nhãn chùa ChânTiên để thấy điều đó.
Mỗi ngôi chùa Việt là một thân phận di sản kiến trúc vật thể thì mỗi bức ảnhchùa Việt là một câu chuyện kể về thân phận đó. Và bản thân mỗi bức ảnh cũngchính là những thân phận. Như vốn dĩ đời sống vừa nhất nguyên vừa đa diện này.Không phải là sự thinh lặng trầm miên của quá khứ trong những ngôi chùa, khôngphải là những ngôi cổ tự uy thinh tự ngàn kiếp mà là sự bật sáng và tỏa linh củavẻ đẹp và thời gian trong sự tương tác với ánh sáng thiền định trong các bức ảnhđã níu giữ thời gian ở lại. Thời gian đã tham dự vào vẻ trầm linh những di sảnđó bằng những nét phiêu lệ miên thinh.
Thời gian thử thách sự bền vững. Còn ánh sáng bừng lên vẻ rạng ngời, nét kiêutrầm. Thời gian tôn vinh quần thể kiến trúc này hay phá hủy, làm tiêu biến côngtrình kiến trúc kia, phủ lên đó những tầng văn hóa, những màn sương huyền thoạihay lắng lại linh khí thiên nhiên hoặc làm lu mờ đi trong tâm thức. Thời giansàng lọc tất cả: vẻ đẹp, độ bền bỉ, những giá trị... Chỉ những gì thực sự mãnhliệt mới trụ vững với thời gian. Và đó là ánh sáng thiền tịnh trong không gianchùa Việt./.
Lê Bảo Âu Long (Vietnam+)
