Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890-19/5/2026), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài viết sâu sắc với tựa đề “Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi.”
Bài viết khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ soi sáng con đường giành độc lập, thống nhất đất nước trong thế kỷ XX, mà còn tiếp tục soi sáng công cuộc bảo vệ toàn vẹn chủ quyền, lãnh thổ, đổi mới, cải cách, phát triển nhanh và bền vững trong thế kỷ XXI.
Nhân dịp này, Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội đã chia sẻ với phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus về tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, được nhìn nhận thông qua bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.
Kế thừa sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh
- Thưa Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn, ông có cảm nhận như thế nào về tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh thông qua bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm?
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn: Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một bài viết rất sâu sắc, vừa có ý nghĩa tưởng nhớ, tri ân Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 136 năm Ngày sinh của Người, vừa có ý nghĩa định hướng tư tưởng, chính trị và hành động trong bối cảnh đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới.
Điều tôi cảm nhận rõ nhất là bài viết đã đặt tư tưởng Hồ Chí Minh trong dòng chảy sống động của hôm nay, chứ không chỉ nhìn tư tưởng của Người như một di sản của quá khứ.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh rằng, trong bước chuyển lớn của đất nước, “chúng ta càng nhận thức sâu sắc hơn giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh - nền tảng tinh thần, ngọn đuốc soi đường, kim chỉ nam cho mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam, của dân tộc Việt Nam.”
Đây là một nhận định rất quan trọng, bởi điều này khẳng định tư tưởng Hồ Chí Minh tiếp tục là ánh sáng soi đường cho công cuộc đổi mới, xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Qua bài viết, tôi càng thấm thía rằng tư tưởng Hồ Chí Minh trước hết là tư tưởng vì con người, vì Nhân dân, vì độc lập dân tộc gắn liền với tự do và hạnh phúc của Nhân dân. Bác không chỉ tìm đường cứu nước để giành độc lập cho dân tộc, mà còn để xây dựng một nước Việt Nam trong đó Nhân dân được làm chủ, được học hành, được sống ấm no, tự do, hạnh phúc và được phát triển toàn diện. Đó là chiều sâu nhân văn lớn nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh.
Điều làm cho tư tưởng Hồ Chí Minh có sức sống bền vững chính là tính thực tiễn, tính nhân dân và tính phát triển. Tư tưởng ấy không phải là những mệnh đề khép kín, mà luôn mở ra khả năng vận dụng sáng tạo trong từng hoàn cảnh lịch sử. Học Bác hôm nay không chỉ là nhắc lại những lời dạy của Người, mà là biến những lời dạy ấy thành đạo đức công vụ, văn hóa liêm chính, tinh thần đổi mới sáng tạo, trách nhiệm phục vụ Nhân dân và kết quả cụ thể trong đời sống.
Với tôi, càng đọc bài viết này, càng thấy một thông điệp rất giản dị nhưng sâu sắc: Nghĩ về Bác là để lòng mình trong sáng hơn, trách nhiệm hơn; soi mình vào Bác là để thấy rõ hơn bổn phận của mỗi cán bộ, đảng viên, mỗi cơ quan, mỗi người dân trước đất nước và Nhân dân.
- Trong bối cảnh lịch sử mới, việc kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh cần có những sự đổi mới, sáng tạo như thế nào để phù hợp với mục tiêu phát triển của đất nước, thưa ông?
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn: Theo tôi, kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh trong bối cảnh lịch sử mới trước hết phải là sự kế thừa sáng tạo, chứ không phải sự nhắc lại máy móc. Điều quan trọng nhất là giữ vững tinh thần cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời vận dụng bằng phương thức mới, công cụ mới, mô hình mới để giải quyết những vấn đề mới của đất nước.
Trước hết, phải đổi mới cách thực hiện tư tưởng “dân là gốc.” Trong thời đại hiện nay, “dân là gốc” không chỉ là gần dân, nghe dân, trọng dân, mà còn phải được thể chế hóa thành cơ chế để người dân tham gia, giám sát, phản biện, thụ hưởng và đánh giá chính sách.
Chúng ta cần một nền quản trị biết lắng nghe dữ liệu từ đời sống, biết tiếp nhận ý kiến người dân, biết đo lường sự hài lòng, biết bảo đảm rằng mọi cải cách đều hướng đến phục vụ người dân tốt hơn. Chính quyền số, dữ liệu số, dịch vụ công trực tuyến, cải cách thủ tục hành chính nếu được thiết kế đúng sẽ là những công cụ rất hiện đại để thực hiện tư tưởng “dân là gốc.”
Thứ hai, phải đổi mới cách phát huy tinh thần độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường. Trong thời đại của trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, cạnh tranh chiến lược và chuyển dịch chuỗi cung ứng, độc lập tự chủ không chỉ là độc lập chính trị, mà còn là tự chủ về công nghệ, dữ liệu, năng lượng, nhân lực chất lượng cao, năng lực sáng tạo và sức chống chịu của nền kinh tế. Tự lực, tự cường hôm nay là không chấp nhận tụt hậu, nhất là tụt hậu về khoa học công nghệ, năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị.
Thứ ba, phải đổi mới cách phát triển văn hóa và con người. Nếu trước đây chúng ta nói nhiều đến bảo tồn văn hóa, thì hôm nay phải nói đồng thời đến bảo tồn và sáng tạo, đến công nghiệp văn hóa, thị trường văn hóa, sức mạnh mềm quốc gia, văn hóa số, chủ quyền văn hóa trên không gian mạng. Nếu trước đây văn hóa thường được nhìn như một lĩnh vực, thì hôm nay phải nhìn văn hóa như một hệ điều tiết phát triển, có mặt trong kinh tế, chính trị, xã hội, môi trường, giáo dục, truyền thông và đối ngoại.
Thứ tư, phải đổi mới việc học tập và làm theo Bác theo hướng thực chất hơn, không thể dừng ở phong trào, hội nghị, báo cáo, khẩu hiệu. Học Bác phải được đo bằng sự chuyển biến trong đạo đức công vụ, trong kỷ luật thực thi, trong văn hóa liêm chính, trong chống lãng phí, trong thái độ phục vụ Nhân dân, trong chất lượng chính sách và trong kết quả cụ thể. Một địa phương học Bác là địa phương biết chăm lo đời sống người dân tốt hơn. Một cơ quan học Bác là cơ quan phục vụ dân nhanh hơn, minh bạch hơn, ít phiền hà hơn. Một cán bộ học Bác là cán bộ liêm chính hơn, trách nhiệm hơn, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
Cuối cùng, phải đổi mới cách kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Hồ Chí Minh là người Việt Nam rất sâu sắc, nhưng cũng là con người của thế giới. Người biết tìm đường cho dân tộc bằng cách tiếp thu tinh hoa nhân loại, kết hợp chủ nghĩa yêu nước Việt Nam với những giá trị tiến bộ của thời đại. Hôm nay, chúng ta càng phải làm điều đó mạnh mẽ hơn: Học hỏi thế giới, hợp tác với thế giới, đưa Việt Nam ra thế giới, đồng thời làm cho thế giới hiểu hơn, yêu hơn, tin hơn vào Việt Nam.
Như vậy, kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới là kiên định mục tiêu nhưng sáng tạo phương pháp; giữ vững bản sắc nhưng mở rộng hội nhập; lấy Nhân dân làm trung tâm nhưng phải có công cụ quản trị hiện đại; coi văn hóa là nền tảng nhưng phải có chính sách, nguồn lực và thiết chế tương xứng; nói đến đạo đức cách mạng nhưng phải biến thành văn hóa liêm chính và kỷ luật thực thi. Chỉ như vậy, ánh sáng Hồ Chí Minh mới không chỉ soi sáng trong ký ức, mà thật sự soi đường cho hành động phát triển đất nước hôm nay và mai sau.
Văn hóa song hành cùng sự phát triển đất nước
- Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa, con người tiếp tục soi sáng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước, khẳng định “văn hóa không đứng ngoài chính trị, kinh tế, xã hội, mà phải soi đường cho quốc dân đi,” ông có đánh giá như thế nào về quan điểm này?
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn: Tôi rất tâm đắc với quan điểm này. Đây là một trong những nội dung có chiều sâu nhất trong bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, đồng thời cũng là một trong những điểm cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh.
Khi nói “văn hóa không đứng ngoài chính trị, kinh tế, xã hội, mà phải soi đường cho quốc dân đi,” chúng ta hiểu rằng văn hóa không phải là lĩnh vực phụ, càng không phải là phần trang trí của phát triển.
![z7773016168987-2eb7b6d85c558bb387589f208644b39b.jpg](https://media.vietnamplus.vn/images/68b01cf28cedc6acd80372daf931361a387bb2a782f29ba4f2897c7a47c03ce51105428be4ce63509b2da98d593174eeeb2632e04b27a4f1a73c661de4c2729bbe594a5e7321c9bed64e917e11b4c720/z7773016168987-2eb7b6d85c558bb387589f208644b39b.jpg.avif "Chương trình nghệ thuật "Âm vang Tổ quốc" là sự mở đầu đầy ấn tượng cho chuỗi hoạt động nghệ thuật chính luận trong năm 2026. (Ảnh: PV/Vietnam+)")
Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là sức mạnh mềm của quốc gia, là nguồn lực nội sinh và là hệ điều tiết để phát triển không bị lệch hướng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rất rõ: “Con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của cách mạng. Phát triển đất nước không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà là nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân cách, xây dựng đạo đức, phát triển văn hóa, chăm lo đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân.”
Tôi cho rằng đây là cách nhìn rất hiện đại và cũng rất Hồ Chí Minh. Một quốc gia không thể phát triển bền vững nếu chỉ chăm lo tăng trưởng kinh tế mà xem nhẹ văn hóa, đạo đức, nhân cách con người và chất lượng đời sống tinh thần của Nhân dân. Kinh tế có thể tạo ra của cải, nhưng văn hóa định hướng cách sử dụng của cải ấy. Công nghệ có thể tạo ra công cụ, nhưng con người và văn hóa quyết định công cụ ấy được dùng để phụng sự hay làm tổn thương xã hội. Thị trường có thể tạo ra động lực phát triển, nhưng văn hóa giúp thị trường không trở nên lạnh lùng, thực dụng, vô cảm.
Trong bối cảnh hiện nay, vai trò “soi đường” của văn hóa càng trở nên cấp thiết. Chúng ta đang đô thị hóa rất nhanh, chuyển đổi số rất mạnh, hội nhập quốc tế rất sâu, phát triển kinh tế thị trường ngày càng đầy đủ hơn. Nếu thiếu văn hóa, đô thị có thể hiện đại nhưng mất hồn cốt; kinh tế có thể tăng trưởng nhưng thiếu nhân văn; không gian mạng có thể rộng mở nhưng nhiều độc hại; hội nhập có thể sâu rộng nhưng dễ phai nhạt bản sắc. Vì vậy, văn hóa phải có mặt trong mọi lĩnh vực: Trong xây dựng pháp luật, trong quản trị công, trong giáo dục, trong kinh tế, trong truyền thông, trong ứng xử xã hội và trong từng gia đình.
Tôi cũng đặc biệt chú ý đến luận điểm: Một quốc gia chỉ thật sự hùng cường khi có nền kinh tế mạnh, thể chế hiện đại, quốc phòng-an ninh vững chắc, đồng thời có văn hóa giàu bản sắc, con người phát triển toàn diện và xã hội nhân văn, nghĩa tình, kỷ cương, sáng tạo. Đây là cách hiểu đầy đủ về sự hùng cường. Hùng cường không chỉ là sức mạnh vật chất, mà còn là sức mạnh văn hóa, sức mạnh con người, sức mạnh niềm tin và sức mạnh đoàn kết xã hội.
Vì vậy, theo tôi, phát triển văn hóa và con người không phải là việc đi sau phát triển kinh tế. Đó phải là việc đi cùng, thậm chí đi trước, để định hướng cho phát triển. Đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho nền tảng phát triển bền vững. Đầu tư cho con người chính là đầu tư cho tương lai lâu dài của đất nước.
- Trong bối cảnh Bộ Chính trị đã có Nghị quyết 80 và nhiều chủ trương, chính sách khác có liên quan đến phát triển văn hóa, ông có nhìn nhận thế nào về những định hướng chiến lược và sự kế thừa, vận dụng, phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới?
Phó Giáo sư-Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn: Tôi cho rằng những chủ trương lớn gần đây, trong đó có Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa, Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế và nhiều nghị quyết, chính sách liên quan đến khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, phát triển con người, đều cho thấy một tư duy phát triển ngày càng toàn diện hơn: phát triển đất nước không thể chỉ dựa vào tài nguyên, vốn đầu tư hay lao động giá rẻ, mà phải dựa vào con người Việt Nam, văn hóa Việt Nam, trí tuệ Việt Nam, bản lĩnh Việt Nam và sức sáng tạo Việt Nam.
Đây chính là sự kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong điều kiện lịch sử mới. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặt con người ở trung tâm. Người luôn coi Nhân dân là chủ thể của cách mạng, là nguồn sức mạnh vô tận của đất nước. Người luôn khẳng định phải kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, phải tự lực, tự cường nhưng đồng thời biết tranh thủ sự ủng hộ, hợp tác quốc tế. Những tư tưởng ấy hôm nay được cụ thể hóa trong yêu cầu xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, chủ động hội nhập quốc tế sâu rộng; phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; phát triển văn hóa và con người Việt Nam trở thành nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển.
Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa, theo tôi, là một bước thể chế hóa rất quan trọng tinh thần Hồ Chí Minh về văn hóa. Nếu Bác nói văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi, thì hôm nay chúng ta phải làm cho văn hóa thật sự soi đường cho phát triển đất nước: soi đường trong xây dựng con người, trong hoàn thiện thể chế, trong phát triển công nghiệp văn hóa, trong giáo dục, trong truyền thông, trong không gian mạng, trong đối ngoại, trong xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và trong nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
Nghị quyết 59 về hội nhập quốc tế cũng có thể được nhìn từ tinh thần Hồ Chí Minh. Hội nhập không phải là hòa tan. Hội nhập càng sâu càng phải có bản lĩnh văn hóa, năng lực tự chủ và sức hấp dẫn riêng của dân tộc. Việt Nam bước ra thế giới không chỉ bằng hàng hóa, đầu tư hay quan hệ ngoại giao, mà còn bằng câu chuyện văn hóa, bằng di sản, nghệ thuật, ẩm thực, lối sống, con người, giá trị nhân văn và hình ảnh một đất nước yêu chuộng hòa bình, năng động, sáng tạo, nghĩa tình.
Điều quan trọng là phải chuyển các định hướng chiến lược ấy thành hành động cụ thể. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh rằng học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh hôm nay không thể dừng ở những lời nói đúng, những khẩu hiệu hay, những phong trào hình thức, mà phải chuyển hóa thành đạo đức công vụ, kỷ luật thực thi, văn hóa liêm chính, tinh thần đổi mới sáng tạo, trách nhiệm phục vụ Nhân dân, năng lực tổ chức thực hiện và kết quả cụ thể trong đời sống. Đây cũng là yêu cầu đối với việc triển khai các nghị quyết hiện nay: Phải có chương trình hành động rõ ràng, nguồn lực cụ thể, trách nhiệm cụ thể, tiêu chí đánh giá cụ thể và kết quả cụ thể mà người dân có thể cảm nhận được.
Theo tôi, đó là cách thiết thực nhất để kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới: Không chỉ khẳng định bằng niềm tin, mà phải chứng minh bằng kết quả phát triển; không chỉ nói văn hóa quan trọng, mà phải làm cho văn hóa có vị trí xứng đáng trong ngân sách, quy hoạch, giáo dục, thể chế, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và đời sống hàng ngày.
- Xin trân trọng cảm ơn ông./.
Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi
VietnamPlus trân trọng giới thiệu bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với tiêu đề "Ánh sáng Hồ Chí Minh soi đường cho chúng ta đi".
