Phóng viên TTXVN thực hiện chùm 3 bài viết về chủ đề "Thành phố Hồ Chí Minh định vị trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực" nhằm ghi nhận thành tựu, bước đi đột phá đang được triển khai và định hướng chiến lược để đưa khoa học công nghệ thành động lực tăng trưởng mới, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.
Từ nền tảng đã hình thành, Thành phố Hồ Chí Minh đang bước vào giai đoạn phát triển mới với hàng loạt cơ chế, chính sách đột phá về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được triển khai đồng bộ.
Việc triển khai đồng bộ các định hướng lớn được kỳ vọng sẽ tạo các động lực tăng trưởng mới cho kinh tế-xã hội Thành phố.
Đưa nhanh kết quả nghiên cứu vào thực tiễn
Trên thực tế, một điểm nghẽn lớn của khoa học và công nghệ nhiều năm qua là khoảng cách giữa nghiên cứu và thị trường còn lớn. Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng, hiện tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu hình thành từ ngân sách Nhà nước của Thành phố chỉ khoảng 5%.
Trong khi đó khoảng 37% kết quả nghiên cứu đã sẵn sàng chuyển giao nhưng chưa được đưa vào thực tiễn, do vướng mắc về cơ chế định giá, thủ tục giao quyền và tâm lý e ngại rủi ro; cùng với đó là còn thiếu các cơ chế đủ mạnh để doanh nghiệp tham gia ngay từ đầu, cùng chia sẻ rủi ro và đồng hành trong quá trình phát triển sản phẩm.
Tháng 3/2026, Thành phố bắt đầu triển khai Đề án thí điểm chính sách thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và tài sản trí tuệ được hình thành từ ngân sách Nhà nước.
Chương trình hướng đến tháo gỡ các vướng mắc về định giá trị tài sản, cơ chế giao quyền, thủ tục triển khai; đặc biệt là hỗ trợ tài chính đến 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm và áp dụng cơ chế chấp nhận và quản trị rủi ro.
Mô hình liên kết Nhà nước-Nhà khoa học-Doanh nghiệp tiếp tục được thúc đẩy mạnh hơn, trong đó doanh nghiệp tham gia từ khâu đề xuất bài toán, đặt hàng nghiên cứu, đồng đầu tư, thử nghiệm sản phẩm đến mở rộng thị trường.
Ngay đợt đầu triển khai, 54 sản phẩm của 29 tổ chức đã được duyệt đề án với tổng kinh phí trên 500 tỷ đồng.
Các sản phẩm này thuộc các lĩnh vực UAV, đô thị thông minh, trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, y sinh-dược, nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ số và các giải pháp phục vụ quản trị đô thị.
Sự hưởng ứng tích cực từ các chủ thể trong hệ sinh thái cho thấy tiềm năng lớn để hình thành thị trường công nghệ sôi động hơn tại Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.
Song song đó, Thành phố cũng mở rộng không gian thử nghiệm công nghệ mới với cơ chế sandbox.
Đây là môi trường để công nghệ được kiểm chứng trong điều kiện thực tế, giúp doanh nghiệp hoàn thiện sản phẩm; đồng thời tạo cơ sở dữ liệu thực tiễn để cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách trước khi triển khai trên diện rộng.
Tháng 1/2026, Thành phố khởi động chương trình thử nghiệm UAV giao hàng trong Khu Công nghệ cao Thành phố. Tiếp đó, tháng 2/2026, tuyến vận chuyển bưu chính bằng UAV kết nối xã Cần Giờ và phường Vũng Tàu được khai trương.
Kết quả thử nghiệm và thí điểm này sẽ cung cấp dữ liệu thực tế quan trọng để các cơ quan quản lý hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế tầm thấp; đồng thời đánh giá khả năng mở rộng mô hình sang các lĩnh vực chuyên biệt hơn.
Trưởng Ban Quản lý Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Kỳ Phùng thông tin, kinh tế tầm thấp được dự báo sẽ mang lại hàng tỷ USD và hàng trăm nghìn việc làm cho Việt Nam trong thập kỷ tới.
Với sự hình thành và phát triển của các doanh nghiệp UAV tại Khu Công nghệ cao, Thành phố có cơ hội trở thành trung tâm sản xuất và ứng dụng UAV hàng đầu khu vực.
Góc độ doanh nghiệp, ông Lương Việt Quốc, Giám đốc điều hành Công ty Cổ phần Realtime Robotics (một đơn vị tham gia thử nghiệm UAV giao hàng) cho rằng, để vươn tầm quốc tế, không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp trong việc phát minh và công nghệ vượt trội mà là bài toán quốc gia dựa trên ba nền tảng chính: tài chính, nhân lực và thể chế.
Trong đó, Nhà nước tạo điều kiện tốt nhất để doanh nghiệp có thể làm ra những sản phẩm, giải pháp vượt trội, bao gồm hỗ trợ giải quyết bài toán về vốn bằng các chính sách hỗ trợ phù hợp.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Phạm Huỳnh Quang Hiếu, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng việc thử nghiệm, thí điểm các công nghệ mới thể hiện quyết tâm của Thành phố trong việc đưa thành tựu khoa học-công nghệ vào phục vụ đời sống, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế số.
UAV không chỉ dừng lại ở giao hàng mà còn được định hướng ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như giám sát rừng, giám sát đô thị và hỗ trợ công tác quản lý đô thị.
Huy động các nguồn lực
Bên cạnh cơ chế thị trường công nghệ và sandbox, Thành phố cũng tập trung xây dựng các nguồn lực mới để thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển mạnh hơn trong giai đoạn tới.
Việc huy động hiệu quả nguồn lực từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp, viện trường, khu vực tư nhân và mạng lưới chuyên gia được xem là điều kiện then chốt để khoa học công nghệ thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới.
Với mục tiêu trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực Đông Nam Á, cuối năm 2023, Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt Đề án xây dựng cơ chế thúc đẩy hình thành và phát triển các trung tâm nghiên cứu đạt chuẩn quốc tế (CoE), nhằm hỗ trợ các tổ chức khoa học và công nghệ công lập có tiềm lực phát triển mạnh mẽ, tạo nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ.
Với cơ chế mới, các đơn vị tham gia có điều kiện tiếp cận gói ưu đãi về cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, triển khai các chương trình nghiên cứu trung hạn, dài hạn và thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao.
Thành phố cho phép áp dụng mức thu nhập cho các chức danh lãnh đạo lên đến 120 triệu đồng/người/tháng; đồng thời nâng mức thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ.
Mục tiêu đến năm 2030, thành phố có ít nhất 5 trung tâm tiệm cận chuẩn quốc tế và đến năm 2045 có ít nhất 5 đơn vị đạt chuẩn quốc tế.
Đề án tập trung vào các công nghệ nền tảng, có tính lan tỏa cao như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ chuỗi khối, vi mạch, robotics, công nghệ in 3D; công nghệ sinh học và y sinh; công nghệ vật liệu tiên tiến, vật liệu nano, vật liệu bán dẫn, quang điện tử và quang tử.
Theo ông Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, đây là mô hình mới không chỉ đối với thành phố mà với cả nước, do đó trong quá trình triển khai cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh.
Trong đợt đầu, hai tổ chức khoa học và công nghệ công lập đã được Thành phố phê duyệt tham gia đề án, với tổng kinh phí gần 200 tỷ đồng. Sở đang tiến hành tuyển chọn đợt 2 và tiếp nhận hồ sơ đăng ký đợt cuối.
Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu cấu trúc nano và phân tử thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (INOMAR) là đơn vị đầu tiên tham gia đề án được duyệt kinh phí 85 tỷ đồng, nhằm xây dựng trung tâm đạt chuẩn quốc tế trong lĩnh vực vật liệu xốp tiên tiến ứng dụng trong nhiều lĩnh vực.
Hiện Trung tâm INOMAR và Viện Công nghệ Nano (INT) đã hợp nhất thành Viện Công nghệ vật liệu tiên tiến thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (AMTI).
Trung tâm Nghiên cứu triển khai, Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh là đơn vị thứ hai tham gia đề án với kinh phí tài trợ gần 96 tỷ đồng, để phát triển thành trung tâm xuất sắc về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; trong đó tập trung vào các lĩnh vực vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ cơ khí chính xác-tự động hóa.
Những mô hình đầu tiên này được kỳ vọng sẽ tạo hạt nhân nghiên cứu mạnh, gắn chặt hơn nghiên cứu, đào tạo với nhu cầu của doanh nghiệp, thị trường; đồng thời có khả năng dẫn dắt đổi mới sáng tạo và cạnh tranh quốc tế trong dài hạn.
Bài toán vốn cho doanh nghiệp startup cũng đang được Thành phố thúc đẩy bằng các cơ chế mới. Mới đây, Quỹ đầu tư mạo hiểm Thành phố Hồ Chí Minh được triển khai với sự tham gia của Nhà nước theo hướng vốn mồi dẫn dắt vốn xã hội.
Quỹ tập trung hỗ trợ startup đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học công nghệ và doanh nghiệp công nghệ số, trong đó ưu tiên các lĩnh vực công nghệ lõi chiến lược như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ xanh, tự động hóa, robot cùng các giải pháp kinh tế số, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số. Đây được kỳ vọng sẽ là mắt xích quan trọng để giải quyết khoảng trống vốn tăng trưởng của startup công nghệ.
Quỹ có vốn điều lệ ban đầu 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách Thành phố góp 200 tỷ đồng và mục tiêu đến năm 2035 nâng tổng vốn điều lệ lên tối thiểu 5.000 tỷ đồng, với nguồn lực xã hội chiếm ít nhất 60%.
Ông Hoàng Đức Trung, Phó Tổng Giám đốc điều hành Quỹ Đầu tư công nghệ của VinaCapital, Giám đốc Quỹ Đầu tư mạo hiểm Thành phố Hồ Chí Minh thông tin, Quỹ đóng vai trò "vốn mồi" dẫn dắt thị trường, định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực chiến lược cần nhiều thời gian.
Mỗi đồng vốn đầu tư được kỳ vọng sẽ thu hút thêm 3-5 đồng từ các quỹ đầu tư tư nhân và quốc tế. Trong đó, Quỹ tập trung chọn lọc những "hạt giống" xuất sắc, đặc biệt ở các giai đoạn bứt phá./.