Chỉ sau hơn 2 tuần triển khai Đề án “Thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ được tạo ra từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh," đã có 54 sản phẩm của 29 tổ chức tham gia đợt 1; trong số đó có 30 sản phẩm thuộc danh mục sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia.
Tổng kinh phí dự kiến trong đợt này khoảng 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước chi hơn 200 tỷ đồng để hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm và bảo hộ tài sản trí tuệ. Thông tin được chia sẻ tại Hội nghị triển khai Đề án do Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức ngày 13/3.
Đây là một trong những chính sách mới nổi bật của Thành phố nhằm hiện thực hóa các định hướng của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, góp phần khắc phục tình trạng kết quả nghiên cứu sau khi nghiệm thu chưa được ứng dụng rộng rãi; thúc đẩy quá trình chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế. Sau bước công bố danh mục sản phẩm, Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố tiếp tục thực hiện các thủ tục thẩm định chuyên môn, thẩm định kinh phí và bố trí kinh phí triển khai các dự án.
Các sản phẩm đăng ký đợt này thuộc 6 nhóm lĩnh vực của các doanh nghiệp, trường, viện gồm UAV - kinh tế tầm thấp; AI - chuyển đổi số-đô thị thông minh; công nghệ sinh học-y sinh-dược; nông nghiệp công nghệ cao-công nghệ sinh học nông nghiệp; thiết bị công nghiệp-công nghệ chế tạo; hạ tầng đô thị-thiết bị ứng dụng.
Theo Đề án thí điểm, chính sách được thiết kế như một mô hình thử nghiệm nhằm thúc đẩy quá trình đưa kết quả nghiên cứu khoa học và tài sản trí tuệ ra thị trường, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò trung tâm trong khai thác và thương mại hóa công nghệ. Các cơ chế mới được xây dựng theo hướng chia sẻ rủi ro, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư vào quá trình hoàn thiện và thương mại hóa công nghệ, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong giai đoạn thí điểm 2026-2028, Thành phố đặt mục tiêu hỗ trợ thương mại hóa thành công tối thiểu 10 sản phẩm khoa học và công nghệ; tài sản trí tuệ hình thành từ nhiệm vụ khoa học và công nghệ sử dụng ngân sách được thương mại hóa đạt khoảng 8-10%; hình thành ít nhất 5 mối liên kết hợp tác giữa cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp.
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh Lâm Đình Thắng cho biết mặc dù Thành phố có tiềm lực khoa học-công nghệ lớn, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động, đội ngũ nhà khoa học đông đảo, nhưng tỷ lệ thương mại hóa các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước hiện mới đạt khoảng 5%. Đáng chú ý, khoảng 37% kết quả nghiên cứu đã sẵn sàng chuyển giao nhưng vẫn chưa được đưa vào thực tiễn, chủ yếu do vướng mắc về cơ chế định giá, thủ tục giao quyền và tâm lý e ngại rủi ro trong quá trình thực thi công vụ.
Đề án thí điểm lần này là bước đi cụ thể nhằm chuyển hóa các kết quả nghiên cứu thành sản phẩm và dịch vụ phục vụ đời sống và hoạt động của doanh nghiệp, đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của Thành phố.
Thành phố cũng khuyến khích doanh nghiệp tham gia ngay từ giai đoạn đề xuất nhiệm vụ khoa học và công nghệ để đặt hàng các sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường; đề nghị các viện, trường và nhà khoa học coi thương mại hóa kết quả nghiên cứu là một chỉ số quan trọng phản ánh hiệu quả hoạt động khoa học và công nghệ.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh để đề án triển khai hiệu quả cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, các nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp; trong đó, cộng đồng doanh nghiệp giữ vai quan trọng trong việc tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Các cơ quan quản lý cần đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tạo thuận lợi và thu hút các tổ chức và doanh nghiệp tham gia. Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố kỳ vọng sớm có những sản phẩm khoa học-công nghệ mang dấu ấn trí tuệ của Thành phố được thương mại hóa thành công, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế tri thức và nâng cao năng lực cạnh tranh của Thành phố.
Đánh giá cao việc Thành phố Hồ Chí Minh triển khai thí điểm đề án này, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, chia sẻ thương mại hóa kết quả nghiên cứu phải bắt đầu từ quản trị tài sản trí tuệ. Kết quả nghiên cứu khoa học chỉ thực sự trở thành tài sản kinh tế khi được nhận diện, bảo hộ và quản trị dưới góc độ tài sản trí tuệ. Khi quyền sở hữu trí tuệ được xác lập rõ ràng, công nghệ mới có thể được định giá, chuyển giao, cấp phép sử dụng hoặc thu hút đầu tư. Vì vậy, việc quản trị tài sản trí tuệ cần được đặt ra ngay từ giai đoạn thiết kế và triển khai nhiệm vụ khoa học-công nghệ.
Cùng với đó, theo ông Giang, bảo hộ sở hữu trí tuệ phải gắn chặt với thị trường. Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, việc bảo hộ sáng chế, giải pháp hữu ích hay các đối tượng sở hữu trí tuệ khác không chỉ nhằm bảo vệ quyền lợi pháp lý, mà còn là công cụ để tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Một chiến lược sở hữu trí tuệ hiệu quả cần được xây dựng song hành với chiến lược phát triển sản phẩm và thị trường. Thành phố cần có cơ chế quản trị và khai thác tài sản trí tuệ minh bạch.
Đối với các kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước, việc xác định quyền sở hữu, quyền khai thác và cơ chế phân chia lợi ích giữa tổ chức chủ trì, nhóm nghiên cứu và các đối tác là yếu tố rất quan trọng. Một cơ chế minh bạch và rõ ràng sẽ tạo động lực cho các nhà khoa học mạnh dạn đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường./.